Trong thế giới tự nhiên đầy rẫy những điều kỳ bí, có một sinh vật mà sự tồn tại của nó đã làm tốn không biết bao nhiêu giấy mực của các nhà kinh tế học lẫn... tâm thần học. Pháp danh khoa học của nó là Salaryus Evanescimus (Salary = Lương, Evanesce = Tan biến, hậu tố "us" được thêm vào trông cho uy tín), nhưng dân gian thường gọi bằng cái tên thân thương: Lương.
Nếu bạn từng thấy một người bỗng nhiên mỉm cười với cái điện thoại vào một chiều chiều ngày cuối tháng, rồi lại thất thần nhìn vào hư không vào sáng hôm sau, thì chúc mừng, bạn vừa chứng kiến trọn vẹn một vòng đời của sinh vật kỳ lạ này.
Vòng đời của Lương bắt đầu bằng một tín hiệu âm thanh cực ngắn: "Ting ting". Đây là thời điểm loài người trải qua một trạng thái biến đổi tâm lý cực độ được gọi là "Sự tự tin mù quáng".
Vào khoảnh khắc đó, chúng ta bỗng thấy mình giống như những ông chủ tập đoàn đa quốc gia. Ta mạnh dạn bước vào quán phở và dõng dạc hô: "Cho bát tái gầu, thêm hai trứng chần mà một đĩa quẩy giòn!". Ta mở giỏ hàng Shopee, nơi những món đồ đã kiên nhẫn nằm chờ cả tháng, và thực hiện một động tác thanh toán dứt khoát. Lương lúc này đang ở thời kỳ huy hoàng nhất, mỡ màng và đầy sức sống.
Đối phó với “thiên địch”
Thế nhưng, niềm vui chẳng tày gang. Ngay khi Lương vừa kịp làm quen với hơi ấm trong ví, những "thiên địch của lương" đã xếp hàng chờ sẵn. Chúng không vồ vập, mà bòn rút sinh vật tên Lương một cách âm thầm và bền bỉ.
Tiền nhà, tiền điện, tiền nước, tiền cho các nhà mạng đã là lẻ đương nhiên. Tiếp đến là tiền xăng - thứ chất lỏng có giá trị biến thiên nhưng sức tàn phá túi tiền thì luôn ổn định. Sau đó là sự trỗi dậy của nhóm "Cộng sinh công nghệ". Chúng ta trả tiền cho YouTube Premium để không phải xem quảng cáo, trả cho Netflix để ngồi thẫn thờ tìm phim suốt 2 tiếng trước khi đi ngủ, và gần đây nhất là "thuế thông minh" cho các loại AI. Thật là một nghịch lý đau đớn: Chúng ta thuê ChatGPT để làm việc hiệu quả hơn, để kiếm được nhiều tiền hơn, nhưng rồi tiền lương lại được dùng để... trả cho ChatGPT.
Đến cuối ngày thứ hai của vòng đời, sinh vật Lương bắt đầu có dấu hiệu suy nhược rõ rệt.
Những niềm vui, nỗi buồn ẩn khuất trong tán rừng bê tông
Nếu Lương may mắn sống sót qua nhóm ký sinh cố định, nó sẽ phải đối mặt với những "tai nạn" bất ngờ mà không một bản kế hoạch tài chính nào lường trước được.
Đó là những kèo "bất khả bùng". Từ những buổi trà đá vỉa hè "bàn chuyện thế giới" nhưng hóa đơn lại thực tế đến từng đồng, cho đến những buổi nhậu giải sầu vì sếp mắng. Càng sầu, nhậu càng hăng, và khi hóa đơn đến thì... sầu càng thêm sâu.
Chưa hết, chúng ta còn sống trong một kỷ nguyên của "Bom phong bì". Đứa bạn thân bỗng dưng báo hỷ vào lúc Lương đang thoi thóp là một đòn giáng chí mạng. Một quy luật khắc nghiệt đã được thiết lập: Bạn càng thân, phong bì càng phải dày, và Lương của bạn càng nhanh chóng tiêu tan.
Và đừng quên cái bẫy tâm lý "Tự thưởng cho bản thân". Sau một ngày bị deadline hành hạ, ta tự nhủ: "Mình xứng đáng có một ly trà sữa full topping". Kết quả là bản thân ta được an ủi, còn sinh vật Lương chính thức bị "hành quyết" bởi những hạt trân châu đen bóng.
Sự kiện tuyệt chủng và chế độ sinh tồn
Khi lịch mới chỉ sang ngày mồng 10, sinh vật Lương chính thức được liệt vào sách đỏ. Sự biến mất của nó để lại một khoảng trống mênh mông trong tài khoản và một sự thay đổi chóng mặt trong lối sống của ta.
Chúng ta chuyển từ chế độ "Phở trứng chần" sang "Mì tôm không người lái". Chúng ta từ bỏ xe ôm công nghệ để quay lại với xe bus, hoặc đi bộ và lẩm bẩm câu thần chú "cho khỏe người". Chúng ta không còn uống “cafe sang chảnh” mà đành chuyển sang tận dụng tối đa cây nước lọc của công ty. Triết lý sống lúc này trở nên vô cùng giản đơn: Lương không tự nhiên sinh ra và mất đi, nó chỉ chuyển từ túi mình sang túi của chủ tiệm tạp hóa, chủ nhà và các app giao hàng.
Cần lắm một tổ chức rộng lượng dang tay bảo vệ lương
Nhìn vào vòng đời ngắn ngủi và bi thương của Lương, chúng ta không khỏi tự hỏi: Liệu có cách nào để kéo dài tuổi thọ cho nó? Làm sao để Lương có thể sống sót qua nổi rằm tháng Giêng hay ít nhất là đến ngày "Ting ting" tiếp theo?
Câu trả lời không nằm ở việc làm thêm nhiều giờ hơn, mà nằm ở việc chúng ta đối xử với Lương như thế nào khi nó còn ở bên ta. Đã đến lúc chúng ta cần những "phòng hồi sức cấp cứu" thực thụ – từ việc quản lý chi tiêu thông minh cho đến việc tận dụng những công cụ như thẻ tiết kiệm hay các chương trình ưu đãi để bảo vệ sinh vật yếu ớt này.
Hãy đón chờ những bài viết tiếp theo, nơi chúng ta sẽ cùng học cách "nuôi dưỡng" và "bảo tồn" sinh vật mang tên Lương một cách khoa học nhất. Bởi vì, hãy nhớ rằng: Hãy đối xử tốt với Lương khi nó còn ở bên bạn, vì ngày mai, nó chắc chắn sẽ thuộc về người khác.
Kim
