Năm 2000, Nguyễn Thành Vinh trở thành một trong những gương mặt gây chú ý của Đường Lên Đỉnh Olympia mùa đầu tiên. Khi ấy, anh là học sinh Trường THPT chuyên Lam Sơn, Thanh Hóa, đồng thời sở hữu thành tích đáng nể khi giành Huy chương Bạc Olympic Hóa học quốc tế cùng năm. Tại trận chung kết Olympia, Thành Vinh đạt 250 điểm và về nhì sau Trần Ngọc Minh.
Không giành được vòng nguyệt quế, nhưng Nguyễn Thành Vinh vẫn để lại dấu ấn trong ký ức khán giả. Sự thông minh, điềm đạm của một học sinh chuyên Hóa cũng là hình ảnh gắn liền với anh khi bước sang một lĩnh vực hoàn toàn khác là diễn xuất.
Diễn viên không chuyên nhưng nổi tiếng suốt 25 năm
Năm 2001, Thành Vinh tham gia bộ phim truyền hình Phía Trước Là Bầu Trời của đạo diễn Đỗ Thanh Hải, đảm nhận vai Nam - chàng sinh viên có vẻ ngoài thư sinh, học giỏi, trầm tính và thường được gọi bằng biệt danh “mọt sách”. Trong bộ phim xoay quanh cuộc sống của những sinh viên mới ra trường, Nam không phải nhân vật có tính cách quá nổi bật hay thường xuyên tạo ra những tình huống kịch tính.
Thế nhưng, những câu chuyện về cậu sinh viên hiền lành, có phần vụng về trong cách bộc lộ cảm xúc lại để lại ấn tượng với người xem. Đến bây giờ đã 25 năm trôi qua, Phía Trước Và Bầu Trời nói chung cũng như từng cảnh phim "iconic" của Nguyệt (Hà Hương), Nhung (Kiều Anh), Thương (Thu Nga) hay mối quan hệ của nhân vật Nam do Thành Vinh thủ vai cùng Trà (Kiều Trinh) nói riêng vẫn trở thành một phần ký ức của khán giả.
Cậu học sinh "mọt sách" Nam cũng là vai diễn duy nhất trong sự nghiệp diễn xuất của anh. Đáng nói là Thành Vinh khi ấy chưa từng qua trường lớp đào tạo diễn xuất chuyên nghiệp. Anh từng chia sẻ rằng đóng phim là một trải nghiệm thú vị của tuổi trẻ nhưng cũng không hề dễ dàng. Trong một lần giao lưu với VTV, Thành Vinh kể cảnh Nam bật khóc sau chuyện lấy trộm xe đạp là một trong những phân đoạn khó thực hiện nhất. Vì chưa từng trải qua tình huống tương tự, anh gặp khó khăn khi nhập vai và được đạo diễn hướng dẫn sử dụng thuốc nhỏ mắt để hoàn thành cảnh quay.
Sau Phía Trước Là Bầu Trời, Thành Vinh không tiếp tục theo đuổi con đường nghệ thuật. Anh trở lại với định hướng học tập, nghiên cứu vốn đã xác định từ trước.
Rời ánh đèn màn ảnh, từng bước xây dựng sự nghiệp học tập và nghiên cứu đồ sộ
Sau khi trở thành Á quân đầu tiên của Olympia và trải nghiệm diễn xuất, Nguyễn Thành Vinh nhận học bổng Chính phủ Úc cũng vào năm 2001, theo học ngành Hóa học Công nghiệp tại Đại học New South Wales (UNSW). Hoàn thành xong chương trình đại học, anh tiếp tục theo đuổi Hóa học hữu cơ và nhận bằng Tiến sĩ tại Đại học Quốc gia Australia (ANU) vào năm 2010.
Sau khi có bằng Tiến sĩ, Thành Vinh sang Đức làm nghiên cứu sau Tiến sĩ tại Viện Hóa học hữu cơ thuộc Đại học RWTH Aachen, trước khi tự xây dựng hướng đi riêng. Năm 2013, Nguyễn Thành Vinh chuyển đến Đại học Curtin tại Perth, Úc, để thành lập nhóm nghiên cứu độc lập. Hai năm sau, anh trở lại UNSW, đảm nhận vị trí giảng viên tại Trường Hóa học và phát triển sự nghiệp giảng dạy, nghiên cứu.
Những nỗ lực trong nghiên cứu đưa Nguyễn Thành Vinh trở thành một gương mặt có ảnh hưởng trong lĩnh vực Hóa học hữu cơ tại Úc. Năm 2016, anh nhận Huy chương Athel Beckwith của Viện Hóa học Hoàng gia Úc (RACI), giải thưởng dành cho nhà hóa học hữu cơ trẻ xuất sắc. Cuối năm 2025, tên anh tiếp tục xuất hiện trong danh sách các nhà nghiên cứu có ảnh hưởng tại Úc, được đánh giá là nhà nghiên cứu có ảnh hưởng hàng đầu dựa trên dữ liệu trích dẫn các công trình khoa học.
Gần đây, Nguyễn Thành Vinh được bổ nhiệm chức danh Giáo sư tại UNSW, nơi anh đã có nhiều năm giảng dạy và nghiên cứu. Cũng trong năm 2026, anh được RACI trao Huy chương Mary Garson, giải thưởng ghi nhận những đóng góp nổi bật của các nhà hóa học hữu cơ ở giai đoạn giữa sự nghiệp.
Hiện tại, bên cạnh công việc nghiên cứu tại UNSW, Nguyễn Thành Vinh còn duy trì việc hướng dẫn sinh viên, nghiên cứu sinh và các nhà khoa học trẻ Việt Nam tại Australia. Anh cũng hợp tác với các nhà khoa học tại Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội và hỗ trợ tư vấn, định hướng cho một số phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu công nghệ cao tại Đại học Quốc gia TP.HCM.
Ngoài sự nghiệp, cuộc sống riêng của Thành Vinh cũng được xây dựng vững chắc. Thành Vinh kết hôn năm 2009 với người bạn học thời phổ thông. Sau một phần tư thế kỷ, Nguyễn Thành Vinh có hai dấu ấn tưởng chừng thuộc về hai thế giới khác nhau: một Nam “mọt sách” trong một bộ phim truyền hình được nhiều thế hệ khán giả nhớ đến và một Giáo sư theo đuổi những vấn đề chuyên sâu của Hóa học hữu cơ.
Mộng Du
