Xem Sex Education, giữa rất nhiều tuyến nhân vật cá tính, cô giáo dạy Văn Emily Sands luôn để lại trong tôi một sự ngưỡng mộ ấm áp.
Ở ngôi trường Moordale đầy rẫy những học sinh cá biệt và nổi loạn, cô Sands nhận được sự nể trọng và yêu quý tuyệt đối không phải nhờ sự dễ dãi hay nuông chiều, mà bởi một năng lực đặc biệt: cô luôn nhìn thấy điểm sáng và tiềm năng ẩn giấu bên trong mỗi đứa trẻ, ngay cả khi chính bản thân chúng cũng tự chối bỏ mình. Với Maeve – một cô gái gai góc, bất cần và thường xuyên bị xã hội định kiến – cô Sands không nhìn vào hoàn cảnh nghèo khó hay thái độ chống đối của em, mà tinh tế nhận ra trí tuệ sắc sảo cùng tài năng viết lách thiên bẩm, từ đó kiên trì khích lệ em vươn lên.
Nhìn cách cô Sands chạm đến trái tim người khác bằng sự quan sát tinh tế và những lời công nhận cụ thể, chân thành, tôi bỗng giật mình soi lại chính mình. Tôi nhận ra bấy lâu nay, mình đã tự tay đẩy con cái và cả những người xung quanh ra xa chỉ vì thói quen luôn nhìn mọi thứ qua lăng kính tiêu cực, soi mói và phán xét.
Món quà sinh nhật và tiếng gào vô tâm của người mẹ
Trước đây, trong việc nuôi dạy con cái cũng như giao tiếp ngoài xã hội, tôi mang tâm lý của một người cầu toàn và khắt khe. Tôi luôn mặc định rằng khen ngợi sẽ làm con tự mãn, nên mắt tôi lúc nào cũng chỉ chăm chăm tìm ra những hạt sạn, những điểm chưa hoàn hảo để uốn nắn, mắng mỏ.
Tôi nhớ mãi một kỷ niệm đáng buồn vào dịp sinh nhật tôi năm ngoái. Cậu con trai 13 tuổi của tôi đã âm thầm nhịn ăn sáng, chắt chiu từng đồng tiền tiêu vặt suốt mấy tháng trời để mua tặng mẹ một chiếc khăn lụa làm quà. Lúc con rụt rè đưa hộp quà ra với ánh mắt lấp lánh niềm tự hào và mong chờ, thay vì ôm con vào lòng để cảm ơn tấm lòng hiếu thảo của đứa trẻ, phản xạ đầu tiên của tôi lại là lật ngay cái tem giá tiền lên xem.
Nhìn con số gần một triệu đồng in trên mác, máu nóng trong người tôi bốc lên. Tôi gào ầm lên giữa nhà: "Con điên à? Tiền đâu mà con mua cái khăn đắt thế này? Sao con hoang phí, không biết suy nghĩ thế hả con? Mẹ có thiếu khăn đâu mà con vung tiền như rác thế này!".
Tiếng quát tháo của tôi dội thẳng vào niềm háo hức non nớt của thằng bé. Nụ cười trên môi con tắt lịm ngay lập tức. Con đứng thẫn thờ, đôi mắt đỏ hoe rồi lẳng lặng cúi đầu quay về phòng, đóng cửa lại. Suốt cả buổi tối hôm ấy, con bỏ cơm, không nói với tôi nửa lời. Nhìn chiếc hộp quà nằm chỏng chơ trên bàn, tôi mới bàng hoàng nhận ra sự tàn nhẫn của mình: tôi chỉ nhìn thấy sự lãng phí về tiền bạc, mà mù lòa trước tình yêu thương, sự hy sinh sở thích cá nhân và tấm lòng hiếu thảo vô giá của con.
Không chỉ với con, ngay cả ở nơi công sở, tôi cũng thường mang sự khắt khe ấy ra đối đãi với đồng nghiệp. Khi một bạn nhân viên trẻ nộp bản kế hoạch, tôi lập tức chỉ trích những lỗi diễn đạt vụn vặt mà quên mất việc ghi nhận ý tưởng sáng tạo của bạn. Lâu dần, con cái ngại chia sẻ với mẹ, còn đồng nghiệp thì dè chừng, xa cách với tôi.
Học cách "đãi cát tìm vàng" trong từng lời nói
Chính hình ảnh cô giáo Emily Sands trên màn ảnh đã giúp tôi thức tỉnh và tìm ra chiếc chìa khóa để mở lại những cánh cửa lòng mà tôi đã vô tình khóa chặt.
Cô Sands dạy tôi một bài học sâu sắc: Khen ngợi không phải là những lời tâng bốc sáo rỗng cho qua chuyện, mà là sự quan sát tỉ mỉ để gọi tên đúng năng lực, nỗ lực hoặc bản chất tốt đẹp của người đối diện. Khi một người cảm thấy điểm sáng của mình được nhìn thấy và trân trọng, họ sẽ tự động nảy sinh sợi dây gắn kết bền chặt với người đã trao cho họ sự công nhận ấy.
Tôi quyết định thay đổi lăng kính nhìn đời của mình từ những điều nhỏ nhặt nhất.
Tối hôm qua, khi con gái nhỏ loay hoay tự tay nấu một nồi canh chua nhưng chẳng may lỡ tay nêm hơi mặn, theo thói quen cũ chắc chắn tôi sẽ chép miệng chê bai. Nhưng lần này, tôi mỉm cười nếm thử một thìa, nhìn thẳng vào mắt con và nói thật chân thành: "Cảm ơn con gái đã vất vả đứng bếp phụ mẹ. Canh hôm nay con nấu rất thơm, cách con thái cà chua và dọc mùng cũng rất khéo và đều tay. Lần sau mình chỉ cần bớt lại một chút muối nữa thôi là hoàn hảo như ngoài hàng luôn". Ánh mắt con bé sáng rực lên vì hạnh phúc, hớn hở dọn bát đũa và hứa ngày mai sẽ tiếp tục vào bếp trổ tài.
Ở cơ quan cũng vậy, tôi tập thói quen nhìn vào sự cố gắng của đồng nghiệp trước khi góp ý về chuyên môn. Một lời động viên cụ thể như: "Chị rất ấn tượng với cách em xử lý số liệu ở phần này, rất logic và có tâm" đã khiến không khí làm việc trở nên cởi mở, gắn kết và ấm áp hơn bao giờ hết.
Cuộc sống này vốn dĩ đã có quá nhiều áp lực và những lời phán xét nghiệt ngã. Làm cha mẹ hay làm một người đồng hành tử tế, đôi khi không cần những bài giảng đạo lý cao siêu, mà chỉ cần một đôi mắt biết "đãi cát tìm vàng" – kiên nhẫn nhìn thấy ánh sáng lấp lánh bên trong người khác và dũng cảm cất lời ngợi khen đúng lúc. Bởi suy cho cùng, lời động viên chân thành chính là thứ "phân bón" kỳ diệu nhất giúp những tâm hồn xung quanh ta nở hoa.
Minh Châu
