Trong đề thi Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 vừa qua, bài thơ Những Chiếc Lá của nhà thơ Nguyễn Đình Thi được lựa chọn làm ngữ liệu cho câu nghị luận văn học. Sự xuất hiện của tác phẩm đã khiến nhiều người quan tâm hơn đến cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Đình Thi - một trong những gương mặt lớn của nền văn học, nghệ thuật Việt Nam thế kỷ XX.
Cậu học trò say mê triết học, hoạt động cách mạng từ rất sớm
Nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, nhà văn hóa Nguyễn Đình Thi (1924-2003) sinh ngày 20/12/1924 tại Lào, nguyên quán ở làng Vũ Thạch (phố Bà Triệu, phường Tràng Tiền, quận Hoàn Kiếm cũ, Hà Nội).
Năm 1931, ông cùng gia đình trở về Việt Nam. Ngay từ nhỏ, Nguyễn Đình Thi đã bộc lộ niềm say mê đặc biệt với văn chương, âm nhạc, mỹ thuật. Khi còn học tại trường Bưởi và sau đó là Ban Triết học thuộc Trường Đại học Đông Dương, ông dành nhiều thời gian nghiên cứu triết học và viết nhiều công trình như Triết Học Nhập Môn, Triết Học Einstein, Triết Học Kant, Triết Học Nietzsche, Siêu Hình Học và Triết Học Descartes.
Những năm 1940, Nguyễn Đình Thi tham gia Tổ Văn hóa cứu quốc, sau đó là Hội Văn hóa cứu quốc. Năm 1945, ông tham dự Quốc dân Đại hội Tân Trào và được bầu làm đại biểu Quốc hội Việt Nam các khóa I, II, III.
Sau Cách mạng Tháng Tám, ông giữ cương vị Tổng Thư ký Hội Văn hóa cứu quốc. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Nguyễn Đình Thi tiếp tục viết sách triết học, sáng tác văn học, thơ ca, âm nhạc, kịch và các công trình lý luận phê bình.
Đại biểu trẻ nhất Quốc hội khóa I ở tuổi 22
Nguyễn Đình Thi tham gia Hội Văn hóa cứu quốc từ năm 1943, trực tiếp phụ trách Báo Độc lập. Ông được cử tham dự Quốc dân Đại hội ở Tân Trào và được bầu vào Ủy ban Giải phóng Dân tộc Việt Nam tháng 7/1945.
Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được bầu là đại biểu Quốc hội các khóa I, II, III. Trong Quốc hội khóa I, Nguyễn Đình Thi là đại biểu trẻ tuổi nhất khi mới 22 tuổi. Đại biểu cao tuổi nhất khóa này là nhà tư sản Ngô Tử Hạ, người trúng cử ở tuổi 64.
Không chỉ là một nghệ sĩ, Nguyễn Đình Thi còn là một nhà hoạt động chính trị tích cực. Ông từng giữ nhiều vị trí quan trọng như Tổng Thư ký Hội Văn hóa cứu quốc, Tổng Thư ký Hội Nhà văn Việt Nam, Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam.
Với những đóng góp xuất sắc, ông được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng và Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996 về văn học, nghệ thuật.
Người nghệ sĩ đa tài để lại dấu ấn ở nhiều lĩnh vực và di sản văn học đồ sộ sống mãi với thời gian
Nguyễn Đình Thi là một trong số rất ít văn nghệ sĩ thành công trên nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau.
Trong lĩnh vực sân khấu, giới nghiên cứu đánh giá kịch của Nguyễn Đình Thi là một thế giới nghệ thuật giàu chất thơ, nhạc điệu và chiều sâu triết lý, kết hợp hài hòa giữa hiện thực và liên tưởng.
Ông để lại hàng chục vở kịch nổi tiếng như Con Nai Đen (1961), Hoa Và Ngần (1975), Rừng Trúc (1978), Nguyễn Trãi Ở Đông Quan (1979), Người Đàn Bà Hóa Đá (1980), Tiếng Sóng (1980), Cái Bóng Trên Tường (1982), Trương Chi (1983), Giấc Mơ (1983), Hòn Cuội (1983-1986)...
