Đòn tấn công mở màn của Mỹ và Israel
Israel và Hoa Kỳ đã phát động một cuộc chiến nhằm vào Iran, mở màn bằng những đợt không kích dồn dập trên khắp lãnh thổ nước này với mục tiêu làm suy yếu bộ máy lãnh đạo và các chương trình quân sự chiến lược của Tehran.
Các đòn tấn công không chỉ đẩy Trung Đông vào một vòng xoáy bạo lực mới mà còn làm dấy lên lo ngại về một cuộc xung đột có thể kéo dài nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng.
Theo tường thuật của The New York Times, các cuộc không kích bắt đầu vào khoảng 8 giờ 10 sáng ngày 28 tháng 2 (giờ địa phương), thủ đô Tehran là một trong những mục tiêu đầu tiên. Hàng loạt tiếng nổ vang lên giữa trung tâm thành phố, các cột khói dày đặc bốc cao giữa những tòa nhà.
Theo các quan chức Mỹ trao đổi với NBC News, Israel tập trung nhắm vào các lãnh đạo chính trị và quân sự của Iran, trong khi phía Mỹ tìm cách vô hiệu hóa chương trình tên lửa đạn đạo và hạt nhân của nước này.
Khói bốc lên từ một tòa nhà trúng máy bay không người lái của Iran ngày 28/2 (Ảnh: Hamad I. Mohammed/Reuters)
Iran nhanh chóng đáp trả bằng việc phóng tên lửa vào Israel, đồng thời nhắm vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Qatar, Kuwait, Bahrain và Jordan. Quân đội Israel cho biết các đợt tấn công trả đũa khiến nhiều khu vực phải kích hoạt hệ thống phòng không, trong khi các nhà ngoại giao Mỹ tại vùng Vịnh và dân thường Israel được yêu cầu khẩn cấp tìm nơi trú ẩn.
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang từng giờ, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói với NBC News rằng Tehran sẵn sàng hạ nhiệt và đối thoại nếu Mỹ và Israel ngừng các cuộc tấn công. Ông đồng thời khẳng định ý tưởng thay đổi chế độ tại Iran là “nhiệm vụ bất khả thi”.
Những con số thương tâm
Tổ chức Trăng lưỡi liềm đỏ Iran cho biết ít nhất 201 người đã thiệt mạng và 747 người khác bị thương trong các cuộc không kích do Mỹ và Israel thực hiện ngày 28/2, theo hãng tin Mehr. Người phát ngôn của tổ chức này nói các đợt tấn công đã ảnh hưởng tới 24 tỉnh, với hơn 220 đội cứu hộ được triển khai tới các khu vực bị tác động. Công tác tìm kiếm và cứu nạn vẫn đang tiếp diễn.
Ảnh: Reuters
Một trong những vụ việc gây chấn động nhất là cuộc không kích nhằm vào một trường nữ sinh tại thành phố Minab, miền nam Iran. Theo CNN, trích lời công tố viên địa phương, số người thiệt mạng trong vụ nổ đã tăng lên 148 người và 95 người bị thương.
CNN đã định vị địa lý các video tại hiện trường, xác định địa điểm là Trường Shajaba Tayyiba, nằm cách một căn cứ quân sự của Iran khoảng 61 mét. Hình ảnh vệ tinh cho thấy ngôi trường từng thuộc khu vực căn cứ nhưng đã được tách biệt ít nhất từ năm 2016.
Tại hiện trường sự việc, người dân vẫn không ngừng đào bới đống đổ nát để tìm kiếm thi thể các nạn nhân (Ảnh: AFP)
(Ảnh: Hãng thông tấn Abbas Zakeri)
Ảnh: Hãng thông tấn ISNA
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên mạng xã hội X rằng ngôi trường đã bị “đánh bom giữa ban ngày khi đang có đông học sinh nhỏ tuổi”. Theo The Guardian, ông Hossein Kermanpour- người phát ngôn Bộ Y tế Iran, gọi đây là “tin tức cay đắng nhất” kể từ khi xung đột bùng phát.
Ở chiều ngược lại, quân đội Israel ước tính Iran đã phóng khoảng 150 tên lửa đạn đạo cùng hàng chục máy bay không người lái về phía Israel. Các đợt tấn công diễn ra theo từng loạt nhỏ, với hệ thống phòng không Israel đánh chặn được nhiều mục tiêu. Một số tên lửa rơi xuống khu vực đất trống, trong khi mảnh vỡ được ghi nhận tại nhiều nơi.
