Xem lại Sex Education, phân cảnh tương tác giữa bà Maureen Groff và cậu con trai Adam ở mùa 3 luôn để lại trong tôi một nỗi niềm cay đắng và trăn trở. Bà Maureen vốn rất yêu thương con, khác hẳn với sự áp đặt tàn nhẫn của người chồng. Thế nhưng, giữa hai mẹ con lại luôn tồn tại một khoảng cách thăm thẳm. Khi Adam bị đuổi học và thu mình lại vào không gian riêng, bà Maureen đã cố gắng tiếp cận con bằng những câu hỏi rất đỗi quen thuộc: "Con ổn không?", "Con có muốn ăn gì không?". Để rồi đáp lại sự quan tâm ấy chỉ là những câu trả lời cộc lốc, lạnh ngắt từ Adam: "Con ổn", "Không cần".
Bà Maureen từng bất lực nghĩ rằng con đã hoàn toàn đóng chặt cửa lòng, gạt mẹ ra khỏi cuộc sống của nó. Thế nhưng, đằng sau sự lùng bùng, cộc lốc ấy là một sự thật xót xa: Adam rất muốn trải lòng về những tổn thương, về bản dạng giới và những hoang mang của bản thân, chỉ là cậu không biết phải dùng từ ngữ nào để diễn đạt. Từ nhỏ, cậu chưa từng được học cách bộc lộ cảm xúc của chính mình.
Nhìn sự bế tắc của hai mẹ con trên màn ảnh, tôi bàng hoàng nhận ra mình: Tôi thấy bóng dáng của chính mình trong hình ảnh bà Maureen giai đoạn đầu, một người bố yêu con bằng cả trái tim, nhưng lại hoàn toàn vụng về và bất lực trong việc chạm vào thế giới tâm hồn của con.
Bức tường im lặng xây từ những câu hỏi "cho có"
Bấy lâu nay, tôi luôn trăn trở một nỗi niềm đau đớn: Tại sao con trai càng lớn càng khoảng cách với tôi? Rất hiếm khi con chủ động nói chuyện hay tâm sự với bố. Thậm chí, mỗi lần tôi cố gắng bắt chuyện hay gặn hỏi, gương mặt con lại đờ ra sự khó chịu, cộc lốc đáp vài từ cho xong chuyện rồi lẳng lặng quay về phòng đóng chặt cửa lại.
Tôi từng chán nản, tự cảm thấy tự ti và đôi lúc là tự ái của một người làm cha. Tôi nghĩ con ngạo mạn, lười giao tiếp hoặc không tôn trọng bố. Nhưng khi xem phân cảnh của bà Maureen, tôi mới ngộ ra một sự thật phũ phàng: Lỗi không nằm hoàn toàn ở con, mà nằm ở chính cách tôi mở lời.
Những cuộc trò chuyện giữa hai bố con từ trước đến nay thực chất chỉ là những thủ tục xã giao khô khốc. Mấy năm trời, những câu tôi hỏi con quanh đi ngoảnh lại cũng chỉ là: "Hôm nay học thế nào?", "Thế có vấn đề gì không", "Thế có cần cái gì không",... cùng tông giọng như thế "trả lời cho nhanh đi"!
Đó là những câu hỏi chung chung, sáo rỗng, mang tính chất hỏi cho có lệ chứ không tạo ra bất kỳ khoảng không gian an toàn nào để con trải lòng.
Thậm chí nghe còn vô duyên!
Tôi bắt con phải bộc lộ cảm xúc, trong khi bản thân tôi chưa bao giờ dạy con cách làm điều đó, cũng chưa từng cho con thấy tôi sẵn sàng lắng nghe những yếu đuối hay hoang mang của nó. Những câu hỏi bề nổi của tôi chỉ mang lại cho con cảm giác như bị kiểm tra, bị dò hỏi, khiến đứa trẻ vốn đã vụng về trong ngôn từ lại càng thêm bối rối, thu mình vào vỏ bọc tự vệ bằng thái độ cộc lốc.
Học cách đập bỏ rào cản bằng sự đồng hành lặng lẽ
Điều làm tôi xúc động và bừng tỉnh nhất chính là sự thay đổi của bà Maureen ở mùa 3 và mùa 4. Khi nhận ra những lời hỏi han sáo rỗng chỉ đẩy con ra xa, bà đã dừng việc gặn hỏi. Thay vào đó, bà chuyển sang những hành động đồng hành cụ thể, lặng lẽ bên con, cùng con dọn dẹp chuồng trại, cùng con chăm sóc những chú chó. Chính sự hiện diện kiên nhẫn, không áp lực ấy đã từng bước phá vỡ bức tường im lặng, giúp Adam cảm nhận được sự an toàn để mở lòng với mẹ.
Bài học từ bộ phim như một chiếc kim chỉ nam thức tỉnh tôi. Tôi nhận ra, muốn con trút bỏ chiếc mặt nạ phòng thủ, bản thân tôi phải là người thay đổi trước. Đứa trẻ mười mấy tuổi với biết bao ngổn ngang tâm lý không cần một người bố chỉ biết hỏi "Con ổn không?", mà cần một người đồng hành biết kiên nhẫn ở bên.
Tôi sẽ không còn đường đột xông vào phòng con để buông những câu hỏi sáo rỗng nữa. Tôi sẽ bắt đầu học cách bước vào thế giới của con từ những điều nhỏ nhất: rủ con cùng sửa lại chiếc xe đạp, ngồi lại xem một trận bóng đá mà con thích, hay đơn giản là lặng lẽ chuẩn bị cho con một cốc sữa khi thấy con thức khuya học bài. Tôi sẽ học cách im lặng để lắng nghe, học cách quan sát những biến chuyển cảm xúc nhỏ nhất của con thay vì đòi hỏi con phải lập tức giải trình.
Sự gắn kết giữa cha và con không thể xây dựng trong một sớm một chiều bằng những lời hứa hay những câu hỏi hình thức. Cảm ơn Sex Education vì đã cho một người bố vụng về như tôi một bài học thấm đía: Để con dũng cảm trải lòng, trước hết, hãy cho con một điểm tựa bình yên, nơi con biết rằng dù mình có vụng về hay tổn thương đến đâu, bố vẫn luôn ở đó, sẵn sàng hiểu và bao dung cho con mà không một lời phán xét.
Minh Châu
