Ngày 16/10 tới đây, tại Sân vận động phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai, chương trình nghệ thuật “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” sẽ mở màn Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò 2026. Lấy câu chuyện tình yêu của một đôi trai gái người Thái làm mạch xuyên suốt, chương trình dẫn dắt khán giả qua những phong tục, nghi lễ và sinh hoạt văn hóa để kết thúc bằng một vòng đại xòe với sự tham gia của hơn 2.000 bà con địa phương.
Từ một lời hẹn đến ngày đoàn tụ
Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 diễn ra từ ngày 16 đến 21/10 với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc”. Năm nay, lễ hội được tổ chức trong dịp kỷ niệm 5 năm Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Điểm nhấn của đêm khai mạc là chương trình “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu”, do bà Lê Hải Yến là tác giả kịch bản kiêm Tổng đạo diễn.
Chương trình được chia thành ba phần: “Mầm thương”, “Sợi nhớ” và “Vòng yêu”, kể câu chuyện từ những rung động đầu đời của đôi trai gái Thái, qua thời gian chờ đợi và thử thách, đến ngày đoàn tụ, cưới hỏi và hạnh phúc.
Ở “Mầm thương”, không gian Mường Lò từ thuở khai hoang, dựng bản, cày bừa, gieo mạ, trồng lúa được tái hiện bằng diễn xuất kết hợp công nghệ mapping. Bên dòng Nậm Thia là hình ảnh những cô gái Thái tuổi xuân thì, những chàng trai với tiếng sáo, tiếng đàn và làn điệu Khắp trên sàn hoa Hạn Khuống.
Từ không gian ấy, câu chuyện tình của đôi trai gái bắt đầu bằng lời hẹn ước và sợi dây tình “xai peng”, được chương trình giới thiệu như biểu tượng của sự gắn kết giữa hai trái tim.
Sang “Sợi nhớ”, tình yêu bước vào thử thách. Chàng trai mang trầu cau đến dạm ngõ nhưng phải đáp ứng yêu cầu về sính lễ của cha cô gái. Anh hẹn sẽ trở về vào một mùa hoa ban, trong khi cô gái ở lại, bên khung cửi dệt những chiếc khăn thổ cẩm để chờ người mình yêu.
Hành trình chờ đợi được kể qua những mùa trong năm, những cung đường núi rừng và sợi “xai peng” nối hai người. Chương trình đưa vào câu chuyện hai câu thơ trong “Xống chụ xon xao”:
“Không lấy được nhau mùa hạ, ta sẽ lấy nhau mùa đông.
Không lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ tìm nhau khi góa bụa về già”.
Trong hành trình chàng trai đi làm ăn xa, một phiên chợ vùng cao cũng được tái hiện, với sự xuất hiện của những nét văn hóa Mông, Dao, Tày, Thái.
Sau thời gian chờ đợi, chàng trai trở về với những sính lễ theo yêu cầu trong phong tục truyền thống. Nghi thức Tằng cẩu được tái hiện trên sân khấu cùng lời dặn dò của người mẹ trước khi con gái về nhà chồng bằng giọng hát Khắp. Không khí lễ cưới tiếp đó được mở ra với thảm hoa, cổng cưới, múa sạp và sắc màu văn hóa vùng cao.
Từ đám cưới của đôi trai gái, câu chuyện bước sang “Vòng yêu”. Niềm vui không còn thuộc về riêng hai người mà lan tới họ hàng và cả bản Mường. Vòng xòe dần mở rộng, trở thành hình ảnh kết nối cộng đồng và khép lại hành trình tình yêu bằng một màn Đại Xòe.
Đây cũng là ý tưởng trung tâm của chương trình: từ vòng tay của hai người yêu nhau mở rộng thành vòng tay của cộng đồng.
Khi Xòe Thái trở thành một phần của câu chuyện
Theo Tổng đạo diễn Lê Hải Yến, chương trình được hình thành từ mối duyên 10 năm của chị với vùng đất Mường Lò. Năm 2026 cũng là lần thứ ba chị thực hiện chương trình tại đây.
“Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” lấy cảm hứng từ “Xống chụ xon xao” (Tiễn dặn người yêu), truyện thơ trữ tình của người Thái Đen, cùng ý niệm về sợi dây tình “xai peng”.
Tuy nhiên, chương trình không chuyển thể nguyên tác mà xây dựng một câu chuyện mới, kế thừa tinh thần về sự thủy chung, chờ đợi, vượt qua thử thách và hướng tới một kết thúc có hậu.
Tên gọi “Trọn một vòng yêu” cũng được xây dựng từ nhiều lớp nghĩa: vòng xòe, vòng đời, vòng tay yêu thương và sự chở che của cộng đồng. Theo ê-kíp, tình yêu của đôi trai gái chỉ thực sự trọn vẹn khi vượt qua thử thách và nhận được sự chứng kiến, chúc phúc của cộng đồng.
Một điểm đáng chú ý là Xòe Thái không được tách thành một tiết mục riêng mà trở thành một phần của câu chuyện từ đầu đến cuối, với màn đại xòe ở phần kết.
“Vòng xòe trong vở diễn không chỉ là một điệu múa, mà còn là vòng đời, vòng chờ đợi, vòng tay yêu thương”, Tổng đạo diễn Lê Hải Yến chia sẻ.
Chương trình cũng tăng yếu tố nhạc kịch. Các nhân vật xuất hiện xuyên suốt, câu chuyện được xây dựng theo tuyến diễn biến rõ ràng. Những lời thoại được chuyển thành Khắp Thái và có phụ đề tiếng Việt, giúp khán giả theo dõi câu chuyện đồng thời tiếp cận các chất liệu văn hóa được sử dụng trong vở diễn.
Không gian sân khấu được dàn dựng theo hình thức thực cảnh dân gian kết hợp công nghệ 3D mapping tương tác. 24 máy chiếu công suất lớn được sử dụng để phủ hình ảnh lên hơn 3.000 m² bề mặt sân vận động. Núi non, bản Mường, hình tượng mặt trăng và mặt trời được sử dụng để tạo nên không gian cho câu chuyện về thời gian và hành trình chờ đợi.
Xung quanh sân khấu là các nghệ nhân, diễn viên và bà con địa phương; khán đài có sức chứa hơn 10.000 người. Trong đó, hơn 2.000 bà con dân tộc Thái cùng hàng trăm nghệ sĩ, diễn viên trực tiếp tham gia chương trình.
Đại cảnh này được ê-kíp gọi là một “siêu đám cưới” của bản Mường: từ đám cưới của một đôi trai gái, niềm vui được mở rộng thành cuộc hội tụ của cộng đồng trong vòng xòe.
Hình ảnh chủ đạo của chương trình là sợi thổ cẩm và cô gái Thái ngồi dệt vải chờ người mình yêu đi làm ăn xa. Từ những sợi chỉ, tình yêu được dệt thành tấm thổ cẩm; từ tấm thổ cẩm, những vòng xòe được hình thành. Đó cũng là cách ê-kíp lý giải hành trình từ tình yêu của hai người đến sự gắn kết của cộng đồng.
“Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” vì thế không chỉ kể về một đôi trai gái. Qua câu chuyện ấy, chương trình đưa lên sân khấu những phong tục, nghi lễ và sinh hoạt văn hóa được giới thiệu trong TCBC như một phần của đời sống người Thái, đồng thời tạo nên không gian để cộng đồng địa phương trực tiếp tham gia kể câu chuyện về văn hóa của mình.
Giả Hủ
