Có những cảnh đẹp của biển cả chỉ xuất hiện vào một thời điểm nhất định trong ngày, thậm chí phải chờ đúng kỳ thủy triều mới có thể bắt gặp. Hòn Yến, thuộc xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk (Phú Yên cũ), là một địa danh như vậy.
Vào những ngày nước rút sâu, vùng biển vốn xanh ngắt quanh Hòn Yến dần để lộ những rạn san hô nằm sát mặt nước. Từ bờ nhìn ra, từng mảng san hô với hình dáng khác nhau hiện lên giữa những vũng nước trong veo, xen lẫn các khối đá và thảm sinh vật biển. Khung cảnh tạo cảm giác như một khu vườn dưới đáy đại dương bất ngờ được hé lộ.
Điều đặc biệt là du khách không nhất thiết phải lặn xuống biển mới có thể quan sát được cảnh tượng này. Tuy nhiên, để bắt gặp khoảnh khắc ấy, việc lựa chọn đúng thời điểm thủy triều rút là yếu tố rất quan trọng.
“Vườn san hô” hơn 12 ha chỉ lộ diện khi thủy triều xuống
Hòn Yến là tên gọi của một quần thể thắng cảnh ven biển gồm nhiều đảo đá và gành đá nằm gần đất liền. Trong đó, Hòn Yến là khối đá nổi bật nhất, cách bờ khoảng 400 m; gần đó còn có Hòn Đụn cùng một số mỏm đá nhỏ tạo nên cảnh quan đặc trưng của vùng biển này.
Điểm khiến Hòn Yến trở nên khác biệt so với nhiều bãi biển khác chính là hệ sinh thái rạn san hô ven bờ. Theo các số liệu được công bố, khu vực này có khoảng 12,7 ha rạn san hô (tương đương 18 sân bóng đá tiêu chuẩn), ghi nhận 17 loài san hô cứng. Những rạn san hô phân bố trên nền đá bazan, tạo nên một hệ sinh thái biển đa dạng ngay sát bờ.
Vào những ngày thủy triều xuống thấp, phần rạn san hô vốn nằm dưới mặt nước dần lộ ra. Những cụm san hô có hình dáng như cành cây, bộ não hay các khối đá nhỏ nằm xen giữa những vũng nước nông. Nước biển trong, ánh sáng chiếu xuống khiến các mảng san hô và sinh vật biển hiện lên rõ nét.
Theo VTV8, thời điểm dễ quan sát hiện tượng này thường rơi vào mùa hè, đặc biệt là những ngày đầu tháng hoặc giữa tháng âm lịch, khi thủy triều xuống sâu. Mỗi đợt nước rút thuận lợi có thể kéo dài khoảng 2-3 ngày, sau đó du khách cần chờ kỳ triều tiếp theo. Dù vậy, thời điểm cụ thể còn phụ thuộc vào lịch thủy triều và điều kiện thời tiết từng ngày, vì thế không nên mặc định cứ đến Hòn Yến là sẽ thấy san hô lộ ra.
Không chỉ có giá trị về cảnh quan, rạn san hô còn là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật biển. Các khảo sát được công bố trước đây tại khu vực này còn ghi nhận nhiều loài động vật không xương sống, cá nhỏ, sao biển và các hệ sinh thái rong, tảo biển. Đây là một phần quan trọng tạo nên sự đa dạng sinh học của vùng biển Hòn Yến.
Những khối đá bazan mang dấu tích núi lửa khoảng 10 triệu năm trước
Không chỉ có san hô, Hòn Yến còn sở hữu một câu chuyện địa chất thú vị. Những vách đá và khối đá bazan tại đây được hình thành từ hoạt động núi lửa cổ cách đây khoảng 10 triệu năm.
Theo VTV8, dung nham núi lửa khi gặp nước biển lạnh đã nguội đi, đông cứng và tạo nên những khối đá bazan có hình dạng đặc biệt. Một số khu vực xuất hiện các cột đá dạng lục lăng, xếp sát nhau thành những vách đá cao, gợi liên tưởng đến danh thắng Gành Đá Đĩa nổi tiếng cũng thuộc vùng đất Phú Yên trước đây.
Quần thể danh thắng Hòn Yến. Ảnh: Sưu tầm
Đáng chú ý, tại Hòn Yến có những vách đá bazan dạng cột cao tới khoảng 70 m. Sự đan xen giữa các khối đá núi lửa, biển xanh và rạn san hô tạo nên cảnh quan hiếm gặp: một bên là dấu tích của hoạt động địa chất từ hàng triệu năm trước, bên kia là hệ sinh thái biển vẫn đang phát triển từng ngày.
Tên gọi Hòn Yến cũng gắn với câu chuyện của vùng biển này. Theo tư liệu giới thiệu về địa danh, trước đây khu vực đảo nhỏ từng là nơi có nhiều chim yến về cư trú và làm tổ, từ đó hình thành tên gọi Hòn Yến.
Năm 2018, quần thể Hòn Yến được công nhận là danh lam thắng cảnh cấp quốc gia. Danh hiệu này ghi nhận những giá trị nổi bật về cảnh quan, địa chất và hệ sinh thái của khu vực.
Hòn Yên gây ấn tượng với du khách với hàng ngàn cột đá bazan hình lục lăng, chạy theo mạch thẳng đứng. Ảnh: Tôi yêu Việt Nam
Vẻ đẹp cần được bảo vệ, không phải nơi để giẫm chân lên san hô
Sức hút của Hòn Yến cũng đặt ra bài toán không nhỏ về bảo tồn. Khi thủy triều rút, san hô lộ ra gần mặt nước, thu hút nhiều người đến tham quan, chụp ảnh. Tuy nhiên, đây cũng là lúc hệ sinh thái dễ bị tổn thương bởi việc giẫm đạp, bẻ san hô, khai thác sinh vật biển hoặc xả rác.
Những năm gần đây, các cơ quan chuyên môn và cộng đồng địa phương đã triển khai nhiều hoạt động nhằm bảo vệ rạn san hô Hòn Yến, kết hợp bảo tồn với phát triển du lịch cộng đồng. Dù vậy, các rạn san hô tại đây vẫn chịu sức ép từ biến đổi khí hậu, thiên tai, ô nhiễm môi trường và hoạt động của con người.
Bởi vậy, nếu có dịp ghé thăm Hòn Yến vào mùa nước rút, du khách nên ưu tiên quan sát từ những vị trí được phép, tuân thủ hướng dẫn của người dân và đơn vị quản lý, tuyệt đối không giẫm lên hay tự ý lấy san hô. Vẻ đẹp của nơi này không chỉ nằm ở khoảnh khắc những rạn san hô hiện ra giữa biển cạn, mà còn ở việc hệ sinh thái ấy vẫn được gìn giữ để những người đến sau có cơ hội chiêm ngưỡng.
Giữa vùng biển miền Trung, Hòn Yến là nơi hiếm hoi hội tụ cả dấu tích núi lửa hàng triệu năm tuổi lẫn một “khu vườn” san hô ven bờ rộng hàng chục hecta. Một cảnh tượng tưởng như chỉ có thể nhìn thấy khi lặn sâu dưới đại dương, đôi khi lại hiện ra ngay trước mắt vào những ngày thủy triều rút.
Bích Ngọc
