Xem Sex Education, giữa rất nhiều kiểu phụ huynh phức tạp và đầy bất ổn, nhân vật người thợ mộc Jakob Nyman luôn mang lại cho tôi một cảm giác ấm áp và ngưỡng mộ đặc biệt.
Jakob là một người đàn ông ít lời, thực tế và có phần thô ráp, nhưng cách ông đồng hành cùng cô con gái Ola lại tinh tế đến kinh ngạc. Khi Ola bắt đầu biết rung động, có mâu thuẫn với bạn trai hay loay hoay trong những khủng hoảng của tuổi mới lớn, Jakob tuyệt đối không bao giờ tọc mạch, không lục lọi đồ đạc, đọc trộm tin nhắn hay gặng hỏi con kiểu thẩm vấn phạm nhân. Sự quan tâm của ông không ồn ào mà hiện diện vững chãi qua từng việc làm cụ thể: một bữa ăn ấm nóng sau giờ tan trường, chiếc kệ sách được đóng lại cẩn thận, những chuyến xe đưa đón lặng lẽ và luôn là một tách trà nóng sẵn sàng bên bàn. Ông chỉ ngồi đó, bình thản và bao dung, để Ola hiểu rằng: bất cứ khi nào con cần một điểm tựa, cánh cửa của bố luôn rộng mở, nhưng bố sẽ không bao giờ tự ý bước vào nếu con chưa sẵn sàng mời.
Nhìn sự điềm tĩnh và tôn trọng ranh giới tuyệt đối của Jakob, tôi giật mình soi lại chính mình và thấy xấu hổ tột cùng. Tôi nhận ra bấy lâu nay mình đã hành xử vô duyên đến nhường nào khi luôn nhân danh hai chữ "quan tâm" để xâm phạm thô bạo vào đời sống riêng tư của con gái.
Chiếc điện thoại bị mở trộm và sự quan tâm vụng về
Chuyện xảy ra cách đây vài tháng, khi con gái tôi bước vào năm đầu cấp ba. Thấy con bắt đầu có những biểu hiện lạ như hay cười tủm tỉm khi bấm điện thoại, thỉnh thoảng giấu nhẹm màn hình mỗi khi mẹ bước vào phòng, bản năng nghi ngờ của tôi lập tức trỗi dậy. Tôi lo sợ con yêu sớm, sợ con chểnh mảng học hành, sợ những cám dỗ ngoài kia làm hỏng tương lai của con.
Thế là, trong một buổi trưa khi con đang ngủ say, tôi đã lén thò tay vào balo lấy trộm điện thoại của con. Tim tôi đập thình thịch như kẻ trộm, nhưng lý trí lại tự bào chữa: "Mình là mẹ, mình có quyền kiểm soát để bảo vệ con". Tôi mở khóa, đọc ngấu nghiến từng dòng tin nhắn của con với một bạn nam trong lớp. Thấy những đoạn đối thoại dồn dập về bài vở xen lẫn vài câu trêu đùa tuổi học trò, tôi vẫn chưa yên tâm.
Chưa dừng lại ở đó, tôi tiếp tục lấy số điện thoại của hai đứa bạn thân cùng lớp của con để gọi điện "dò la". Tôi hỏi dồn dập xem dạo này con tôi và cậu bạn kia có biểu hiện gì bất thường không, hai đứa có đang yêu nhau không.
Dù sau đó thở phào nhẹ nhõm khi biết hai đứa chỉ đơn thuần là bạn cùng nhóm đang gấp rút làm bài tập dự án môn Hóa học, nhưng cái giá phải trả cho sự yên tâm ích kỷ của tôi lại vô cùng đắt.
Sự bẽ bàng của đứa trẻ bị mẹ "lột trần" trước bạn bè
Hôm sau đến lớp, câu chuyện người mẹ gọi điện tra khảo bạn bè của con gái tôi nhanh chóng lan truyền khắp các bàn học. Con tôi trở thành đề tài đàm tiếu, trêu chọc của chúng bạn: "Ê, làm bài tập Hóa cẩn thận không mẹ mày lại gọi điện thẩm vấn bọn tao đấy nhé!".