Cơ quan dịch vụ khẩn cấp quốc gia của Israel cho biết một người thiệt mạng và 121 người khác bị thương trong các cuộc tấn công trên khắp cả nước ngày 28/2. Cơ quan cấp cứu Magen David Adom cho biết trong số những người bị thương có một người đàn ông trong tình trạng nguy kịch, hai người bị thương mức độ trung bình và 17 người bị thương nhẹ. Đây là trường hợp tử vong đầu tiên tại Israel được công bố kể từ khi xung đột bùng phát.
Các đợt tấn công của Iran cũng gây hư hại một số tòa nhà tại miền trung Israel và làm bùng phát hỏa hoạn cục bộ. Tuy nhiên, phía quân đội Israel chưa công bố con số thiệt hại hạ tầng cụ thể.
Lãnh tụ Tối cao thiệt mạng, Iran tuyên bố mở “chiến dịch quân sự lớn nhất lịch sử”
Ngày 28/2, Kênh 12 của Israel đưa tin máy bay Mỹ và Israel đã thả khoảng 30 quả bom, trong đó có bom xuyên phá boongke, xuống khu dinh thự của Lãnh tụ Tối cao Iran.
Hình ảnh nhìn từ trên cao của vụ việc (Ảnh: Airbus)
Sáng 1/3, truyền hình nhà nước Iran và hãng thông tấn IRNA xác nhận Đại giáo chủ Ali Khamenei đã thiệt mạng, song không công bố chi tiết hoàn cảnh.
Chính phủ Iran thông báo 40 ngày quốc tang và 7 ngày nghỉ lễ toàn quốc. Truyền thông nước này cũng dẫn các báo cáo cho biết nhiều thành viên trong gia đình ông, gồm con gái, cháu gái, con dâu và con rể, đã thiệt mạng trong đợt tấn công.
Chính phủ Iran thông báo 40 ngày quốc tang
Ngay sau thông báo, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẽ phát động “chiến dịch tấn công dữ dội nhất trong lịch sử Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran”, nhằm vào Israel và các căn cứ của Mỹ trong khu vực. IRGC cảnh báo những chiến dịch quân sự “nặng nề nhất” sẽ bắt đầu trong thời gian rất ngắn.
Chính phủ Iran khẳng định “tội ác lớn này sẽ bị đáp trả” và cho rằng sự kiện “mở ra một trang mới trong lịch sử thế giới Hồi giáo”. Diễn biến mới nhất đang đẩy căng thẳng tại Trung Đông lên mức chưa từng có, làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy đáp trả quân sự quy mô lớn trong khu vực.
Trung Đông chao đảo
Làn sóng không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng các đòn đáp trả tức thì từ Tehran, đã nhanh chóng đẩy xung đột vượt ra ngoài biên giới hai quốc gia, khiến phần lớn Trung Đông rơi vào tình trạng báo động an ninh chưa từng thấy trong nhiều năm.
Ít nhất tám quốc gia tuyên bố đóng cửa không phận khi giao tranh bùng phát, gồm Iran, Israel, Iraq, Jordan, Qatar, Bahrain, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Syria cũng thông báo đóng cửa một phần không phận phía nam giáp Israel trong 12 giờ.
Khói bốc lên trên bầu trời sau khi nhiều tiếng nổ vang lên tại Manama, Bahrain (Ảnh: Stringer/Reuters)
Hệ quả là hàng loạt chuyến bay bị hủy hoặc chuyển hướng qua Larnaca, Jeddah, Cairo và Riyadh. Emirates và flydubai tạm dừng khai thác; Etihad đình chỉ các chuyến bay rời Abu Dhabi; Qatar Airways, Kuwait Airways và Turkish Airlines hủy nhiều chuyến bay tới Trung Đông; Oman Air ngừng toàn bộ chuyến bay đến Baghdad; Nga cũng đình chỉ các chuyến bay tới Iran và Israel.
Trong khi đó, chiến sự không chỉ dừng lại ở bầu trời. Iran đã phóng tên lửa vào một loạt thành phố Arab vùng Vịnh - bao gồm Kuwait, Qatar, UAE và Bahrain - những quốc gia có sự hiện diện quân sự của Mỹ. Jordan cũng xác nhận đã đánh chặn tên lửa. Các đợt đánh chặn khiến bầu trời nhiều thành phố rực sáng bởi vệt lửa phòng không, trong khi tiếng nổ lớn làm rung chuyển cửa kính và buộc người dân phải trú ẩn trong phòng kín.
