Đăng công khai quyết định kỷ luật: Hành động gây tranh cãi
Cuối tháng 11, một agency truyền thông – quảng cáo tại TP.HCM đã trở thành tâm điểm chỉ trích khi đăng công khai trên mạng xã hội quyết định kỷ luật một thực tập sinh đến từ Đại học Văn Lang. Bài đăng mô tả sinh viên này xin nghỉ thực tập trước hạn dù đã được phía công ty xác nhận thực tập sớm, đồng thời đề cập những nhận xét về thái độ và cách ứng xử bị cho là “thiếu chuẩn mực”.
Tuy nhiên, thay vì nhận được sự đồng tình, động thái này lập tức khiến doanh nghiệp đối mặt với phản ứng dữ dội vì để lộ thông tin cá nhân của thực tập sinh. Đại diện ĐH Văn Lang cho rằng cách xử lý này là không phù hợp với tinh thần tôn trọng người học và không đảm bảo quyền riêng tư của sinh viên. Đến ngày 2/12, fanpage chính thức của công ty đã không còn truy cập được, nhiều khả năng do báo cáo vi phạm hoặc do doanh nghiệp tự khóa để giảm áp lực dư luận.
Vụ việc khiến dư luận đặt ra câu hỏi: thực tập sinh có quyền gì khi thông tin cá nhân của mình bị công khai? Và doanh nghiệp có quyền công bố những nội dung như vậy hay không?
Xâm phạm dữ liệu cá nhân và uy tín: Cơ sở pháp lý để yêu cầu bồi thường
Trao đổi với Tạp chí Tri thức, Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng Văn phòng luật sư Đồng Đội (Hà Nội), nhận định việc công khai thông tin cá nhân của thực tập sinh trên mạng xã hội là hành vi xâm phạm trực tiếp đến các quyền được pháp luật bảo vệ, bao gồm quyền đối với hình ảnh, quyền được bảo vệ danh dự – nhân phẩm – uy tín (quy định trong Bộ luật Dân sự), và quyền về đời sống riêng tư theo Điều 38.
Ngoài ra, hành vi này còn vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân trong Nghị định 13/2023/NĐ-CP, vốn yêu cầu dữ liệu cá nhân chỉ được xử lý khi có căn cứ pháp lý rõ ràng và được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu. Việc đăng tải công khai mà không có sự đồng thuận của người bị nêu tên là hành vi vi phạm.
Theo luật sư Tiền, sinh viên trong vụ việc có quyền yêu cầu doanh nghiệp gỡ bỏ nội dung, cải chính, công khai xin lỗi và bồi thường nếu chứng minh được thiệt hại — ví dụ như tổn hại danh dự, ảnh hưởng cơ hội nghề nghiệp hoặc tổn thất tinh thần.
Thực tập sinh và khoảng trống pháp lý trong thỏa thuận với doanh nghiệp
Một trong những nguyên nhân khiến tranh chấp giữa thực tập sinh và doanh nghiệp dễ phát sinh là sự lỏng lẻo trong các loại thỏa thuận hoặc hợp đồng dành cho thực tập sinh. Hiện nay, các công ty thường sử dụng một trong ba dạng văn bản: thỏa thuận thực tập, hợp đồng cộng tác viên hoặc hợp đồng thử việc. Trong số đó, thỏa thuận thực tập được dùng phổ biến nhất.
Thỏa thuận thực tập mang bản chất dân sự – đào tạo, không phải hợp đồng lao động theo quy định pháp luật. Do đó, mức độ ràng buộc thấp hơn nhiều, các bên được tự do thỏa thuận miễn không trái luật. Văn bản này thường nêu rõ thời gian thực tập, nhiệm vụ, chế độ hỗ trợ (có hoặc không), cam kết bảo mật và điều khoản chấm dứt.
Vì không phải là quan hệ lao động chính thức, việc thực tập sinh nghỉ trước hạn thường không dẫn đến trách nhiệm pháp lý đáng kể, trừ trường hợp gây thiệt hại có thể chứng minh. Dù chấm dứt trước thời hạn, hai bên vẫn có nghĩa vụ nhất định như bàn giao tài sản, tài liệu, tiếp tục tuân thủ điều khoản bảo mật hoặc bồi thường nếu gây tổn thất thực tế.
Rủi ro từ sự chủ quan
Theo luật sư, nhiều thực tập sinh ký thỏa thuận thực tập mà không đọc kỹ điều khoản, không hỏi rõ về nhiệm vụ, phụ cấp, quy chế nghỉ phép hay trách nhiệm bồi thường. Một số khác lại giao tiếp chủ yếu qua tin nhắn miệng, không có văn bản xác nhận nên dễ rơi vào tranh chấp khi có sai lệch thông tin.
Luật sư Tiền khuyến cáo thực tập sinh cần hiểu rõ ranh giới giữa việc “học hỏi” và “lao động thực thụ”, cần chủ động yêu cầu sự minh bạch, lưu trữ hợp đồng, và biết từ chối các yêu cầu trái luật. Khi gặp vấn đề, sinh viên nên báo cáo bằng văn bản và tìm hỗ trợ từ trường hoặc tổ chức pháp lý độc lập.
Hai phía đều dễ chịu thiệt hại vì thỏa thuận lỏng lẻo
Bà Hồng Ngọc, trưởng bộ phận pháp chế của một công ty truyền thông tại Hà Nội, cho rằng mối quan hệ giữa thực tập sinh và doanh nghiệp hiện chứa nhiều “khoảng trống pháp lý” vì không được bảo vệ bởi pháp luật lao động. Hầu hết điều khoản trong thỏa thuận thực tập được xây dựng dựa trên trao đổi tự do giữa hai bên, nên dễ thiếu tính chặt chẽ.
Thực tế cho thấy doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi thực tập sinh nghỉ ngang, chưa bàn giao công việc, gây ảnh hưởng đến tiến độ dự án. Ngược lại, thực tập sinh thường không hài lòng vì khối lượng công việc lớn, đôi khi tương đương nhân sự chính thức, nhưng chỉ nhận phụ cấp thấp hoặc không có hỗ trợ tài chính.
Theo bà Ngọc, gốc rễ của vấn đề nằm ở việc hai bên không thống nhất rõ ràng quyền lợi và trách nhiệm ngay từ đầu. Nhiều doanh nghiệp xem thực tập sinh là nguồn lực tạm thời, trong khi sinh viên lại chỉ coi đây là trải nghiệm ngắn hạn, dẫn đến thiếu sự ràng buộc cần thiết. Khi xảy ra tranh chấp, rất khó xác định mức vi phạm và nghĩa vụ bồi thường.
Cần quy định rõ ràng để tránh tranh chấp
Để hạn chế rủi ro, bà Ngọc cho rằng doanh nghiệp cần soạn thỏa thuận thực tập chi tiết, minh bạch, quy định rõ các quyền lợi, trách nhiệm, nhiệm vụ và cơ chế xử lý vi phạm. Thực tập sinh cũng cần chủ động đặt câu hỏi, yêu cầu giải thích khi không hiểu rõ điều khoản.
Trong trường hợp doanh nghiệp không chủ động ký kết thỏa thuận, sinh viên hoàn toàn có quyền đề nghị văn bản chính thức để bảo đảm quyền lợi và tạo cơ sở pháp lý khi có sự cố phát sinh.
Trang Đào
