Những ngày qua, Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc mưa lớn liên tục, nhiều nơi ngập úng. Nước ngập cuốn theo bùn đất, rác thải, xác động vật và nước thải, làm ô nhiễm nguồn nước và môi trường. Người dân lội nước, dọn dẹp, tiếp xúc nước bẩn là điều kiện thuận lợi cho nhiều bệnh truyền nhiễm.
Chia sẻ về vấn đề này, ThS.BS. Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết: “Phần lớn bệnh sau mưa ngập đều có thể phòng được. Quan trọng là nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng ngay từ trong nhà mình”
Theo bác sĩ Phương, nguy cơ mắc bệnh tùy thuộc mức độ tiếp xúc với nước ngập, bùn đất. Ở nông thôn, vùng trũng, nơi ngập sâu kéo dài, người dân lội nước, dọn bùn, làm đồng ruộng nên nguy cơ các bệnh liên quan đến nước và đất cao hơn.
Ở đô thị như Hà Nội, hạ tầng tốt hơn phần nào hạn chế tiếp xúc nước bẩn, nhưng tại điểm ngập sâu, ngập lâu nguy cơ vẫn còn, nhất là người làm việc ngoài trời, công nhân vệ sinh, xử lý bùn đất.
Lội nước, dọn bùn: Cảnh giác Leptospira và Whitmore
Bệnh do xoắn khuẩn Leptospira là bệnh điển hình liên quan đến nước ngập. Vi khuẩn có trong nước, bùn nhiễm nước tiểu động vật (nhất là chuột), xâm nhập qua da xây xước khi lội nước, dọn bùn. Bệnh khởi phát bằng sốt, đau đầu, đau cơ (đặc biệt đau bắp chân), mệt mỏi; nặng có thể vàng da, tiểu ít, tổn thương gan thận. Phòng bệnh bằng cách hạn chế lội nước bẩn, đi ủng, mang găng, che kín vết thương. Sau tiếp xúc nước ngập, nếu sốt kèm đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít, cần đi khám sớm và báo bác sĩ tiền sử lội nước.
Cùng nhóm là bệnh Whitmore (melioidosis), do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei trong đất và nước, gặp nhiều hơn vào mùa mưa. Vi khuẩn xâm nhập qua vết thương khi tiếp xúc đất bùn hoặc do hít phải; hay gặp ở người làm nông, người có bệnh nền như đái tháo đường. Biểu hiện đa dạng: sốt kéo dài, áp xe da, viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vẫn tiếp nhận rải rác ca Whitmore mỗi mùa mưa. Cách phòng tương tự Leptospira: tránh để da chạm trực tiếp đất bùn, rửa sạch tay chân sau khi làm việc. Người có bệnh nền sốt kéo dài không rõ nguyên nhân sau tiếp xúc bùn đất nên đi khám.
Nước và thực phẩm bẩn: Bệnh đường tiêu hóa
Nước lũ cuốn theo chất thải, vi sinh vật gây bệnh; thực phẩm ngâm nước bẩn dễ nhiễm khuẩn. Đây là nhóm phổ biến nhất sau ngập như: tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn, tả, viêm gan A. Dấu hiệu chú ý: tiêu chảy nhiều lần, nôn, đau bụng, sốt; khát nhiều, khô môi, tiểu ít là đã mất nước. Phòng bệnh bằng ăn chín, uống sôi, dùng nước sạch; bỏ thực phẩm ngâm nước lũ hoặc hư hỏng; rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền mất nước nhanh, cần khám sớm khi tiêu chảy, nôn nhiều.
“Nhiều người chủ quan khi nước đã rút, nhưng đây lại là thời điểm bệnh đường tiêu hóa và sốt xuất huyết dễ gia tăng”, bác sĩ Phương lưu ý.
