Nhiều bậc cha mẹ từng trải qua cảm giác hoang mang, tự hỏi liệu bản thân có đang nuôi dạy con sai cách.
Khi trẻ khoảng một tuổi rưỡi, nhiều bé bỗng nhiên trở nên bám mẹ lạ thường. Mẹ vừa bước vào nhà vệ sinh, trẻ đã đứng ngoài đập cửa khóc nấc lên. Tiếng xả nước cũng không át nổi tiếng khóc, nhưng chỉ cần mở cửa bế lên, trẻ liền nín ngay. Nước mắt vẫn còn lăn trên má, hai tay nhỏ xíu ôm chặt lấy cổ mẹ như thể vừa trải qua một cuộc chia ly lớn.
Tình huống này thường khiến người ngoài dễ buông lời nhận xét: “Có phải nuông chiều con quá rồi không?”
Sự hoài nghi ấy dễ khiến cha mẹ cảm thấy bất an. Tuy nhiên, theo các tài liệu về tâm lý học phát triển, nhiều "tật xấu" khiến phụ huynh đau đầu lo lắng thực chất lại là dấu hiệu cho thấy não bộ của trẻ đang phát triển rất tốt.
Nếu trẻ có 3 biểu hiện dưới đây, đó là minh chứng cho thấy quá trình chăm sóc và nuôi dưỡng đang đi đúng hướng:
1. Trẻ ngày càng bám mẹ
Nhiều đứa trẻ có giai đoạn cực kỳ thích “kiểm tra” xem mẹ còn ở đó hay không. Mẹ vào bếp rửa hoa quả, trẻ lẫm chẫm đi theo đứng nhìn. Mẹ ra ban công phơi đồ, trẻ cũng kéo chiếc ghế nhỏ ra ngồi đợi. Thậm chí mẹ chỉ rời đi vài phút, việc đầu tiên khi gặp lại là trẻ lập tức giơ tay đòi bế.
Thực tế, trong quá trình lớn lên, trẻ nhỏ liên tục cần xác nhận: "Người quan trọng nhất này liệu có luôn đồng hành cùng mình không?".
Khi liên tục nhận được sự hồi đáp, não bộ của trẻ mới dần hình thành niềm tin: Mẹ là điểm tựa an toàn, bản thân có thể yên tâm khám phá thế giới.
Thay vì vội vàng ép trẻ ngừng bám mẹ, hãy đón nhận nhu cầu này một cách tự nhiên. Khi nấu ăn, có thể đặt một chiếc ghế nhỏ để trẻ ngồi cạnh quan sát; khi cần rời đi chốc lát, hãy thông báo trước: “Mẹ đi hai phút rồi sẽ quay lại ngay.” Mỗi lần như vậy đều gửi đi một thông điệp: Mẹ có thể tạm rời đi, nhưng mẹ chắc chắn sẽ trở lại.
Chính sự hồi đáp kịp thời và đầy đủ cảm giác an toàn từ thuở ấu thơ sẽ tạo nên nền tảng vững chắc để trẻ tự tin bước ra thế giới độc lập sau này.
2. Trẻ luôn miệng nói “Không”
Khi lên 2 tuổi, từ ngữ xuất hiện nhiều nhất trong lời nói của trẻ thường là chữ “Không”. Đến giờ ăn cơm nói “Không”, đi tắm nói “Không”, thậm chí chuẩn bị đi ngủ cũng từ chối trước một nhịp.
Việc trẻ liên tục nói “Không” không phải do cố tình chống đối người lớn, mà là dấu hiệu cho thấy trẻ bắt đầu nhận thức: “Mình và bố mẹ là những cá thể độc lập, mình có suy nghĩ riêng”.
Dưới góc độ phát triển thần kinh, điều này đồng nghĩa với việc ý thức tự ngã đang hình thành, trẻ bắt đầu phân biệt được giữa “ý muốn của bản thân” và “ý muốn của người khác”. Nhu cầu cốt lõi của trẻ là mong muốn tiếng nói của mình được lắng nghe và tôn trọng.
Nhiều xung đột gia đình nảy sinh khi trẻ cảm thấy bản thân liên tục bị sắp đặt, thúc ép. Ví dụ, nếu liên tục giục “Mau đi giày vào, muộn học rồi!”, trẻ thường có xu hướng càng lề mề hoặc ngồi lì một chỗ.
Cách tiếp cận hiệu quả là trao quyền lựa chọn trong giới hạn cho phép, chẳng hạn: “Con muốn tự xỏ giày trước, hay cất bình nước vào balo trước?”. Trẻ vẫn phải hoàn thành công việc, nhưng việc được tham gia vào quyết định sẽ giúp trẻ có cảm giác làm chủ và tự giác hợp tác hơn.
3. Trẻ luôn đòi “Để con tự làm”
Trong giai đoạn từ 1,5 đến 3 tuổi, câu nói “Để con tự làm” xuất hiện với tần suất rất cao. Có những lúc vội ra ngoài, trẻ nằng nặc đòi tự mang giày dù xỏ mãi vẫn lệch. Nếu người lớn sốt ruột can thiệp, trẻ thường lập tức gạt tay ra và tỏ thái độ bực bội.
Theo lý thuyết phát triển tâm lý - xã hội của Erik Erikson, trẻ ở độ tuổi này đang bước vào “giai đoạn phát triển tính tự chủ”. Não bộ và năng lực tâm lý phát triển nhanh khiến khao khát muốn chứng minh “Việc này mình cũng làm được” trở nên vô cùng mạnh mẽ. Trẻ đẩy tay người lớn ra vì muốn tự mình thử sức và khẳng định năng lực bản thân.
Khi gặp tình huống này, giải pháp tốt nhất là kiềm chế sự can thiệp nhanh chóng. Miễn là không nguy hiểm, hãy kiên nhẫn để trẻ tự thử nghiệm, dù mất thêm vài phút hay kết quả chưa thật hoàn hảo. Điều trẻ nhận được không chỉ là một kỹ năng thực tế, mà quan trọng hơn là trải nghiệm quý giá: “Bằng chính sức mình, mình có thể tự hoàn thành mọi việc”.
Minh Châu (Nguồn:QQ)