Tại Abu Dhabi, truyền thông nhà nước UAE xác nhận một người thiệt mạng. Ở Dubai, đám cháy bùng phát gần khu Palm Islands sau nhiều tiếng nổ vang lên trong ngày. Khách sạn biểu tượng Burj Al Arab cũng bị ảnh hưởng bởi một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái được cho là từ Iran, gây hỏa hoạn trong rạng sáng 1/3.
Tại Sân bay Quốc tế Dubai (DXB) - một trong những trung tâm hàng không nhộn nhịp nhất thế giới - khu vực sảnh chờ bị hư hại nhẹ. Bốn nhân viên bị thương và đã được chăm sóc y tế. Các video được xác minh cho thấy khói bao trùm bên trong nhà ga, trong khi xe cứu thương liên tục di chuyển về phía sân bay.
Bộ Quốc phòng UAE cho biết đã đánh chặn 195 máy bay không người lái kể từ khi Iran bắt đầu phản công, song 14 chiếc vẫn rơi xuống lãnh thổ nước này, gây “thiệt hại ngoài ý muốn”. Tại Bahrain, mảnh vỡ từ tên lửa bị đánh chặn rơi xuống một con đường gần trụ sở quân đội; Qatar cũng cảnh báo người dân không chạm vào các mảnh vỡ.
Những kêu gọi hoà bình
Cộng đồng quốc tế đang phản ứng dồn dập trước nguy cơ xung đột lan rộng giữa Mỹ, Israel và Iran.
Năm thành viên Hội đồng Bảo an - gồm Bahrain (đại diện nhóm Arab trong hội đồng), Pháp, Nga, Trung Quốc và Colombia - đã kêu gọi tổ chức cuộc họp khẩn cấp.
Phát biểu tại cuộc họp khẩn của Hội đồng Bảo an, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo các cuộc không kích và đáp trả quân sự đang đẩy khu vực Trung Đông - vốn đã bất ổn - đến sát “bờ vực”, đe dọa nghiêm trọng hòa bình và an ninh quốc tế. Ông kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức, nhấn mạnh mọi quốc gia phải tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và không sử dụng vũ lực xâm phạm chủ quyền của nước khác.
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres
Tại châu Âu, lãnh đạo Pháp, Đức và Anh ra tuyên bố chung thúc giục Iran theo đuổi một “giải pháp đàm phán”, đồng thời khẳng định họ không tham gia các cuộc tấn công. Ba quốc gia này, vốn là các bên tham gia thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với Iran, đã dẫn đầu các nỗ lực tìm kiếm một giải pháp đàm phán. Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận vào năm 2018.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng leo thang quân sự sẽ gây hậu quả nghiêm trọng cho trật tự quốc tế. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc, kêu gọi kiềm chế tối đa và bảo đảm an toàn hạt nhân.
Trong khi đó, Nga và Trung Quốc thể hiện lập trường cứng rắn.
Moscow lên án các cuộc không kích là hành động “xâm lược vô cớ”, yêu cầu chấm dứt chiến dịch quân sự và quay lại con đường ngoại giao; Ngoại trưởng Sergey Lavrov khẳng định Nga sẵn sàng đóng vai trò trung gian. Bắc Kinh kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức, nhấn mạnh tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Iran, đồng thời chỉ trích việc sử dụng vũ lực là đi ngược lại các nguyên tắc của Liên hợp quốc.
Ở Trung Đông, nhiều quốc gia Arab vùng Vịnh như UAE, Bahrain, Qatar và Saudi Arabia lên án các đợt tấn công bằng tên lửa của Iran vào lãnh thổ họ là vi phạm chủ quyền quốc gia, nhưng đồng thời cũng tỏ rõ mong muốn tránh một cuộc chiến khu vực toàn diện.
Tổng thống UAE và Thái tử Saudi Arabia đã trao đổi, kêu gọi kiềm chế và quay trở lại con đường ngoại giao - một động thái hiếm hoi giữa hai cường quốc vùng Vịnh trong bối cảnh quan hệ căng thẳng.
Nguồn: The New York Times, CNN, Reuters, The Gurdian, NBC News
Phạm Trang
