Năm 2001, thế giới anime đã thay đổi mãi mãi khi Studio Ghibli trình làng kiệt tác Spirited Away (Vùng đất linh hồn). Cho đến tận năm 2026, bộ phim vẫn chễm chệ trên ngôi vị một trong những tác phẩm vĩ đại nhất mọi thời đại. Giữa vô số những sinh vật kỳ bí trong phim, No-Face (Vô Diện) chính là nhân vật gây tò mò nhất. Một bóng đen không mặt, không giọng nói, có khả năng "nuốt chửng" cả nhân cách lẫn ngoại hình của kẻ khác.
Suốt nhiều năm, các fan đã đặt ra hàng loạt giả thuyết: Vô Diện là một vị thần bị lãng quên, một linh hồn oán hận, hay một thực thể tà ác? Nhưng mới đây, trong chương trình Friday Road Show của đài truyền hình Nippon Television, một bình luận từ chính đạo diễn Hayao Miyazaki đã đặt dấu chấm hết cho mọi đồn đoán.
"Vô Diện ở ngay quanh bạn thôi..."
Theo chia sẻ từ Miyazaki, Vô Diện không phải là một vị thần hay quỷ dữ theo nghĩa hẹp. Ông bộc bạch:
"Có rất nhiều 'Vô Diện' đang ở ngay quanh bạn... Tôi tin rằng ở khắp mọi nơi đều có những người luôn cố gắng bám víu vào người khác nhưng lại không có ý thức về chính bản thân mình."
Phát ngôn này thực tế đã từng được ông đề cập nhẹ vào năm 2024, nhưng khi được nhắc lại trong phiên bản đặc biệt của phim vừa qua, nó một lần nữa gây bão. Miyazaki nhấn mạnh rằng Vô Diện đại diện cho kiểu người thiếu bản sắc, hay nói cách khác là "không có cái tôi". Họ trống rỗng và phải vay mượn tính cách, cảm xúc từ những người xung quanh để lấp đầy sự tồn tại của chính mình.
Tại sao Vô Diện lại "giống chúng ta" đến đáng sợ?
Nhìn lại hành trình của Vô Diện trong phim, chúng ta thấy rất rõ triết lý này. Ban đầu, Vô Diện là một bóng ma mờ nhạt, thậm chí có thể nhìn xuyên thấu. Khi bước vào nhà tắm công cộng của Yubaba – nơi đầy rẫy sự tham lam và ham muốn, Vô Diện bắt đầu "ăn" những tính cách đó. Hắn dùng vàng để mua chuộc sự chú ý, trở nên hung dữ và hợm hĩnh vì nhầm tưởng sự tung hô của đám đông là giá trị của bản thân.
Chỉ khi gặp Chihiro – một cô bé với tâm hồn thuần khiết, không màng vật chất, Vô Diện mới thực sự bắt đầu học hỏi và thay đổi. Đoạn kết khi Vô Diện ở lại bên cạnh phù thủy Zeniba là minh chứng cho việc thực thể này cuối cùng đã tìm được một môi trường lành mạnh để định hình lại chính mình.
Sức mạnh của một biểu tượng "không gương mặt"
Việc Miyazaki khẳng định Vô Diện là hình ảnh phản chiếu của những con người thiếu bản sắc trong xã hội hiện đại đã khiến nhân vật này trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Vô Diện không quyền năng vì phép thuật, mà quyền năng vì hắn chạm đúng vào nỗi sợ thầm kín của con người: Sợ bị lãng quên và sợ không biết mình là ai.
Sau hơn 20 năm, bí ẩn lớn nhất của Studio Ghibli đã có lời giải. Vô Diện không phải là một vị thần xa xôi, hắn là một phần của xã hội, một mảnh ghép của tâm lý con người. Chính sự gần gũi và "tầm thường" đó đã biến Vô Diện thành một biểu tượng bất tử trong văn hóa đại chúng.
Bảo Lâm
