Một tiêm kích F-16 của Ukraine vừa rơi khi đang thực hiện nhiệm vụ đánh chặn các mục tiêu trên không do Nga phóng đi. Vụ việc xảy ra chỉ ít ngày sau khi Kiev tuyên bố một chiếc F-16 đã "lập chiến tích lịch sử", bắn hạ tiêm kích Su-35 hiện đại của Nga.
Trong lúc Ukraine ca ngợi bước tiến mới của lực lượng không quân, Tổng thống Vladimir Putin cũng phát đi thông điệp về việc Nga tiếp tục hoàn thiện tên lửa siêu vượt âm Zircon và chuẩn bị đưa thiết bị ngầm Poseidon vào trực chiến.
Ukraine thiệt hại F-16 chỉ vài ngày sau vụ bắn hạ lịch sử Su-35
Ngày 29/7, Không quân Ukraine thông báo mất liên lạc với một tiêm kích F-16 Fighting Falcon khi máy bay đang thực hiện nhiệm vụ chiến đấu, đánh chặn các mục tiêu trên không của Nga tại khu vực tiền tuyến.
Theo thông tin sơ bộ, một tình huống khẩn cấp đã xảy ra trên máy bay, buộc phi công phải phóng ghế thoát hiểm.
Không quân Ukraine cho biết phi công đã được sơ tán an toàn và đưa tới một cơ sở y tế để kiểm tra, chẩn đoán. Nguyên nhân chính xác của vụ tai nạn cũng như bản chất sự cố trên máy bay hiện chưa được công bố.
Ukraine thiệt hại F-16 không bao lâu sau khi tuyên bố bắn hạ Su-35. (Ảnh minh họa. Nguồn: defense.gov)
Các chuyên gia đã tới hiện trường để kiểm tra xác chiếc F-16 và xác định nguyên nhân. Một số thông tin lan truyền trên mạng xã hội tuyên bố máy bay bị lực lượng Nga bắn hạ, nhưng chưa có bằng chứng xác nhận nhận định này.
Đây được xem là chiếc F-16 thứ năm Ukraine mất kể từ khi tiếp nhận dòng tiêm kích có nguồn gốc từ Mỹ.
Ukraine đã nhận hàng chục chiếc F-16 AM/BM từ các đồng minh NATO. Những máy bay này ban đầu chủ yếu được sử dụng để đánh chặn tên lửa hành trình và UAV của Nga, nhưng gần đây đã bắt đầu tham gia các nhiệm vụ tiến công và phối hợp tác chiến phức tạp hơn.
Đáng chú ý, vụ rơi máy bay xảy ra chỉ vài ngày sau khi Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, xác nhận một chiếc F-16 của Ukraine đã bắn hạ tiêm kích Nga trong một cuộc giao chiến trên không.
“Tôi muốn nhấn mạnh những kết quả đáng kinh ngạc mà nền công nghiệp quốc phòng Ukraine đang đạt được, từ năng lực đất đối không tới năng lực không đối không. Gần đây, chúng ta đã chứng kiến chiến công không đối không đầu tiên, khi một chiếc F-16 của Ukraine bắn hạ tiêm kích Nga”, ông Caine nói trước Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện Mỹ.
Kiev tuyên bố bắn hạ Su-35 của Nga. Ảnh: Militaeraktuell
Trước đó, hình ảnh được đăng tải trên mạng xã hội khi đó cho thấy xác một máy bay đang bốc cháy dữ dội. Ukraine tuyên bố đây là tiêm kích Su-35 của Nga.
Kiev ca ngợi vụ việc là một chiến công lịch sử, bởi những chiếc F-16 được chuyển giao cho Ukraine thuộc các phiên bản cũ, trong khi Su-35 là tiêm kích thế hệ 4,5 hiện đại của Nga, sở hữu động cơ điều khiển vector lực đẩy, radar công suất lớn và tên lửa không đối không tầm xa.
Theo EurAsian Times, chiếc Su-35 có thể đã bị kéo vào một cuộc phục kích được chuẩn bị kỹ lưỡng, với sự tham gia của hệ thống phòng không Patriot và ba chiếc F-16.
Một chiếc F-16 đã bay thấp, giả lập hoạt động tiến công để làm mồi nhử, dụ Su-35 tiến vào khu vực nguy hiểm. Hai chiếc F-16 khác bay ở độ cao lớn hơn, sẵn sàng yểm trợ.
Cùng lúc đó, radar của một hệ thống Patriot gần khu vực giao chiến phát hiện và chiếu xạ mục tiêu, hỗ trợ các tiêm kích Ukraine theo dõi chuyển động của Su-35.
Chiếc tiêm kích Nga sau đó bay vào trận địa phục kích và bị bắn trúng, nhiều khả năng bởi một tên lửa không đối không AIM-120 AMRAAM phóng từ F-16.
Vụ việc cho thấy Không quân Ukraine đang thử nghiệm các phương án tác chiến phối hợp phức tạp hơn, kết hợp tiêm kích phương Tây với hệ thống phòng không mặt đất.
Tuy nhiên, chưa đầy một tháng sau chiến công được Kiev ca ngợi, hình ảnh một chiếc F-16 khác lao xuống đất như “quả cầu lửa” tiếp tục cho thấy mức độ khốc liệt trên bầu trời Ukraine.
