Theo thống kê của Viện Pasteur TP.HCM, có 8 trường hợp tử vong vì bệnh tay chân miệng (TP.HCM 4 ca; các tỉnh An Giang, Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp mỗi địa phương 1 ca), trong khi cùng kỳ năm ngoái không ghi nhận ca nào.
Theo BV Nhi đồng Thành phố, bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm lây từ người sang người, dễ gây thành dịch do vi rút đường ruột gây ra. Bệnh lây chủ yếu theo đường tiêu hoá. Nguồn lây chính từ nước bọt, phỏng nước và phân của trẻ nhiễm bệnh. Bệnh thường gặp ở trẻ tuổi mẫu giáo vì trẻ hay có thói quen cho tay vào miệng.
Đặc biệt, chủng virus EV71 đang hiện hành có độc lực cao, lây lan nhanh và tấn công trực tiếp hệ thần kinh, tim mạch, khiến trẻ bệnh tay chân miệng nặng nhanh chỉ sau 24 giờ.
Để có thể chăm sóc và theo dõi trẻ đúng cách, cha mẹ hãy theo dõi hướng dẫn chi tiết từ các chuyên gia sau đây.
Đảm bảo dinh dưỡng cho trẻ
Virus tay chân miệng thường gây bóng nước, vết loét ở lưỡi, lợi, má trong và họng, khiến mỗi lần nhai nuốt đều gây đau rát, đặc biệt khi ăn thức ăn cứng, nóng, mặn hoặc chua. Các bác sĩ nhi khoa cho biết, trẻ không phải “biếng ăn” mà là sợ đau khi ăn, nên phản xạ tự nhiên là từ chối thức ăn để tránh khó chịu.
Cha mẹ cần giữ vệ sinh miệng nhẹ nhàng để giúp trẻ giảm đau. Có thể cho trẻ súc miệng hoặc lau miệng bằng dung dịch an toàn theo tư vấn của bác sĩ, tránh chà xát mạnh làm vỡ bóng nước hoặc tổn thương thêm niêm mạc. Trước bữa ăn, cho trẻ uống một ít nước mát cũng có tác dụng làm dịu cảm giác rát trong khoang miệng, giúp trẻ dễ chịu hơn khi ăn.
Nguyên tắc chung là cho trẻ ăn thức ăn lỏng, mềm, dễ nuốt. Cháo loãng, súp, bột, thức ăn xay nhuyễn hoặc sữa mát là những lựa chọn được các bệnh viện nhi khuyến nghị. Thức ăn mềm giúp hạn chế ma sát lên vết loét, giảm đau khi nuốt và tránh làm tổn thương thêm niêm mạc miệng. Cần tránh các món cứng, nóng, cay, chua hoặc mặn vì dễ gây xót, làm trẻ đau hơn và tiếp tục từ chối ăn.
Bên cạnh đó, nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày, mỗi lần chỉ cần trẻ ăn được vài muỗng cũng đã có ý nghĩa. Cách này vừa đảm bảo cung cấp năng lượng, vừa giúp trẻ không quá mệt hay sợ ăn, đồng thời phù hợp với thể trạng đang suy yếu do bệnh.
Khử khuẩn đúng cách cho trẻ
Nhiều phụ huynh chọc vỡ mụn hoặc dùng tăm bông chấm nước muối, cho trẻ tắm nước lá. Việc này khiến tổn thương do bệnh nặng hơn, tăng nguy cơ nhiễm trùng. Tắm nước lá cũng tiềm ẩn rủi ro vì có thể chứa bụi, hóa chất gây kích ứng. Ngoài ra, khi chăm sóc sai cách, trẻ bị đau, bỏ ăn và giảm hiệu quả điều trị.
Cách chăm sóc đúng là cho trẻ súc miệng bằng nước muối sau ăn, trước khi ngủ và sau khi ngủ dậy để làm sạch khoang miệng. Gia đình thay quần áo, tắm cho trẻ hàng ngày bằng nước ấm với sữa tắm dịu nhẹ, không chà xát mạnh làm vỡ các nốt phỏng nước. Thời gian tắm nên kéo dài 5-7 phút, lau khô cơ thể sau khi tắm và bôi dung dịch sát khuẩn theo chỉ định của bác sĩ.
