Hệ thống máy giám sát hồng ngoại tại khu bảo tồn thiên nhiên Lôi Công Sơn thuộc tỉnh Quý Châu, Trung Quốc vừa ghi nhận một cảnh tượng vô cùng đặc biệt. Một cá thể hươu mào mang trên mình bộ lông trắng muốt như tuyết đã lọt vào ống kính của các nhà nghiên cứu.
Đây là lần đầu tiên khu bảo tồn Lôi Công Sơn ghi nhận được dạng biến dị này, đồng thời cũng là lần thứ năm trên toàn lãnh thổ Trung Quốc có dữ liệu hình ảnh rõ ràng về một cá thể hươu mào bị bạch tạng trong tự nhiên.
Khu bảo tồn Lôi Công Sơn nằm ở miền trung khu vực Kiềm Đông Nam, giữ vai trò ranh giới phân thủy giữa hai lưu vực sông lớn là Trường Giang và Châu Giang. Với địa hình trải dài qua nhiều huyện, khu vực này sở hữu lượng mưa dồi dào, thảm thực vật tươi tốt cùng hệ sinh thái đa dạng.
Đây là môi trường sống lý tưởng của nhiều loài động vật hoang dã thuộc diện bảo vệ trọng điểm cấp quốc gia như gấu ngựa, tê tê, khỉ macaque và cá oa oa.
Sự xuất hiện của cá thể hươu mào mang sắc lông khác thường này bắt nguồn từ hiện tượng đột biến gene trong tự nhiên, tương tự như trường hợp của những cá thể hổ Bengal trắng do cơ thể thiếu hụt sắc tố phenylalanin methyl ester.
Thông thường, lông của loài hươu mào khá thô ráp, đổi sang màu đen tuyền vào mùa đông và chuyển sang sắc nâu đỏ khi bước vào mùa hè. Việc sở hữu bộ lông trắng muốt toàn thân là trường hợp cực kỳ hiếm thấy.
Bộ lông dị biệt này khiến chúng nổi bật hoàn toàn giữa các tán cây rừng, vô tình làm giảm khả năng ngụy trang và khiến cuộc đấu tranh sinh tồn trước các loài thú săn mồi trở nên khắc nghiệt hơn rất nhiều.
Hươu mào hiện được xếp vào danh mục động vật bảo vệ cấp hai tại Trung Quốc, thường phân bố rải rác ở độ cao từ 1.000 đến 4.000 mét tại các vùng rừng núi thuộc Tứ Xuyên, Quý Châu, Chiết Giang, Phúc Kiến và Quảng Đông. Loài động vật này được đặt tên theo chỏm lông màu đen hình móng ngựa mọc ngay trên trán.
Khi trưởng thành, chúng có thể trọng trung bình khoảng 30 kg, dáng vẻ gần tương tự như loài mang đỏ. Con đực chỉ sở hữu cặp sừng ngắn ngủn chừng một đến hai xentimét nằm ẩn dưới túm lông, còn con cái hoàn toàn không có sừng. Cặp sừng thoái hóa này gần như không đem lại bất kỳ lợi thế nào trong các cuộc cạnh tranh sinh học.
Điểm khác biệt kỳ lạ nhất giúp phân biệt hươu mào với các loài hươu nai khác chính là cặp răng nanh sắc nhọn. Ở cả con đực và con cái, răng nanh đều xuất hiện, nhưng con đực có bộ răng nanh hàm trên phát triển vượt trội. Răng nanh của chúng dài nhô hẳn ra ngoài môi, hơi cong quặp xuống phía dưới với phần cạnh sau rất sắc bén.
Chính nét ngoại hình dị thường này đã khiến người dân bản địa ở một số địa phương đặt cho chúng biệt danh là "hươu răng quỷ". Trái ngược với suy nghĩ thông thường rằng loài vật mang nanh dài sắc nhọn phải là thú ăn thịt chuyên săn mồi, loài thú này lại có tập tính ăn chay hoàn toàn với nguồn thức ăn chính là các loài cây cỏ trong rừng.
Nhờ khứu giác và thính giác đặc biệt nhạy bén, hươu mào có thể nhận biết sớm những mối nguy hiểm từ môi trường xung quanh để nhanh chóng lẩn trốn với tốc độ rất cao. Tuy nhiên, chúng lại mang một nhược điểm chí mạng là thói quen vểnh đuôi khi chạy trốn. Chiếc đuôi tuy ngắn nhưng phần lông ở mặt dưới lại có màu trắng sáng, khiến chúng dễ dàng bị lộ dấu vết khi di chuyển qua các rậm rạp, tạo cơ hội cho kẻ săn mồi bám đuôi truy sát.
Bình thường, loài thú này có bản tính rất ôn hòa, ít khi gây sự và thường kiếm ăn theo từng cặp vào lúc rạng sáng hoặc chập tối, dành phần lớn thời gian ban ngày để ẩn nấp tại các lùm cây kín đáo. Dẫu vậy, khi mùa giao phối đến, những con đực sẽ trở nên hung hãn lạ thường.
Do cặp sừng ngắn củn không thể dùng làm vũ khí đọ sức, các con đực tranh giành bạn tình sẽ dùng móng guốc trước và cặp răng nanh dài ngoằng lao vào cắn xé đối thủ. Những trận kịch chiến này thường diễn ra vô cùng tàn khốc, các bên cắn xé nhau đến mức thân thể đầy máu mới chịu dừng lại.
Trước đây, quần thể loài thú này từng sụt giảm nghiêm trọng do áp lực săn bắn trái phép và sự thu hẹp của môi trường sống tự nhiên. Những năm gần đây, nhờ các biện pháp bảo vệ động vật hoang dã được siết chặt cùng sự phục hồi của thảm rừng tự nhiên, số lượng cá thể của chúng đang trên đà gia tăng ổn định.
Việc liên tiếp ghi nhận những cá thể quý hiếm, bao gồm cả trường hợp cá thể bạch tạng tại Lôi Công Sơn, là minh chứng rõ nét cho sự hồi sinh của các hệ sinh thái rừng tự nhiên.
Đức Khương
