Lada Niva từng gây chú ý khi xuất hiện tại Việt Nam với thiết kế vuông vức, trang bị đơn giản và khả năng vượt địa hình đặc trưng của xe Nga. Nhưng ít ai biết rằng, dòng SUV này còn có một phiên bản đặc biệt với ngoại hình chẳng khác nào chiếc xe đồ chơi được gắn bốn bánh máy kéo. Tên của nó là Lada Niva Marsh, mã VAZ-1922.
Một chiếc Marsh đời 2002 đang được rao bán trên trang Mobile.de tại Đức với giá 19.999 euro, tương đương khoảng 576 triệu đồng. Theo Carscoops, đây là một trong những chiếc còn giữ được tình trạng tốt sau khi trải qua quá trình phục chế chuyên nghiệp.
Điều đáng nói, đây không phải sản phẩm độ ngẫu hứng của một garage nào đó. Lada Niva Marsh là mẫu xe chuyên dụng được phát triển bởi Bronto, đơn vị thuộc AvtoVAZ, với số lượng sản xuất được cho là chưa đến 1.000 chiếc.
Bốn bánh khổng lồ, sinh ra để đi những nơi chẳng có đường
Đặt một chiếc Niva Marsh cạnh SUV thông thường, thứ đầu tiên thu hút ánh nhìn chắc chắn là bộ lốp.
Bốn chiếc bánh khổng lồ khiến phần thân Niva trông nhỏ bé một cách kỳ lạ. Những tấm chắn bùn cỡ lớn, khung bảo vệ bằng kim loại ở cả đầu và đuôi xe càng làm ngoại hình thêm phần hầm hố.
Nhưng đằng sau vẻ ngoài có phần kỳ quặc ấy là cả một câu chuyện kỹ thuật.
Lada Niva Marsh được phát triển từ năm 1995 trên nền tảng Niva ba hoặc năm cửa. Thay vì chỉ nâng gầm, lắp lốp địa hình như những bản độ thông thường, Bronto sử dụng bộ lốp áp suất cực thấp, kết hợp hệ thống trục và treo được cải tạo.
Đặc biệt, xe sử dụng các bộ phận cầu từ UAZ và có khả năng điều chỉnh áp suất lốp ngay trong cabin. Người lái có thể thay đổi áp suất phù hợp với điều kiện mặt đường mà không cần xuống xe thao tác trực tiếp tại bánh.
Bộ lốp ngoại cỡ giúp phân bổ trọng lượng lên diện tích tiếp xúc lớn hơn, qua đó giảm áp lực lên nền đất. Nhờ vậy, xe có thể di chuyển trên tuyết dày, bùn lầy hoặc những vùng đất ngập nước mà không dễ bị lún sâu.
Đặc tính này còn giúp hạn chế tác động lên thảm thực vật tại những khu vực có nền đất yếu, đặc biệt là vùng lãnh nguyên phía bắc nước Nga.
Thực tế, Niva Marsh không được tạo ra chỉ để phục vụ thú vui off-road cuối tuần. Nó từng trở thành công cụ làm việc cho các đơn vị khai thác dầu khí, khoan thăm dò và những người phải di chuyển tại các vùng đầm lầy, tuyết phủ quanh năm.
Ở những nơi máy bay trực thăng quá tốn kém, còn các loại xe địa hình chuyên dụng cồng kềnh, một chiếc Niva Marsh nhỏ gọn có thể là giải pháp phù hợp hơn.
Chỉ 80 mã lực mà dám chinh phục Bắc Cực
Một trong những câu chuyện thú vị nhất về Niva Marsh nằm ở cách chiếc xe được giới thiệu trước công chúng.
Technar Valery Channel
Tại một triển lãm ở Nizhny Novgorod, Nga, chiếc xe được đưa vào một bể nước để trình diễn khả năng nổi. Màn xuất hiện khác thường này gây chú ý tại sự kiện, trước khi Marsh tiếp tục được mang đến Triển lãm ô tô Paris.
Sở dĩ Niva Marsh có thể nổi là nhờ bộ lốp khổng lồ, hoạt động gần giống những chiếc phao chứa không khí.
Tuy nhiên, chiếc xe sau đó không còn được công nhận chính thức là xe lưỡng cư, bởi khả năng nổi không được bảo đảm trong mọi điều kiện, đặc biệt khi chở đủ tải.
Dù vậy, khả năng vượt địa hình của Marsh vẫn được đánh giá cao. Và để chứng minh chiếc xe không chỉ giỏi trình diễn trong bể nước, người Nga đã đưa nó đến một nơi khắc nghiệt hơn nhiều: Bắc Cực.
Năm 1999, một chiếc Lada Niva Marsh được đưa đến khu vực gần Bắc Cực để thực hiện chuyến thám hiểm đặc biệt.
Sau khi được vận chuyển đến vị trí gần đích, chiếc xe tự di chuyển khoảng 10 km trên băng và tuyết để tới điểm cực Bắc địa lý. Nhóm thám hiểm còn ăn mừng bằng cách lái xe đi một vòng quanh điểm cực, lần lượt băng qua tất cả múi giờ trên Trái Đất.