Nước rút: Thời điểm đề phòng sốt xuất huyết
Sau mưa, nước đọng trong xô chậu, chai lọ, lốp xe, phế thải quanh nhà thành nơi muỗi vằn đẻ trứng, khiến nguy cơ sốt xuất huyết thường tăng vài tuần sau khi nước rút. Ngay khi nước rút, cần lật úp, dọn bỏ vật chứa nước, đậy kín bể chứa, thả cá diệt lăng quăng; phòng muỗi đốt bằng mặc quần áo dài, ngủ màn kể cả ban ngày. Khi sốt, không tự truyền dịch hay tự điều trị kéo dài; cần đi khám, nhất là khi kèm đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc lừ đừ.
Đau mắt đỏ, bệnh ngoài da và nhiễm trùng vết thương
Nguồn nước ô nhiễm và sinh hoạt chen chúc khiến đau mắt đỏ (viêm kết mạc cấp) dễ lây qua tiếp xúc và dùng chung đồ. Nên rửa tay thường xuyên, không dụi mắt, không dùng chung khăn mặt và không tự dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid.
Ngâm nước bẩn lâu gây nước ăn chân (nấm kẽ chân), viêm nang lông. Nước ngập chứa bùn đất, vật sắc nhọn và nhiều vi khuẩn; một số như Aeromonas, Vibrio có thể gây nhiễm trùng vết thương tiến triển nhanh. Sau khi lội nước cần rửa sạch, lau khô chân tay, đi giày dép khô. Vết thương phải rửa bằng nước sạch và xà phòng, sát khuẩn, che phủ; đến cơ sở y tế nếu vết thương sâu, bẩn hoặc sưng, nóng, đỏ, chảy dịch. Vết thương dính đất bùn còn có nguy cơ uốn ván bệnh nặng nhưng phòng được bằng vắc xin, nên cần bác sĩ đánh giá để tiêm phòng.
Bệnh hô hấp
Thời tiết lạnh ẩm, nhà cửa ẩm mốc và sinh hoạt tập trung làm tăng bệnh hô hấp như cảm cúm, viêm họng, viêm phổi, nhất là ở trẻ em, người cao tuổi. Nên giữ ấm, giữ nhà khô thoáng, lau dọn nấm mốc, tránh nơi đông người kém thông khí. Sốt cao, ho nhiều, khó thở hoặc đau ngực là dấu hiệu cần đi khám.
6 việc nên làm ngay trong và sau mưa ngập
Để phòng ngừa nguy cơ nhiễm bệnh, bác sĩ Phương lưu ý người dân cần thực hiện 6 việc làm ngay trong và sau khi mưa ngập như sau:
- Chỉ dùng nước sạch: đun sôi để uống; nước giếng hay nước bị ngập phải làm trong bằng phèn chua và khử khuẩn bằng Cloramin B theo hướng dẫn trước khi dùng.
- Ăn chín, uống chín; bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ; không ăn gia súc, gia cầm chết.
- Hạn chế tiếp xúc nước bẩn, bùn đất; khi phải lội nước, dọn dẹp thì đi ủng, mang găng, che kín vết thương.
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, dọn dẹp; lau khô chân tay ngay sau khi lội nước.
- Nước rút đến đâu, dọn vệ sinh và khử khuẩn đến đó; thu gom xác động vật, rác thải; lật úp, dọn bỏ vật chứa nước để diệt muỗi.
- Theo dõi sức khỏe cả nhà, không tự điều trị kéo dài; đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường (sốt cao, khó thở, mất nước, vết thương nhiễm trùng) và báo bác sĩ việc đã tiếp xúc nước ngập. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền dễ trở nặng, cần theo dõi sát hơn.
Bác sĩ Phương nhấn mạnh: “Mưa lũ có thể qua nhanh, nhưng nguy cơ với sức khỏe còn kéo dài sau khi nước rút. Chủ động phòng bệnh từ mỗi gia đình và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là cách bảo vệ hiệu quả nhất.”
Giả Hủ
