Một bà mẹ Hà Nội gây xôn xao mạng xã hội khi chia sẻ bí quyết nuôi con và tích lũy suốt 17 năm hôn nhân. Hai vợ chồng buôn bán hoa quả ở chợ, thu nhập không cao nhưng gần như đồng nào cầm được là mua vàng; gom vàng đủ thì bán mua đất.
Để làm được điều ấy, gia đình đặt ra loạt nguyên tắc vô cùng nghiêm ngặt: Con cái thì học trường công, không học thêm, không theo các lớp kỹ năng hay hoạt động ngoài giờ, tất cả nhằm giảm tối đa chi tiêu.
Chị cho biết thêm khi đi du lịch chỉ ăn cơm bụi hoặc mì tôm, chọn tàu hoặc xe khách thay vì máy bay, thức ăn mua vừa đủ, nấu mặn hơn để “đỡ tốn”, hạn chế triệt để ăn ngoài, ngày ba bữa đều tự nấu, rau tự trồng.
Nhưng chính cách tiết kiệm ấy lại tạo ra một cuộc tranh luận lớn trong cộng đồng phụ huynh, không phải về chuyện tiền, mà về tác động tâm lý lâu dài đối với con trẻ khi phải lớn lên trong một môi trường thắt chặt mọi nhu cầu tối thiểu của cuộc sống.
Tiết kiệm là tốt, nhưng khi trở thành lối sống cực đoan, con trẻ dễ hình thành tâm lý thiếu thốn
Hầu hết phụ huynh đều thừa nhận tiết kiệm là điều cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động.
Không có vấn đề gì khi ba mẹ cho con học trường công, không học thêm, bởi trẻ hoàn toàn có thể học giỏi nhờ tự giác, nhờ cha mẹ kèm cặp, không nhất thiết phải tham gia các khóa học đắt đỏ. Nhưng tranh luận bùng lên khi người mẹ từ chối mọi hoạt động ngoài lề, từ những chuyến đi chơi, lớp kỹ năng, thể thao đến những trải nghiệm nhỏ như ăn ngoài hàng cùng gia đình.
Những đứa trẻ lớn lên trong gia đình quá dè sẻn thường tự hình thành cơ chế phòng vệ. Các em ngại xin cha mẹ thứ gì, ngại nói ra nhu cầu, bởi luôn sợ… tốn tiền. Nhiều trẻ sau này đi làm có thu nhập tốt nhưng vẫn không dám mua cho bản thân điều mình thích, bởi tâm lý “sợ tiêu” đã ăn sâu. Một số khác lại thấy mình “không xứng đáng” được hưởng những điều tốt đẹp hơn vì quá quen với việc phải hy sinh.
Khi trẻ phải ăn uống kham khổ, không được trải nghiệm, không được tiếp xúc những thứ vốn dĩ của tuổi thơ thì điều đọng lại không phải là bài học về tài chính, mà là cảm giác sống trong thiếu hụt, lâu dần gây ra tâm lý bất ổn.
Chuyên gia tâm lý trẻ em từng chỉ ra rằng: trẻ lớn lên trong môi trường quá chắt bóp thường có hai xu hướng. Một là lớn lên với nỗi sợ tiêu tiền, luôn ám ảnh rằng cuộc sống phải dè sẻn, khiến các em dễ sống thu mình và thiếu tự tin. Hai là phản ngược lại, khi trưởng thành bắt đầu tiêu xài mạnh để “bù tuổi thơ”, khó kiểm soát hành vi tài chính, càng dễ rơi vào căng thẳng hoặc nợ nần. Đều là hệ quả không ai mong muốn từ một tuổi thơ phải “chung sống với sự khan hiếm”.
Trẻ cần được tiếp xúc với môi trường đa dạng để hoàn thiện kỹ năng xã hội, tư duy độc lập, sự tự tin và cảm xúc. Nếu tiết kiệm đến mức “không dám tiêu cho bất cứ điều gì không cần thiết”, trẻ sẽ lớn lên với tầm nhìn hạn hẹp, ít sự linh hoạt, khó hòa nhập môi trường mới sau này.
Chưa kể, ăn uống quá tiết kiệm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Nấu mặn để tiết kiệm, ăn uống dè sẻn để “đủ no” có thể giúp giảm chi tiêu thật, nhưng lại đi ngược nguyên tắc dinh dưỡng dành cho trẻ đang tuổi lớn. Trẻ thiếu dưỡng chất dễ suy giảm miễn dịch, dễ ốm, chậm phát triển thể chất, thậm chí ảnh hưởng đến sự phát triển trí não. Và khi đó, khoản tiết kiệm được sẽ phải chi gấp nhiều lần vào bệnh viện – một sự đánh đổi hoàn toàn không đáng.
Tâm lý "tiền phải tiết kiệm bằng mọi giá" khiến trẻ dễ mang mặc cảm, sợ xin, sợ được yêu thương. Đó không còn là vấn đề tài chính, mà là vết hằn tâm lý kéo dài suốt đời. Trẻ nhỏ cần hiểu giá trị của lao động, của đồng tiền, nhưng không nên sống trong môi trường mà mọi trải nghiệm đều bị soi dưới góc độ chi phí.
Tuy vậy, giữa những tranh luận gay gắt, cũng có nhiều phụ huynh đứng về phía bà mẹ Hà Nội, cho rằng mỗi gia đình có một triết lý sống riêng, miễn họ cảm thấy hạnh phúc, bình an và phù hợp với hoàn cảnh của mình thì không ai có quyền áp đặt. Một số bình luận cho biết họ nhìn thấy trong câu chuyện ấy sự nỗ lực, sự kiên trì và tình thương vô điều kiện của cha mẹ dành cho con, chứ không chỉ là chuyện “ăn mặn để tiết kiệm tiền”.
Có người chia sẻ: “Gia đình họ tiết kiệm thật, nhưng vẫn cho con đi du lịch, vẫn cho con những điều cơ bản nhất, và tất cả tài sản rồi cũng để lại cho tương lai con. Như thế đâu phải là sai”.
Nhiều người khác cũng đồng tình rằng, với những gia đình lao động bình dân, việc biết tiết kiệm để từng bước có chút tích lũy là điều đáng trân trọng. Quan trọng hơn cả, đứa trẻ lớn lên trong môi trường đầy yêu thương, biết quý trọng đồng tiền và biết nỗ lực, đó cũng là một dạng may mắn.
Những ý kiến này giúp câu chuyện có thêm một góc nhìn khác: tiết kiệm không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bó hẹp hay thiệt thòi và không phải đứa trẻ nào trong gia đình tiết kiệm cũng sẽ bị tổn thương tâm lý. Điều quan trọng là cha mẹ có biết cân bằng, có biết giải thích cho con hiểu, có để con cảm nhận tình yêu thương thay vì áp lực hay nỗi sợ tiền bạc hay không.
Bạn nghĩ sao về câu chuyện này?
Hiểu Đan