Nhưng cuộc chơi chưa dừng lại ở đó.
Năm 2000, một đoàn thám hiểm khác tiếp tục đưa Lada Niva Marsh trở lại Bắc Cực với hành trình khó khăn hơn đáng kể. Lần này, chiếc xe di chuyển tổng cộng 309 km trên địa hình băng tuyết. Đáng chú ý, có khoảng 50 m Marsh phải nổi trên mặt nước Bắc Băng Dương sau khi đoàn thám hiểm rơi vào một khe nứt trên băng.
Chuyến đi không thể tiếp cận chính xác điểm cực Bắc như kế hoạch, do một vùng nước không đóng băng quá lớn chắn đường. Đoàn phải di chuyển ở khu vực lân cận trước khi kết thúc hành trình.
Dù vậy, việc một chiếc xe phát triển từ Lada Niva có thể di chuyển hàng trăm kilomet trên băng tuyết, thậm chí vượt qua đoạn nước biển, vẫn là một thành tích đáng chú ý.
Điều thú vị nằm ở chỗ, cỗ máy làm được những việc ấy chẳng sở hữu động cơ mạnh mẽ như vẻ ngoài gợi lên.
Ngoại hình như quái vật, động cơ lại bé hạt tiêu
Nếu chỉ nhìn bốn bánh khổng lồ và bộ khung gầm đặc biệt, người ta có thể nghĩ Niva Marsh cần một động cơ V8 để vận hành.
Thực tế hoàn toàn trái ngược.
Chiếc xe đời 2002 đang được rao bán tại Đức sử dụng động cơ xăng 4 xi-lanh, hút khí tự nhiên, dung tích 1,7 lít, cho công suất chỉ 79 mã lực.
Những phiên bản Marsh đời đầu sử dụng động cơ VAZ-21213 với công suất khoảng 80 mã lực, tốc độ tối đa được công bố ở mức 70 km/h.
Con số này thậm chí còn thua nhiều mẫu ô tô đô thị cỡ nhỏ hiện nay. Nhưng đem khả năng tăng tốc ra đánh giá Marsh cũng giống như hỏi một chiếc máy kéo có thể chạy nhanh đến đâu trên cao tốc.
Điều chiếc xe cần không phải tốc độ, mà là khả năng tiếp tục tiến về phía trước khi mặt đất trở nên quá mềm hoặc trơn trượt.
Hệ thống truyền động có cấp số chậm kết hợp bộ lốp áp suất thấp giúp Marsh vượt qua những khu vực mà SUV địa hình thông thường có thể bị mắc kẹt.
Khoang cabin cũng chẳng có gì hào nhoáng.
Nội thất gần như giữ nguyên phong cách Niva đầu những năm 2000 với thiết kế đơn giản, thực dụng. Vô-lăng và ghế thể thao có dòng chữ Bronto, đánh dấu đơn vị đứng sau phiên bản đặc biệt này.
Trên chiếc xe được rao bán, phần thân đã được cắt gọt để lắp bộ bánh lớn, hốc bánh mở rộng và bổ sung chắn bùn kiểu máy kéo. Đèn pha tròn nguyên bản được thay bằng loại hình chữ nhật, trong khi đèn hậu cũng được thay đổi.
Toàn bộ ngoại thất phủ màu tím khá nổi bật. Theo Carscoops, màu sơn này có thể giúp lực lượng cứu hộ dễ dàng phát hiện xe nếu chẳng may bị vùi trong tuyết.
Gần 600 triệu đồng cho một món đồ chơi không dành cho số đông
Theo người bán, chiếc Lada Niva Marsh đời 2002 đã được phục chế chuyên nghiệp và hiện có tình trạng gần như mới.
Với những người chỉ cần một chiếc SUV để đi lại hằng ngày, mức giá gần 600 triệu đồng cho một chiếc Lada 24 năm tuổi có lẽ không dễ chấp nhận.
Thậm chí, Lada hiện đã có Niva Legend nâng cấp với động cơ mạnh hơn, thân vỏ thép mạ kẽm hai mặt, túi khí người lái, khả năng cách âm cải thiện và điều hòa không khí.
Tuy nhiên, Niva Marsh lại thuộc một thế giới khác.
Theo truyền thông Nga, mẫu xe này vẫn được sản xuất với số lượng nhỏ trên nền tảng Niva Legend ba cửa, tiếp tục phục vụ những nhu cầu di chuyển đặc biệt.
Với người mê cơ khí và thú chơi off-road, Marsh không hấp dẫn bởi màn hình lớn, nội thất sang trọng hay khả năng tăng tốc. Sức hút của nó nằm ở cách một chiếc SUV nhỏ bé được biến thành cỗ máy có thể vượt bùn lầy, tuyết dày và những vùng đất gần như không có đường.
Và đôi khi, một chiếc xe chỉ 79 mã lực nhưng từng chinh phục Bắc Cực lại có nhiều chuyện để kể hơn những cỗ máy sở hữu sức mạnh gấp vài lần.
Thanh Linh
