Luật Quản lý thuế năm 2025 vừa được Quốc hội thông qua và sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong công tác quản lý thu ngân sách nhà nước. Một trong những nội dung đáng chú ý của luật là việc xác định rõ 10 hành vi bị coi là trốn thuế, qua đó làm rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính về thủ tục và hành vi gian lận thuế cần xử lý nghiêm.
Siết chặt quản lý thuế, làm rõ khái niệm trốn thuế
Luật Quản lý thuế 2025 (Luật số 108/2025/QH15) quy định toàn diện việc quản lý các sắc thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước. Theo đó, trốn thuế không chỉ là hành vi cố tình không nộp thuế, mà còn bao gồm nhiều vi phạm trong kê khai, hạch toán và sử dụng hóa đơn, chứng từ nếu làm giảm nghĩa vụ thuế hoặc làm gia tăng quyền lợi thuế không đúng quy định.
Việc liệt kê cụ thể các hành vi trốn thuế được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan quản lý có căn cứ pháp lý rõ ràng hơn trong quá trình thanh tra, kiểm tra, đồng thời nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người nộp thuế.
10 hành vi bị coi là trốn thuế từ ngày 1/7/2026
Theo khoản 4 Điều 45 của luật, các hành vi bị xác định là trốn thuế bao gồm: không thực hiện đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày so với thời hạn quy định, nếu dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn không đúng.
Luật cũng coi là trốn thuế trong trường hợp người nộp thuế không ghi chép hoặc ghi chép không đầy đủ các khoản thu liên quan đến nghĩa vụ thuế trong sổ sách kế toán. Tương tự, việc không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ; kê khai giá trị hóa đơn thấp hơn thực tế thanh toán để giảm thuế phải nộp cũng thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm.
Một loạt hành vi khác liên quan đến hóa đơn, chứng từ cũng được liệt kê như sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp; hạch toán chi phí không đúng thực tế; hoặc dùng tài liệu không phản ánh đúng bản chất, giá trị giao dịch để xác định sai số thuế phải nộp, số thuế được miễn, giảm hay hoàn.
Đối với lĩnh vực xuất nhập khẩu, luật quy định rõ các hành vi khai sai thực tế hàng hóa, cố ý không kê khai hoặc kê khai không đúng về thuế. Trường hợp cá nhân, tổ chức cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm trốn thuế cũng bị xếp vào nhóm vi phạm nghiêm trọng.
Ngoài ra, việc sử dụng hàng hóa thuộc diện không chịu thuế hoặc được miễn thuế không đúng mục đích đã được chấp thuận, nhưng không khai báo với cơ quan thuế khi thay đổi mục đích sử dụng, cũng bị coi là trốn thuế. Người nộp thuế vẫn có thể bị xử lý nếu tiếp tục hoạt động kinh doanh trong thời gian đã đăng ký ngừng hoặc tạm ngừng mà không thông báo với cơ quan quản lý thuế.
Trường hợp nào không bị xử phạt về trốn thuế?
Bên cạnh việc siết chặt quản lý, Luật Quản lý thuế 2025 cũng quy định rõ các trường hợp không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà chỉ bị xử lý do vi phạm thủ tục hành chính. Cụ thể, nếu người nộp thuế chậm nộp hồ sơ đăng ký hoặc hồ sơ khai thuế quá 90 ngày nhưng không làm phát sinh số thuế phải nộp, thì không bị coi là trốn thuế.
Đối với trường hợp nộp hồ sơ khai thuế muộn có phát sinh nghĩa vụ tài chính, luật cho phép không xử phạt về trốn thuế nếu người nộp thuế đã chủ động nộp đầy đủ tiền thuế và tiền chậm nộp vào ngân sách trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra hoặc lập biên bản vi phạm.
Việc luật hóa cụ thể các hành vi trốn thuế và các trường hợp được loại trừ xử phạt cho thấy định hướng quản lý thuế theo hướng minh bạch, phân loại rõ ràng giữa gian lận có chủ ý và vi phạm thủ tục. Qua đó, Luật Quản lý thuế 2025 được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả chống thất thu ngân sách, đồng thời tạo môi trường tuân thủ công bằng, ổn định cho người dân và doanh nghiệp từ năm 2026 trở đi.
Thái Hà
