TS.BS Nguyễn Hữu Trường – Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng và Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, mỗi năm các cơ sở y tế vẫn tiếp nhận nhiều ca dị ứng nặng, sốc phản vệ do côn trùng đốt, đặc biệt tăng vào dịp lễ Tết và mùa du lịch đầu năm. Một số loài thường gặp có thể kể tới như:
- Ong mật có thân phủ lông nhung, màu vàng nâu xen kẽ đen. Đây là loài ong duy nhất để lại ngòi và túi nọc trong da người sau khi đốt, sau đó ong sẽ chết.
- Ong vò vẽ có thân thon dài, eo nhỏ, màu đen xen vàng hoặc cam, rất hung dữ, không để lại ngòi và có thể đốt nhiều lần liên tiếp.
- Ong đất (ong bắp cày) có kích thước lớn, thân đen hoặc nâu đỏ sẫm, vết đốt gây đau buốt dữ dội và dễ dẫn tới phản ứng mạnh.
- Ong nghệ thân tròn, nhiều lông, thường có màu đen với các dải vàng, tương đối hiền nhưng nọc độc vẫn có thể gây dị ứng.
- Kiến lửa tuy nhỏ nhưng vết đốt gây cảm giác bỏng rát rõ rệt, sau khoảng một ngày thường xuất hiện mụn mủ đặc trưng.
Theo chuyên gia Trường, phản ứng của cơ thể khi bị côn trùng đốt được chia thành ba mức độ:
- Phản ứng nhẹ tại chỗ là phổ biến nhất, biểu hiện bằng sưng, đỏ, ngứa và đau tại vị trí bị đốt, thường tự hết sau vài giờ.
- Phản ứng lan tỏa gặp ở khoảng 10% trường hợp, với quầng đỏ lan rộng, ngứa nhiều, đau nhức. Tình trạng này đạt mức tối đa sau 1–2 ngày và có thể kéo dài 7–10 ngày.
- Phản ứng dị ứng toàn thân là mức độ nguy hiểm nhất, chiếm khoảng 1–3% trường hợp, với các biểu hiện như nổi mày đay toàn thân, phù môi – mắt, khó thở, co thắt phế quản, tụt huyết áp, thậm chí sốc phản vệ đe dọa tính mạng. Thống kê tại Mỹ cho thấy mỗi năm có khoảng 40–50 ca tử vong do sốc phản vệ vì côn trùng đốt.
Xử trí đúng cách, tránh sai lầm nguy hiểm
Khi không may bị côn trùng đốt trong ngày Tết, chuyến du xuân, TS.BS Nguyễn Hữu Trường khuyến cáo người dân cần bình tĩnh xử trí đúng cách. Trước hết, nếu còn ngòi nọc trong da (thường gặp ở ong mật), cần loại bỏ càng sớm càng tốt bằng nhíp sạch, tuyệt đối không bóp nặn vì có thể làm vỡ túi nọc và khiến nọc độc lan nhanh hơn.
Sau đó, nên chườm lạnh và nâng cao vùng bị đốt để giảm sưng đau. Người bệnh có thể sử dụng thuốc kháng histamine như loratadin, cetirizin hoặc corticosteroid đường uống sớm để giảm triệu chứng. Việc sử dụng kháng sinh là không cần thiết nếu không có dấu hiệu nhiễm trùng.
Riêng với kiến lửa, sau khoảng một ngày vết đốt thường hình thành mụn mủ. Người dân tuyệt đối không tự ý làm vỡ mụn mủ để tránh nguy cơ nhiễm trùng da.
Trong trường hợp xuất hiện các dấu hiệu dị ứng toàn thân như mày đay lan rộng, khó thở, choáng váng, tụt huyết áp…, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất. Adrenalin là thuốc bắt buộc và cần được sử dụng sớm trong xử trí sốc phản vệ, nhằm ngăn chặn diễn biến nguy hiểm.
Chủ động phòng ngừa để chuyến du xuân trọn vẹn
Để hạn chế nguy cơ bị côn trùng đốt, bác sĩ Trường khuyến cáo người dân nên lưu ý 3 điều sau:
- Mang giày kín, mặc quần áo dài tay khi đi rừng, đi lễ hội ngoài trời, ưu tiên trang phục màu tối.
- Tránh sử dụng nước hoa, mỹ phẩm có mùi thơm đậm vì dễ thu hút côn trùng.
- Với trẻ nhỏ, cha mẹ có thể sử dụng các sản phẩm chống côn trùng phù hợp để bảo vệ trẻ khi đi dã ngoại. Đặc biệt, những người có tiền sử dị ứng nặng với côn trùng nên mang theo bơm tiêm Adrenalin định liều chuẩn như EpiPen để sử dụng trong trường hợp khẩn cấp khi ở xa cơ sở y tế.
Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, việc chuẩn bị sẵn một túi y tế du lịch với thuốc kháng histamine, corticosteroid, nhíp sạch, túi chườm lạnh và dung dịch sát khuẩn sẽ giúp xử trí kịp thời các tình huống thường gặp. Tuy nhiên, khi có triệu chứng toàn thân, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay, không nên chủ quan tự điều trị.
Chủ động phòng ngừa, nhận diện sớm và xử trí đúng cách sẽ giúp mỗi chuyến du xuân đầu năm trở nên an toàn, trọn vẹn và nhiều niềm vui.
Ngọc Minh
