Thận là cơ quan giữ vai trò sống còn trong việc lọc máu, đào thải chất độc và điều hòa cân bằng nước – điện giải cho cơ thể. Khi thận bắt đầu suy giảm chức năng, cơ thể thường phát đi những tín hiệu sớm, trong đó có hai biểu hiện rất dễ bị bỏ qua vào buổi sáng sau khi thức dậy.
Nước tiểu buổi sáng quá trong, trắng như nước lọc
Quan sát màu sắc nước tiểu là một cách đơn giản giúp nhận biết tình trạng hoạt động của thận. Đặc biệt, nước tiểu buổi sáng có giá trị tham khảo cao bởi đây là thời điểm thận đã làm việc liên tục suốt đêm trong điều kiện cơ thể không vận động và không bổ sung nước.
BSCKII Lê Quang Hải, Khoa Thận – Tiết niệu – Lọc máu, Bệnh viện Nông nghiệp cho biết, màu nước tiểu phụ thuộc nhiều vào lượng nước uống và chế độ ăn uống hằng ngày. Người uống đủ nước, ăn uống lành mạnh thường có nước tiểu màu vàng nhạt. Người ăn nhiều thịt đỏ, uống rượu bia, nước tiểu có thể sẫm màu và mùi khai nặng hơn.
Tuy nhiên, nước tiểu buổi sáng trong suốt như nước lọc không phải lúc nào cũng là dấu hiệu tốt. Theo bác sĩ Hải, ban đêm dù không ăn uống, thận vẫn liên tục lọc máu. Sau quá trình lọc, nước tiểu sẽ được tích trữ và cô đặc lại trong bàng quang. Vì vậy, khi thức dậy vào buổi sáng, nước tiểu thường có màu vàng hoặc vàng đậm mới được xem là bình thường.
“Nếu buổi sáng thức dậy đi tiểu mà nước tiểu có màu trong bất thường, người bệnh cần đi khám thận sớm vì đó có thể là dấu hiệu thận đã suy giảm chức năng lọc”, bác sĩ Hải nhấn mạnh.
Ngoài ra, hiện tượng nước tiểu sủi bọt nhiều, bọt lâu tan vào buổi sáng cũng là dấu hiệu đáng lưu ý. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng thừa đạm trong nước tiểu, cho thấy khả năng lọc của cầu thận đang gặp vấn đề. Theo các chuyên gia, khi nhận thấy bất cứ thay đổi bất thường nào về màu sắc, lượng hay tính chất nước tiểu, người dân không nên chờ đến khi xuất hiện thêm triệu chứng mới đi khám, bởi lúc đó bệnh có thể đã tiến triển nặng.
Phù chân, tay, mặt rõ rệt vào buổi sáng
Lương y Bùi Đắc Sáng, Hội Đông y Hà Nội cho hay, trong y học cổ truyền, phù nề liên quan đến tình trạng “thận dương hư” hoặc rối loạn chức năng tỳ – thận, làm rối loạn chuyển hóa nước trong cơ thể. Dưới góc nhìn y học hiện đại, phù mí mắt và mặt là dấu hiệu thường gặp trong các bệnh lý như hội chứng thận hư, viêm cầu thận cấp hoặc mạn tính. Người bệnh cần đặc biệt cảnh giác nếu phù buổi sáng đi kèm các dấu hiệu như tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, có bọt hoặc cảm giác mệt mỏi kéo dài.
Cần phân biệt hiện tượng này với phù sinh lý. Ở người khỏe mạnh, việc ngồi hoặc đứng quá lâu trong ngày có thể khiến chân hơi phù vào buổi chiều do tác động của trọng lực, nhưng tình trạng này thường giảm sau khi nghỉ ngơi. Ngược lại, phù do bệnh thận thường xuất hiện rõ vào buổi sáng, ít phụ thuộc vào tư thế và có xu hướng kéo dài.
Theo Aboluowang, phù nề là một trong những biểu hiện điển hình khi thận không còn khả năng đào thải hết lượng nước dư thừa và chất thải ra khỏi cơ thể. Bình thường, lượng nước trong các mô dưới da được kiểm soát chặt chẽ. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm, nước bị giữ lại trong cơ thể và “thoát” ra mô kẽ, khiến da căng lên và xuất hiện phù.
Trong lúc ngủ, cơ thể chuyển từ tư thế đứng sang nằm, làm thay đổi hướng lưu thông máu. Dịch thể vì thế dễ tích tụ ở những vùng mô mềm như mặt và mí mắt. Đây là lý do nhiều người bệnh thận thức dậy thấy mặt sưng, mí mắt nặng nề, dù tối hôm trước không uống nhiều nước.
Các bác sĩ khuyến cáo, nếu phù nề do bệnh lý, người bệnh cần đi khám chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Trong trường hợp phù sinh lý, việc điều chỉnh lối sống có thể giúp cải thiện rõ rệt:
- Ăn nhạt hơn, không quá 5g muối/ngày.
- Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu, nên vận động nhẹ và kê cao chân khi nghỉ ngơi.
- Bổ sung thực phẩm giúp đào thải nước như bí đao, dưa chuột, dưa hấu; thực phẩm giàu kali như chuối, bưởi, cà chua; thực phẩm giàu i-ốt như tảo bẹ, tôm.
- Duy trì vận động đều đặn, đi bộ nhanh hoặc chạy bộ khoảng 30 phút mỗi ngày.
Theo Viện Quốc gia về Bệnh Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (Mỹ), người có nguy cơ mắc bệnh thận nên duy trì khám sức khỏe định kỳ, theo dõi chức năng thận qua xét nghiệm nước tiểu, creatinine máu và các chỉ số liên quan. Phát hiện sớm không chỉ giúp điều trị hiệu quả hơn mà còn bảo tồn được chức năng thận, tránh nguy cơ phải lọc máu hoặc ghép thận về sau.
Ngọc Minh
