Một chùm ca nhiễm Hantavirus xuất hiện trên tàu du lịch quốc tế trong tháng 5/2026 với nhiều trường hợp tử vong đang làm dấy lên lo ngại trong cộng đồng y tế thế giới. Điều đáng chú ý, căn bệnh này không mới, nhưng nguy hiểm ở chỗ triệu chứng ban đầu rất dễ nhầm với cúm thông thường, trong khi diễn tiến nặng có thể xảy ra chỉ trong vài giờ với suy hô hấp cấp, sốc tuần hoàn và tử vong.
Trước cảnh báo từ Bộ Y tế về nguy cơ dịch bệnh, Bệnh viện Bạch Mai vừa tổ chức khóa đào tạo chuyên đề "Phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Hanta", nhằm cập nhật kiến thức cho cán bộ y tế trên toàn quốc về nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây từ động vật sang người.
Chương trình có sự tham gia của Ban Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, TS.BS Đoàn Thu Trà, Q. Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cùng các chuyên gia đầu ngành nội viện, và ngoại viện, đông đảo nhân viên y tế cả nước tham dự trực tiếp, trực tuyến trên cả nước.
Hantavirus căn bệnh dễ nhầm với cúm nhưng diễn tiến chuyển nặng nhanh
Theo thông tin được cập nhật tại khóa đào tạo, chùm ca bệnh đáng chú ý nhất hiện nay xuất hiện trên một tàu du lịch quốc tế khởi hành từ Argentina đầu tháng 4/2026, đi qua nhiều khu vực sinh thái đặc biệt như Nam Cực, đảo Nam Georgia, Tristan da Cunha và Saint Helena.
Tính đến ngày 4/5/2026, đã ghi nhận 7 trường hợp liên quan, gồm 2 ca xác định bằng PCR và 5 ca nghi ngờ. Trong đó có 3 trường hợp tử vong. Các bệnh nhân ban đầu chỉ sốt, đau bụng, buồn nôn nhưng nhanh chóng chuyển sang viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS) và sốc tuần hoàn.
Điều khiến giới chuyên môn đặc biệt lo ngại là khả năng lây truyền từ người sang người của chủng Andes virus, đặc tính hiếm gặp nhưng từng được ghi nhận tại Nam Mỹ.
ThS Nguyễn Quốc Thái, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cho biết, Hantavirus là nhóm virus RNA thuộc họ Hantaviridae, tồn tại tự nhiên chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt… Virus có thể sống lâu dài trong cơ thể vật chủ mà không gây bệnh cho chúng nhưng lại đặc biệt nguy hiểm khi lây sang người.
Hantavirus được chia thành hai nhóm chính. Nhóm "Thế giới cũ" phổ biến ở châu Á và châu Âu, thường gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS). Trong khi đó, nhóm "Thế giới mới" tại châu Mỹ gây hội chứng tim phổi do Hantavirus (HPS/HCPS), thể bệnh có tỷ lệ tử vong lên tới 40–50%.
"Điểm đáng sợ nhất của bệnh là tốc độ diễn tiến rất nhanh. Người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ, đau cơ như cúm nhưng sau đó nhanh chóng rơi vào suy hô hấp cấp, phù phổi, tụt huyết áp và sốc tim", ThS.BS Nguyễn Quốc Thái cho biết.
Lây bệnh từ bụi chứa chất thải chuột
Không giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác lây qua muỗi hay côn trùng, Hantavirus chủ yếu lây sang người khi hít phải bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh.
Nguy cơ thường xuất hiện khi người dân dọn kho cũ, gác xép, chuồng trại, kho thóc hoặc những nơi có nhiều phân chuột nhưng quét khô, dùng chổi hoặc máy hút bụi khiến virus phát tán vào không khí. Virus cũng có thể lây qua vết cắn của chuột hoặc khi vết thương hở tiếp xúc trực tiếp với chất thải của động vật mang bệnh.
Theo TS.BS Đoàn Thu Trà, Q. Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cũng như vắc xin phòng bệnh Hantavirus. Vì vậy, việc điều trị chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực và chăm sóc hỗ trợ.
Trong các trường hợp nặng, bệnh nhân có thể phải thở máy, lọc máu hoặc can thiệp ECMO, hệ thống tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể, để duy trì sự sống. "Không có thuốc điều trị tận gốc nên phát hiện muộn sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong", TS.BS Đoàn Thu Trà nhấn mạnh.
Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh mới nhưng nguy cơ hoàn toàn hiện hữu
Theo các chuyên gia, đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Hantavirus mới trong đợt cảnh báo hiện tại. (dù trong quá khứ xa hơn vào khoảng năm 2012 từng có ghi nhận một số ca nhiễm rải rác phía Nam). Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện ca bệnh là hoàn toàn hiện hữu do quần thể chuột và các loài gặm nhấm tại Việt Nam rất phổ biến, sinh sống sát khu dân cư.
Bằng chứng về sự lưu hành mầm bệnh: Một số nghiên cứu dịch tễ học (như nghiên cứu huyết thanh năm 2025 trên nhóm người chăn nuôi động vật hoang dã tại một vài tỉnh thành) đã phát hiện ra tỷ lệ nhỏ người dân có kháng thể chống lại Hantavirus, cho thấy họ đã từng vô tình phơi nhiễm với mầm bệnh này trong tự nhiên. Vì vậy, dù bệnh hiếm gặp, Bộ Y tế luôn khuyến cáo người dân không được chủ quan. Biện pháp tốt nhất hiện nay là kiểm soát chuột, giữ vệ sinh nhà cửa, bịt kín khe hở ngăn chuột vào nhà, giữ vệ sinh môi trường và đặc biệt luôn xịt ẩm, đeo găng tay, khẩu trang thay vì quét khô khi dọn dẹp những khu vực nghi ngờ có phân chuột.
TS.BS Đoàn Thu Trà cũng cho biết thêm, hệ thống y tế Việt Nam hiện có đủ năng lực xét nghiệm và chẩn đoán nếu xuất hiện ca nghi ngờ nhiễm bệnh. Các kỹ thuật như RT-PCR và xét nghiệm huyết thanh học đã có thể triển khai tại các Viện Pasteur, Viện Vệ sinh dịch tễ và nhiều bệnh viện tuyến đầu.
Các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai cũng lưu ý, nếu xuất hiện sốt cao, đau cơ, khó thở sau khi làm việc ở kho bãi, đồng ruộng hoặc môi trường có nhiều chuột, người dân cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám, tránh chủ quan vì bệnh có thể diễn tiến rất nhanh.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
Tuấn Minh