Theo dõi sát ban đêm
Bệnh tay chân miệng thường khởi phát với sốt nhẹ, quấy khóc, đau họng... Các triệu chứng này không điển hình, dễ nhầm với nhiễm siêu vi hô hấp.
Tuy nhiên, tình trạng sốt có thể tăng nhanh lên 39-40°C, tái sốt sau khi hạ. Trẻ cũng có thể sốt cao kéo dài kèm các dấu hiệu như giật mình chới với, lừ đừ, run tay chân, nôn ói... rõ hơn về ban đêm, dễ bị bỏ qua. Do đó, bác sĩ khuyến cáo cha mẹ theo dõi sát thân nhiệt, nhịp thở và biểu hiện bất thường của trẻ, đặc biệt vào ban đêm để phát hiện sớm nguy cơ.
Khi nào việc bỏ ăn của bé là dấu hiệu bệnh tiến triển nặng?
Trong đa số trường hợp, trẻ mắc tay chân miệng bỏ ăn là phản ứng thường gặp do đau miệng, mệt mỏi và sốt. Tuy nhiên, bỏ ăn có thể trở thành dấu hiệu nguy hiểm nếu đi kèm những biểu hiện bất thường cho thấy bệnh đang tiến triển nặng, đặc biệt liên quan đến biến chứng thần kinh và tim phổi. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu này có ý nghĩa quyết định trong việc cứu sống và giảm di chứng cho trẻ.
- Trẻ bỏ ăn kèm theo giật mình chới với, ngủ không yên: Đây là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý, có thể là biểu hiện sớm của tổn thương hệ thần kinh trung ương, là biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh. Trẻ có thể giật mình nhiều lần trong lúc ngủ hoặc ngay cả khi đang chơi, kèm theo quấy khóc, mệt lả, đây là nhóm dấu hiệu cảnh báo nặng.
- Run chi, đi loạng choạng: Khi trẻ bỏ ăn kèm run tay, run chân, đi đứng không vững hoặc có vẻ vụng về bất thường, đó có thể là dấu hiệu bệnh đã ảnh hưởng đến hệ thần kinh vận động. Trong thực hành lâm sàng, nhiều ca tay chân miệng nặng nhập viện muộn vì gia đình chỉ nghĩ trẻ mệt do sốt, trong khi các dấu hiệu thần kinh đã âm thầm xuất hiện trước đó.
- Sốt cao không hạ: Sốt cao trên 39°C, khó hạ hoặc tái sốt nhanh, kèm trẻ bỏ ăn, lừ đừ, mệt nhiều có thể cho thấy bệnh đang tiến triển nặng. Đây là thời điểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và theo dõi chuyên sâu, không nên tiếp tục điều trị tại nhà.
- Nôn trớ liên tục: Nếu trẻ nôn nhiều lần trong ngày, nôn vọt, nôn sau ăn hoặc uống, nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải sẽ tăng cao, đồng thời có thể liên quan đến biến chứng thần kinh. Các bác sĩ cảnh báo, nôn liên tục trong tay chân miệng không nên xem là triệu chứng nhẹ và cần được thăm khám kịp thời.
- Dấu hiệu mất nước nặng: Trẻ bỏ ăn kèm môi khô, miệng khô, khóc không có nước mắt, tiểu ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ, da khô, mệt lả là những biểu hiện cho thấy cơ thể trẻ đang thiếu nước nghiêm trọng. Mất nước làm bệnh nặng hơn, tăng nguy cơ biến chứng và kéo dài thời gian hồi phục.
Hiện bệnh chưa có thuốc đặc hiệu, điều trị hỗ trợ là chủ yếu, gồm theo dõi và chăm sóc, điều trị triệu chứng. Phụ huynh cần cho trẻ tiêm vaccine đầy đủ, rửa tay thường xuyên, vệ sinh đồ chơi và hạn chế tiếp xúc với người bệnh.
Nguyễn Phượng
Theo BV Nhi đồng TP, VNVC
