Loài được nhắc đến là: Mariaplax camau Marin & Cù, 2026.
Đây là loài cua mới vừa được các nhà nghiên cứu phát hiện tại khu vực cửa sông Bồ Đề, tỉnh Cà Mau. Loài cua có hình thái đặc biệt với phần mai rộng gấp hơn hai lần chiều dài. Nghiên cứu có sự tham gia của các nhà khoa học thuộc Chi nhánh Phía Nam, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga và Viện Các vấn đề Sinh thái và Tiến hóa A.N. Severtsov, Viện Hàn lâm Khoa học Nga.
Hai mẫu vật được sử dụng trong nghiên cứu gồm một cá thể đực và một cá thể cái, được thu thập từ một chợ cá địa phương tại xã Tân Ân, gần cửa sông Bồ Đề.
Sau khi phân tích các đặc điểm hình thái kết hợp với dữ liệu phân tử, nhóm nghiên cứu xác định những mẫu vật này thuộc một loài chưa từng được khoa học mô tả trước đó.
Loài mới được đặt tên Mariaplax camau theo địa danh Cà Mau, nơi ghi nhận các mẫu vật. Tên gọi này không chỉ phản ánh nguồn gốc địa lý của loài mà còn nhấn mạnh giá trị đa dạng sinh học của các hệ sinh thái cửa sông, ven biển ở cực Nam Việt Nam.
Loài cua mới được các nhà khoa học miêu tả, ảnh NNCCC.
Mai cua rộng bất thường
Đặc điểm nổi bật nhất giúp phân biệt Mariaplax camau với các loài khác cùng giống là hình dạng mai đặc biệt rộng.
Ở cá thể đực, tỷ lệ chiều rộng mai so với chiều dài mai đạt 2,10; trong khi ở cá thể cái là 2,07. Nói cách khác, chiều rộng phần mai của loài cua này lớn hơn gấp đôi chiều dài.
Đây là tỷ lệ đặc biệt lớn nếu so với các loài khác thuộc giống Mariaplax. Theo nghiên cứu, ở những loài được mô tả gần đây, tỷ lệ chiều rộng/chiều dài mai thường chỉ dao động khoảng 1,4-1,5 và không vượt quá 1,7.
Không chỉ có hình thái mai khác biệt, M. camau còn sở hữu màu sắc khá nổi bật. Phần lưng của mai có màu hồng sáng đồng nhất ở cả con đực và con cái. Các phần phụ có màu trắng kem, trong khi giác mạc mắt mang màu cam.
Những đặc điểm về hình thái, cùng với dữ liệu phân tử, là cơ sở quan trọng giúp các nhà khoa học xác định đây là một loài riêng biệt.
Mariaplax camau được phát hiện tại cửa sông Bồ Đề, một sinh cảnh chuyển tiếp giữa môi trường sông và biển. Khu vực này chịu ảnh hưởng rõ rệt của thủy triều và có nền đáy bùn mềm, phù hợp với đặc điểm sinh cảnh thường gặp của các loài trong giống Mariaplax.
Cửa sông Cà Mau còn nhiều bí ẩn đa dạng sinh học
Việc phát hiện Mariaplax camau góp phần bổ sung thêm dữ liệu về đa dạng sinh học của họ Hexapodidae, đồng thời mở rộng hiểu biết về khu hệ giáp xác ở vùng ven biển Việt Nam.
Đáng chú ý, mẫu vật của loài cua mới được thu nhận tại một khu vực cửa sông ở Cà Mau. Điều này cho thấy những hệ sinh thái cửa sông, rừng ngập mặn và vùng ven biển ở cực Nam Việt Nam vẫn còn tiềm ẩn nhiều giá trị đa dạng sinh học chưa được khám phá đầy đủ.
Theo các nhà nghiên cứu, việc tiếp tục điều tra, thu thập mẫu và kết hợp các phương pháp hình thái học với sinh học phân tử có thể giúp phát hiện thêm những loài chưa từng được ghi nhận, qua đó hoàn thiện dữ liệu về đa dạng sinh học biển và ven biển Việt Nam.
Mô tả khoa học chính thức về Mariaplax camau Marin & Cù, 2026 được công bố trên tạp chí chuyên ngành Zoosystematica Rossica, tập 35, số 1, năm 2026, từ trang 186-196.
Tài liệu tham khảo: Marin I.N. & Cù Đ.N. (2026), A new brackish-water species of the genus Mariaplax (Decapoda: Brachyura: Hexapodidae) from the Cà Mau Province, southern Vietnam, Zoosystematica Rossica, 35(1): 186-196. DOI: 10.31610/zsr/2026.35.1.186.
Minh Khang
