Có một thời gian, tôi gần như không bao giờ thấy mình đủ tốt.
Làm được một việc, tôi lập tức nghĩ mình có thể làm tốt hơn. Được người khác khen, tôi vẫn nghi ngờ không biết họ có thực sự nghĩ như vậy không. Khi nhìn thấy một người giỏi hơn, phản ứng đầu tiên của tôi không phải là ngưỡng mộ mà là tự hỏi: "Tại sao mình không được như họ?"
Tôi từng nghĩ đó là tính cầu tiến.
Nhưng càng lớn, tôi càng nhận ra có một ranh giới rất mong manh giữa muốn trở nên tốt hơn và luôn cảm thấy bản thân chưa bao giờ đủ tốt.
Xem lại Sex Education, tôi đặc biệt nghĩ đến Maeve Wiley.
Maeve luôn phải chứng minh mình có giá trị
Maeve là một trong những nhân vật thông minh nhất Sex Education, nhưng cô không lớn lên trong một hoàn cảnh khiến mình dễ dàng tin vào giá trị bản thân.
Tuổi thơ của Maeve gắn với sự thiếu ổn định trong gia đình. Cô phải tự chăm sóc bản thân, sống độc lập từ khi còn rất trẻ và thường có cảm giác mình không thể dựa vào người khác. Netflix Tudum mô tả Maeve là một nhân vật phải trưởng thành rất sớm và luôn có xu hướng tự mình giải quyết các vấn đề trong cuộc sống.
Chính vì thế, Maeve thường rất coi trọng thành tích học tập. Cô muốn được vào một trường đại học tốt, muốn chứng minh rằng hoàn cảnh gia đình không quyết định tương lai của mình.
Nhưng điều khiến tôi suy nghĩ là ngay cả khi đạt được những điều ấy, Maeve vẫn không thực sự thoát khỏi cảm giác mình phải chứng minh bản thân.
Cô thông minh, nhưng luôn nghi ngờ mình có đủ giỏi hay không. Cô được công nhận, nhưng vẫn dễ bị tổn thương bởi cảm giác mình không thuộc về những môi trường tốt đẹp hơn.
Tôi chợt nhận ra mình cũng từng như vậy.
Tôi đã nghe "chưa đủ tốt" theo rất nhiều cách
Không phải lúc nào người lớn cũng trực tiếp nói với một đứa trẻ rằng: "Con chưa đủ tốt".
Đôi khi, câu nói ấy xuất hiện dưới những hình thức nhẹ nhàng hơn.
"Bạn ấy làm được, tại sao con không làm được?"
"Chỉ cần cố thêm một chút nữa."
"Điểm này chưa đủ cao."
Những câu nói ấy có thể xuất phát từ mong muốn tốt đẹp của cha mẹ. Nhưng khi nghe quá nhiều lần, một đứa trẻ có thể cho rằng mọi thành thích chúng đạt được đều chưa đủ.
Tôi từng nghĩ mình cần đạt một thành tích nào đó thì mới có thể tự hào về bản thân. Sau đó, tôi lại đặt ra một mục tiêu khác. Rồi một mục tiêu khác nữa. Đến lúc đạt được, niềm vui chỉ kéo dài rất ngắn, bởi tôi lập tức nhìn sang điều mình chưa có.
Theo Child Mind Institute, cách người lớn phản ứng trước thành công và thất bại có thể ảnh hưởng đến cách trẻ hình thành lòng tự trọng. Khi trẻ cảm thấy giá trị của mình phụ thuộc quá nhiều vào thành tích hoặc sự công nhận từ bên ngoài, chúng có thể trở nên đặc biệt nhạy cảm với thất bại và dễ hình thành cách nhìn tiêu cực về bản thân.
Điều Maeve phải học không chỉ là cách thành công
Một trong những điều tôi thích ở hành trình của Maeve là Sex Education không biến việc học tập hay thành công thành câu trả lời cho mọi vấn đề.
Maeve từng nghĩ học bổng, đại học hay một tương lai tốt đẹp sẽ chứng minh rằng cô đã vượt qua hoàn cảnh của mình. Nhưng càng về sau, cô phải đối diện với một câu hỏi khác: nếu bỏ đi tất cả thành tích, cô còn nhìn thấy giá trị nào ở chính mình?
Đây cũng là câu hỏi tôi từng né tránh.
Nếu không có công việc tốt thì sao? Nếu không đạt được mục tiêu thì sao? Nếu một ngày nào đó không còn được người khác khen ngợi thì sao?
Tôi nhận ra mình đã để những thứ bên ngoài quyết định quá nhiều về cách mình nhìn bản thân. Trong khi một người có thể thất bại một lần mà vẫn có giá trị, có thể mắc sai lầm mà vẫn đáng được tôn trọng, có thể chưa đạt được điều mình muốn nhưng điều đó không có nghĩa là họ kém cỏi.
Tôi bắt đầu thay đổi cách nhìn nhận bản thân
Sau khi xem Sex Education, tôi bắt đầu nhận ra vấn đề không nằm ở việc muốn tiến bộ. Tôi vẫn muốn giỏi hơn, vẫn muốn học thêm, vẫn muốn đạt được những mục tiêu mình đặt ra.
Nhưng tôi không muốn những điều ấy trở thành điều kiện để mình cảm thấy bản thân có giá trị.
Tôi cũng bắt đầu để ý hơn đến cách mình nói chuyện với chính mình. Thay vì "Mình làm chưa đủ tốt", tôi thử hỏi "Mình có thể học được gì từ lần này?".
Thay vì nhìn một người thành công rồi tự trách bản thân, tôi tập nhìn họ như một nguồn cảm hứng. Và thay vì coi một thất bại là bằng chứng rằng mình không đủ khả năng, tôi học cách coi nó là một phần bình thường của quá trình trưởng thành.
Có lẽ điều khó nhất là thay đổi giọng nói đã tồn tại trong đầu mình quá lâu. Bởi khi còn nhỏ, chúng ta không phải lúc nào cũng đủ khả năng phân biệt giữa một lời góp ý và một phán xét về giá trị bản thân. Một câu nói được nghe đi nghe lại có thể trở thành niềm tin mà chúng ta mang theo rất lâu sau khi đã trưởng thành.
Sex Education khiến tôi hiểu rằng Maeve không cần phải trở thành người giỏi nhất để chứng minh mình xứng đáng có một tương lai tốt đẹp. Và tôi cũng vậy. Tôi có thể tiếp tục cố gắng mà không ghét bỏ phiên bản hiện tại của mình.
Ngọc Hân (ghi)