F-16 vẫn phải hoạt động với cường độ cao để đánh chặn các đợt tập kích bằng UAV và tên lửa Nga. Trong khi đó, số lượng máy bay Ukraine sở hữu còn hạn chế và không phải tất cả đều thường xuyên ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu do yêu cầu bảo dưỡng, nâng cấp.
Chiếc F-16 đầu tiên của Ukraine rơi vào tháng 8/2024, chỉ vài tuần sau khi Kiev tiếp nhận những máy bay đầu tiên. Phi công thiệt mạng trong vụ việc.
Chiếc thứ hai rơi vào tháng 4/2025, tiếp tục khiến phi công tử nạn. Phía Nga sau đó tuyên bố máy bay bị hệ thống phòng không bắn hạ.
Ngày 16/5/2025, Ukraine mất chiếc F-16 thứ ba khi máy bay tham gia đẩy lùi một cuộc tập kích đường không của Nga. Phi công đã điều khiển máy bay tránh xa khu dân cư trước khi phóng ghế thoát hiểm thành công.
Chiếc thứ tư bị mất ngày 29/6/2025 trong một cuộc tấn công đường không quy mô lớn. Máy bay bị hư hại, rơi vào trạng thái xoáy và mất kiểm soát. Phi công cố đưa chiếc F-16 tránh xa khu dân cư nhưng không kịp thoát hiểm.
Với số lượng F-16 không nhiều, mỗi tổn thất đều làm giảm đáng kể khả năng thực hiện phi vụ của Ukraine, đặc biệt tại khu vực tiền tuyến, nơi Kiev đang tìm cách tranh chấp ưu thế trên không với Nga.
Ông Putin tung “quân bài tẩy” mới
Giữa lúc cuộc đối đầu trên không tại Ukraine tiếp tục leo thang, Tổng thống Vladimir Putin thông báo Nga đang hoàn thiện một trong những loại vũ khí được coi là nguy hiểm nhất trong kho tên lửa của Moscow.
Theo Military Watch Magazine, phát biểu của ông Putin về tên lửa hành trình siêu vượt âm Zircon cho thấy ngành công nghiệp quốc phòng Nga vẫn tiếp tục cải tiến loại vũ khí này ngay cả sau khi nó đã được đưa vào biên chế.
Nhà lãnh đạo Nga cho biết lần sử dụng chiến đấu gần nhất của Zircon đã chứng minh độ chính xác của tên lửa được nâng cao. Quá trình hoàn thiện vũ khí, đặc biệt là hệ thống dẫn đường và chỉ thị mục tiêu, vẫn đang được tiến hành.
Military Watch Magazine nhận định khả năng cơ động ở tốc độ siêu vượt âm khiến Zircon trở thành mục tiêu đặc biệt khó đánh chặn đối với các hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa hiện nay.
Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ảnh: Aljazeera
Không giống tên lửa đạn đạo thông thường bay theo quỹ đạo tương đối dễ dự đoán, Zircon có thể thay đổi đường bay khi di chuyển với tốc độ rất cao, làm giảm thời gian phản ứng của đối phương.
Theo đánh giá của tạp chí Mỹ, ngay cả những hệ thống phòng thủ hiện đại của Washington cũng không thể bảo đảm đánh chặn thành công Zircon trong mọi tình huống.
“Vũ khí siêu vượt âm mang lại cho Nga lợi thế công nghệ đáng kể trước nhiều đối thủ tiềm tàng”, Military Watch Magazine kết luận.
Tuy nhiên, Zircon chưa phải là quân bài duy nhất được ông Putin nhắc tới.
Nhân Ngày Hải quân Nga, Tổng thống Putin cho biết thiết bị ngầm không người lái Poseidon cũng chuẩn bị được đưa vào trực chiến.
Poseidon được thiết kế để hoạt động dưới biển trong thời gian dài, mang theo tải trọng lớn và di chuyển ở độ sâu khiến việc phát hiện, theo dõi hoặc đánh chặn trở nên rất khó khăn.
Tờ Daily Express của Anh mô tả thông điệp liên quan tới Poseidon là một “lời cảnh báo đáng sợ” gửi tới phương Tây.
Việc Moscow đồng thời nhấn mạnh Zircon và Poseidon cho thấy Nga đang muốn phô diễn năng lực tấn công từ cả trên không lẫn dưới biển, trong bối cảnh các nước châu Âu tiếp tục tăng chi tiêu quốc phòng và thảo luận về khả năng xảy ra xung đột trực tiếp với Nga.
Nếu F-16, Patriot và các tiêm kích phương Tây đang trở thành lực lượng nòng cốt trong chiến lược phòng không mới của Ukraine, Zircon và Poseidon lại được Moscow coi là những vũ khí có thể xuyên thủng các lớp phòng thủ hiện đại của NATO.
Cuộc đối đầu vì thế không còn chỉ giới hạn trong những trận đánh trên tiền tuyến Ukraine. Cả Nga và phương Tây đều đang tìm cách tung ra những năng lực quân sự mới, nhằm thay đổi cán cân trong một cuộc cạnh tranh công nghệ và vũ khí ngày càng quyết liệt.
Nhật Minh (EurAsian Times, TST)
