Chúng ta có thể sở hữu cùng lúc 5-7 chiếc thẻ ngân hàng, từ thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ, thẻ ATM, nhưng ít ai để ý rằng: Dù các dòng thẻ khác nhau, khác cả ngân hàng phát hành nhưng tất cả đều có 1 điểm chung về hình dáng và kích thước.
Vậy tại sao thẻ ngân hàng nói chung lại có hình chữ nhật? Vì sao không phải hình tròn, hình vuông hay một thiết kế nào khác? Câu trả lời không đơn giản chỉ là “hình chữ nhật dễ cầm”, bởi đằng sau kích thước quen thuộc của chiếc thẻ là cả một quá trình phát triển của ngành thanh toán và những tiêu chuẩn được sử dụng trên toàn thế giới.
Sự ra đời của thẻ ngân hàng hình chữ nhật
Không phải ngay từ đầu, thẻ ngân hàng đã được thiết kế dưới dạng hình chữ nhật và chất liệu nhựa như hiện nay.
Để nói về lịch sử thẻ thanh toán, phải kể đến Diners Club - loại thẻ thanh toán đa mục đích ra mắt năm 1950. Ban đầu, thẻ Diners Club được làm bằng bìa cứng, sau đó mới chuyển sang chất liệu nhựa trong những năm 1960.
Nhưng tại sao hình chữ nhật lại trở thành hình dạng phổ biến? Câu trả lời nằm ở chính cách những chiếc thẻ đời đầu được sử dụng. Khi thẻ thanh toán xuất hiện, nó không chỉ đơn thuần là một “mã thông báo” để chứng minh quyền thanh toán. Thẻ còn phải chứa nhiều thông tin như tên chủ thẻ, số thẻ và thông tin nhận diện. Dữ liệu trên thẻ còn được in nổi để nhân viên cửa hàng có thể dùng thiết bị tạo bản sao thông tin trên hóa đơn. Vì vậy, một bề mặt phẳng, đủ rộng và có thể dễ dàng cầm, cất giữ, đọc hoặc đưa qua thiết bị xử lý trở thành lựa chọn tối ưu nhất.
Lịch sử phát triển của thẻ cũng cho thấy công nghệ đã góp phần củng cố hình dạng này. Trước khi thẻ chip và thanh toán không tiếp xúc trở nên phổ biến, thẻ thanh toán từng sử dụng chữ số dập nổi và sau đó là dải từ. Dải từ được IBM phát triển cho thẻ thanh toán từ những năm 1960, mở đường cho việc máy móc có thể đọc thông tin được lưu trữ trên thẻ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thao tác thủ công.
Khi ngày càng nhiều ngân hàng, cửa hàng và hệ thống thanh toán cùng sử dụng thẻ, một vấn đề lớn hơn xuất hiện: Nếu mỗi ngân hàng tự thiết kế thẻ với một kích thước khác nhau, các máy đọc thẻ, máy ATM, ví đựng thẻ và những thiết bị liên quan sẽ rất khó tương thích. Đây chính là lúc tiêu chuẩn hóa trở nên quan trọng.
Ngày nay, kích thước phổ biến của thẻ ngân hàng thuộc định dạng ID-1 trong tiêu chuẩn ISO/IEC 7810. Theo tiêu chuẩn này, thẻ ID-1 có kích thước danh nghĩa 85,60 mm x 53,98 mm, với độ dày danh nghĩa 0,76 mm trong phiên bản tiêu chuẩn được ISO công bố. ISO/IEC 7810 là tiêu chuẩn quy định các đặc tính vật lý của thẻ nhận dạng, bao gồm kích thước, dung sai, vật liệu và những yêu cầu về đặc tính vật lý.
Nói cách khác, hình dáng mà chúng ta nhìn thấy trên thẻ ngân hàng ngày nay không chỉ là một lựa chọn thiết kế. Nó nằm trong một hệ thống tiêu chuẩn hóa nhằm giúp các loại thẻ và thiết bị xử lý thẻ có thể tương thích với nhau. ISO cho biết mục đích của tiêu chuẩn này là đưa ra các tiêu chí cho thẻ được sử dụng trong trao đổi quốc tế, đồng thời tính đến cả yếu tố con người và máy móc.
Kích thước 85,60 × 53,98 mm cũng tạo ra một tỷ lệ khá đặc trưng, gần 1,59 lần chiều rộng so với chiều cao. Tỷ lệ này đủ rộng để bố trí các thành phần cần thiết trên mặt thẻ nhưng vẫn đủ gọn để bỏ vào ví và cầm bằng một tay.
Vì sao thẻ ngân hàng lại đươc bo tròn 4 góc?
Thẻ ngân hàng không phải một hình chữ nhật có 4 góc vuông hoàn toàn mà được bo tròn. Đây cũng không phải chi tiết trang trí đơn thuần. Một chiếc thẻ mỏng, cứng với góc nhọn sẽ dễ gây khó chịu khi cầm và có thể dễ mắc vào các khe hoặc vật dụng đựng thẻ. Việc tiêu chuẩn hóa hình dạng và các đặc tính vật lý giúp thẻ phù hợp hơn với việc sử dụng bằng tay cũng như với các thiết bị xử lý thẻ.
Điều đáng chú ý là hình chữ nhật của thẻ ngân hàng cũng không phải một phát minh riêng của ngành ngân hàng. ISO/IEC 7810 thực chất là tiêu chuẩn về đặc tính vật lý của thẻ nhận dạng, trong đó ID-1 là một trong nhiều định dạng kích thước được quy định. Phiên bản tiêu chuẩn hiện hành được ISO công bố là ISO/IEC 7810:2019, sau các phiên bản trước đó.
Điều này giải thích tại sao không chỉ thẻ ATM hay thẻ tín dụng có hình dáng gần giống nhau. Nhiều loại thẻ nhận dạng và thẻ dùng trong các hệ thống khác nhau cũng có thể dựa trên cùng một chuẩn kích thước. Khi một kích thước đã trở thành chuẩn chung, lợi ích của nó không chỉ nằm ở bản thân chiếc thẻ mà còn lan sang cả hệ sinh thái xung quanh: máy đọc, máy ATM, thiết bị thanh toán, khe cắm và ví đựng thẻ đều có thể được thiết kế dựa trên những kích thước quen thuộc.
Thực tế, lịch sử của thẻ thanh toán đã trải qua rất nhiều thay đổi. Từ những chiếc thẻ bằng bìa cứng của Diners Club, ngành này chuyển sang thẻ nhựa, rồi đến thẻ có dải từ, thẻ chip và hiện nay là thẻ hỗ trợ thanh toán không tiếp xúc. Công nghệ bên trong thay đổi liên tục, nhưng hình dáng bên ngoài gần như vẫn được giữ nguyên.
(Nguồn: iso.org, dinersclub.com)
Ngọc Linh
