Khi xem phim Sex Education, hành trình trưởng thành đầy nhọc nhằn của cô gái nghèo Maeve Wiley luôn để lại trong tôi những nốt lặng suy ngẫm sâu sắc. Maeve lớn lên trong một hoàn cảnh gia đình vô cùng phức tạp với người mẹ nghiện ngập và người anh trai bất hảo.
Cả Otis và cô bạn thân Aimee đều thấu hiểu những gánh nặng mà Maeve phải mang và luôn khao khát được giúp đỡ cô vượt qua nghịch cảnh. Thế nhưng, Maeve lại là một người có lòng tự trọng cực kỳ cao. Sự giúp đỡ quá đà, dồn dập hoặc thiếu đi sự khéo léo từ những người xung quanh đôi khi lại phản tác dụng, khiến một đứa trẻ đầy tổn thương như cô cảm thấy bản thân đang bị thương hại hoặc ban ơn.
Bộ phim đã mang đến một bài học ứng xử rất đời: Trong các mối quan hệ xã hội, chúng ta thường có xu hướng muốn đóng vai "người hùng" để giải cứu người khác khỏi vũng lầy. Tuy nhiên, bạn chỉ có thể đồng hành chứ tuyệt đối không thể sống hộ cuộc đời của họ. Hãy học cách giúp đỡ bằng sự tôn trọng ranh giới và lòng tự tôn của đối phương, thay vì ích kỷ áp đặt góc nhìn hay lòng tốt của mình lên cuộc đời họ.
Những thước phim ấy khiến tôi chợt nhớ lại một cuộc điện thoại đẫm nước mắt của con gái mình vào năm thứ hai đại học, về một câu chuyện làm việc tốt nhưng nhận lại sự tổn thương.
Sự nhiệt huyết ngây thơ và lời trách ngược từ người bạn cùng lớp
Năm đó, con gái tôi giữ chức vụ lớp trưởng trong lớp đại học. Trong một lần đi vệ sinh, con vô tình nghe thấy một người bạn cùng lớp đang ngồi khóc và nói chuyện điện thoại ở buồng bên cạnh về việc gia đình gặp sự cố tài chính nghiêm trọng, dẫn đến nguy cơ bạn phải bảo lưu kết quả học tập vì không có tiền đóng học phí.
Với bản tính năng nổ, nhiệt huyết và muốn bảo vệ các thành viên trong tập thể, con gái tôi lập tức nảy ra ý định phải "giải cứu" bạn. Ngay ngày hôm sau, con đứng lên hô hào, kêu gọi tất cả mọi người trong lớp mở một quỹ quyên góp tiền để giúp người bạn kia đóng kịp học phí kỳ trước mắt nhằm đủ điều kiện bước vào phòng thi.
Con cứ ngỡ hành động nghĩa hiệp của mình sẽ được đón nhận bằng sự biết ơn, nhưng không ngờ, người bạn ấy lại chủ động tìm gặp con với gương mặt đầy giận dữ và buông lời trách móc ngược lại. Tối hôm đó, con gọi điện cho tôi, khóc nức nở vì ấm ức và liên tục cho rằng người bạn kia quá ích kỷ, sĩ diện hão và "không biết điều" khi từ chối lòng tốt của tập thể.
Lòng tốt chỉ thực sự trọn vẹn khi đi kèm sự tinh tế
Nghe con phân bua trong tiếng nấc, tôi lẳng lặng lắng nghe rồi nhẹ nhàng ôm lấy nỗi lòng của con, nhưng cũng thẳng thắn giúp con nhìn nhận lại vấn đề. Tôi giải thích cho con hiểu rằng, việc con tự ý công khai hoàn cảnh khốn khó của người khác trước mặt bàn dân thiên hạ khi chưa được sự đồng ý của họ là một hành động vô cùng thiếu tế nhị.
Ai cũng có một vùng ranh giới tự tôn tối thiểu cần được bảo vệ, nhất là ở độ tuổi đôi mươi, việc bị biến thành tâm điểm của sự thương hại hay mang danh "mắc nợ" lòng tốt của cả lớp là một áp lực tinh thần cực kỳ khủng khiếp. Tôi bảo con: "Nếu con thực sự muốn giúp bạn một cách văn minh, con nên gặp riêng bạn để trò chuyện, cùng bạn lên văn phòng khoa xin các chính sách hỗ trợ học bổng hoặc xin gia hạn nộp trễ học phí, thay vì bô bô chuyện riêng tư của người ta ra như vậy".
Nhờ cuộc trò chuyện đêm đó và sau này khi cùng tôi xem lại câu chuyện của Maeve Wiley trên phim, con gái tôi mới hoàn toàn thức tỉnh và thấu suốt. Con hiểu ra rằng, lòng tốt nếu thiếu đi sự thấu cảm và tinh tế thì sẽ dễ dàng biến thành một thứ vũ khí vô tình làm tổn thương người tiếp nhận. Muốn nâng đỡ một tâm hồn đang chao đảo, trước hết hãy học cách tôn trọng lòng tự trọng của họ, bắt đầu từ những sự hỗ trợ thầm lặng và kín đáo nhất.
Minh Châu