Những tác phẩm này phản ánh tình yêu tha thiết với đất nước, dân tộc cùng những trăn trở về thân phận con người và khát vọng sáng tạo nghệ thuật.
Trong âm nhạc, Nguyễn Đình Thi không sáng tác nhiều nhưng để lại dấu ấn đặc biệt. Trong suốt sự nghiệp, ông chỉ viết 6 ca khúc gồm Căm Hờn, Diệt Phát Xít, Du Kích Quân (1945), Người Hà Nội (1947), Con Voi (1948) và Đất Nước Yêu Thương (1977). Dù số lượng không lớn, những ca khúc ấy đã trở thành một phần ký ức lịch sử của nhiều thế hệ người Việt, khơi dậy lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc.
Trong lĩnh vực lý luận phê bình, Nguyễn Đình Thi được đánh giá là cây bút sắc sảo với phong cách riêng biệt.
Đặc biệt, năm 1948, ông viết tác phẩm Nhận Đường - một trong những văn kiện văn nghệ tiêu biểu của thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Tác phẩm khẳng định văn học nghệ thuật phải gắn bó với đời sống dân tộc, phục vụ sự nghiệp đấu tranh giành độc lập và trở thành nền tảng lý luận quan trọng cho văn học cách mạng Việt Nam.
Nhiều văn nghệ sĩ cho rằng Nhận Đường đã góp phần định hướng tư tưởng và trở thành kim chỉ nam cho nhiều thế hệ nhà văn, nhà thơ trong những năm tháng chiến tranh.
Nguyễn Đình Thi để lại một khối lượng tác phẩm lớn với giá trị tư tưởng, nghệ thuật và nhân văn sâu sắc. Các sáng tác của ông thể hiện sự hòa quyện giữa lòng yêu nước, lý tưởng cách mạng, bản sắc dân tộc và tinh thần hiện đại, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới, đặc biệt là văn hóa Pháp, Nga và châu Âu.
Nhiều tác phẩm thơ, văn, kịch, nhạc của ông hiện được đưa vào giảng dạy trong các trường học từ phổ thông đến đại học và xuất hiện thường xuyên trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật trên cả nước.
Di sản của Nguyễn Đình Thi cũng vượt ra ngoài biên giới Việt Nam. Một số vở kịch như Nguyễn Trãi Ở Đông Quan, Rừng Trúc từng được giới thiệu tại các liên hoan sân khấu quốc tế và nhận được sự quan tâm của công chúng nước ngoài.
Bài thơ Những Chiếc Lá xuất hiện trong đề thi tốt nghiệp THPT 2026
Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, phần làm văn của môn Ngữ văn gồm hai câu hỏi. Ở câu nghị luận văn học (4 điểm), thí sinh được yêu cầu viết bài văn khoảng 600 chữ phân tích bài thơ Những Chiếc Lá của Nguyễn Đình Thi.
Đây là một trong số ít bài thơ Nguyễn Đình Thi viết dành cho đối tượng học sinh. Bài thơ được công bố lần đầu cách đây hơn 20 năm và mượn lời những chiếc lá để kể về một vòng đời hữu ích.
Từ những ngày xanh non đón chim về mùa xuân, che mát cho người đi đường trong mùa hè, thắp vàng trên đầu những đôi lứa khi thu sang, đến khi trở thành lá khô nhóm lửa trong căn bếp nghèo, Những chiếc lá gửi gắm thông điệp về giá trị của sự cống hiến và ý nghĩa của một đời sống có ích.
Đây là tác phẩm giàu tính nhân văn nhưng cũng đặt ra thử thách nhất định cho thí sinh bởi các chi tiết được kể nối tiếp, đòi hỏi khả năng khái quát để nhận diện giá trị nghệ thuật và thông điệp của bài thơ.
Việc bài thơ Những Chiếc Lá được lựa chọn vào đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm 2026 một lần nữa đưa tên tuổi Nguyễn Đình Thi đến gần hơn với thế hệ trẻ. Cuộc đời của ông là hành trình đặc biệt của một nghệ sĩ đa tài, một trí thức cách mạng và một nhân vật có nhiều đóng góp cho nền văn hóa, văn nghệ Việt Nam hiện đại.
Tổng hợp
Nhật Linh