Buổi chiều hôm ấy tan trường, con gái tôi bước vào nhà với gương mặt giàn giụa nước mắt và ánh nhìn uất nghẹn chưa từng thấy. Con ném chiếc cặp xuống sofa, gào lên trong tiếng nấc: "Sao mẹ lại làm thế với con? Con đã làm gì sai để mẹ phải lén lút đọc trộm tin nhắn rồi gọi điện làm phiền bạn bè con như thế? Mẹ làm con nhục nhã, không còn mặt mũi nào nhìn bạn bè ở lớp nữa!". Rồi con lao vào phòng, khóa trái cửa lại.
Dù trong lòng tự an ủi rằng may mắn con chưa yêu đương nhăng nhít, nhưng nhìn cánh cửa phòng đóng chặt và sự xa cách lạnh lùng của con suốt nhiều tuần sau đó, lòng tôi nghẹn đắng. Con bắt đầu đổi toàn bộ mật khẩu, giấu tiệt mọi đồ dùng cá nhân, đi học về chỉ lầm lũi ăn cơm rồi trốn vào góc riêng. Tôi đã mua được sự an tâm ngắn ngủi của bản thân, nhưng lại tự tay đập vỡ chiếc cầu nối lòng tin thiêng liêng giữa hai mẹ con.
Muốn con mở lòng, người lớn phải học cách tôn trọng
Chính hình ảnh người cha Jakob trên màn ảnh đã giáng một đòn mạnh mẽ vào tư duy kiểm soát độc hại của tôi. Tôi bừng tỉnh nhận ra mình đã sai lầm nghiêm trọng ở đâu.
Làm cha mẹ, chúng ta thường ngộ nhận rằng việc "xông xáo" xộc thẳng vào không gian riêng, lùng sục từng bí mật của con là biểu hiện của tình yêu thương và sự sát sao. Nhưng thực chất, đó là sự bất an, là thói quen thích kiểm soát và sự thiếu tôn trọng nhân cách của một con người. Một đứa trẻ tuổi mới lớn có thế giới nội tâm vô cùng mong manh và nhạy cảm. Khi ranh giới riêng tư của con bị cha mẹ chà đạp bằng sự tọc mạch, đứa trẻ sẽ cảm thấy mình bị coi thường, bị mất đi lòng tự trọng và phản xạ tự nhiên của nó sẽ là dựng lên những bức tường phòng thủ kiên cố hơn.
Muốn con cái chủ động mở lòng tâm sự, người làm mẹ không thể cứ xộc xệch lao vào đời con như một điều tra viên. Thứ mà một đứa trẻ cần không phải là một chiếc camera giám sát 24/7, mà là một không gian an toàn đúng nghĩa, nơi mà cảm xúc của nó được lắng nghe mà không sợ bị phán xét hay bêu riếu.
Tôi quyết định hạ cái tôi của mình xuống. Tối hôm qua, tôi gõ cửa phòng con, mang vào một đĩa hoa quả gọt sẵn và chân thành nói một lời xin lỗi: "Mẹ xin lỗi vì sự vô duyên và nông nổi đợt trước của mẹ đã làm con tổn thương. Mẹ hứa từ nay sẽ không bao giờ tự ý đụng vào đồ đạc hay can thiệp vào các mối quan hệ của con nữa".
Nhìn ánh mắt ngỡ ngàng rồi dần dịu lại của con gái, tôi biết vết thương lòng đang bắt đầu khép miệng. Từ nay, tôi sẽ học cách của Jakob: lui về phía sau một bước, âm thầm chuẩn bị những bữa cơm ấm áp, tạo dựng một mái ấm bình yên và kiên nhẫn đợi chờ. Để một ngày nào đó khi con gặp phải những bão giông đầu đời, con sẽ tự nguyện bước ra, ngồi xuống bên tôi và trút hết nỗi lòng, bởi con biết mẹ luôn là chốn an toàn tuyệt đối của cuộc đời mình.
Minh Châu
