Trong nhận thức của mọi người, gấu trúc khổng lồ luôn gắn liền với hình ảnh những "cục bông" có sự phối màu đen trắng kinh điển. Tuy nhiên, tại Trung tâm nghiên cứu gấu trúc Tần Lĩnh thuộc tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc, có một cá thể đặc biệt mang tên Thất Tử đang phá vỡ mọi quy chuẩn tự nhiên.
Thay vì màu đen trắng, chú gấu trúc đực này lại khoác trên mình một chiếc "áo khoác" màu sô-cô-la ấm áp và mềm mại. Sự xuất hiện của Thất Tử không đại diện cho một loài mới, mà là một minh chứng sống động cho một hiện tượng biến dị tự nhiên vô cùng hiếm gặp.
Câu chuyện của Thất Tử bắt đầu vào một ngày đầu đông, cụ thể là ngày 1/11/2009. Tại làng Đại Cổ Bình, xã Nhạc Bá, huyện Phật Bình thuộc tỉnh Thiểm Tây, một người dân đã tình cờ phát hiện ra một chú gấu trúc con màu nâu đang trong tình trạng suy yếu và bơ vơ giữa tự nhiên.
Vào thời điểm đó, sinh mệnh nhỏ bé này mới chỉ khoảng hai tháng tuổi, nặng vỏn vẹn 2kg và đang đứng run rẩy trong gió lạnh. Ngay lập tức, chú gấu con được đưa khẩn cấp đến Trung tâm nghiên cứu cứu hộ và nhân giống động vật hoang dã quý hiếm Thiểm Tây (tiền thân của Trung tâm nghiên cứu gấu trúc Tần Lĩnh hiện nay).
Tại đây, chú được đặt tên là "Thất Tử" và bắt đầu hành trình lớn lên dưới sự chăm sóc tận tình của con người, đồng thời chính thức trở thành mẫu vật sống quý giá cho các nghiên cứu về di truyền.
Trên thực tế, Thất Tử không phải là cá thể gấu trúc màu nâu đầu tiên được con người biết đến. Lịch sử đã ghi nhận trường hợp phát hiện gấu trúc màu nâu đầu tiên vào năm 1985 cũng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phật Bình, Thiểm Tây.
Tính từ đó đến nay, toàn bộ các cá thể gấu trúc màu nâu được khoa học ghi nhận đều tập trung ở một khu vực địa lý tương đối nhỏ hẹp nằm ở đoạn giữa của dãy núi Tần Lĩnh. Tổng số lần phát hiện chưa vượt quá con số mười và mỗi lần xuất hiện của chúng đều như một cái nhìn thoáng qua trước khi biến mất vào rừng sâu.
Tuy nhiên, Thất Tử lại tạo nên một cột mốc đặc biệt khi là cá thể duy nhất được cứu hộ thành công và duy trì nuôi nhốt nhân tạo trong thời gian dài. Điều này đã mở ra những cơ hội chưa từng có cho giới khoa học trong việc tiến hành quan sát và phân tích chuyên sâu.
Để lý giải nguyên nhân đằng sau bộ lông màu sô-cô-la quyến rũ của Thất Tử, các chuyên gia đã tiến hành đi sâu vào việc giải mã hệ gen. Sau một quá trình dài nghiên cứu, quan điểm khoa học chủ đạo hiện nay khẳng định đây là kết quả của sự biểu hiện gen lặn. Ở những gen làm nhiệm vụ kiểm soát màu lông, Thất Tử đã nhận được hai bản sao gen alen "màu nâu" giống hệt nhau từ cha và mẹ của mình.
Đối với phần lớn gấu trúc đen trắng, chúng cũng có thể mang gen lặn này trong cơ thể, nhưng chỉ cần có một gen "màu đen" mang tính trội, màu lông sẽ hiển thị thành màu đen quen thuộc. Do đó, cha mẹ của Thất Tử rất có thể là những con gấu trúc đen trắng tiêu chuẩn, nhưng sự kết hợp giữa chúng lại tạo ra một xác suất cực kỳ thấp, đó là truyền cả hai gen lặn cho thế hệ sau.
Đi sâu hơn vào cơ chế này, một số nghiên cứu đã chỉ ra vai trò của một gen mang tên TYRP1. Ở nhiều loài động vật, gen này đảm nhận nhiệm vụ tổng hợp sắc tố đen thực sự, yếu tố quyết định để lông có màu đen. Các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng gen TYRP1 của Thất Tử đã gặp phải một đột biến nào đó, làm cho chức năng của gen bị suy yếu hoặc mất hẳn.
Hậu quả là con đường tổng hợp sắc tố đen bị cản trở, biến những vùng lông màu đen theo lẽ thường thành màu nâu nhạt với nhiều sắc độ khác nhau. Mặc dù vậy, giới khoa học vẫn đang nỗ lực khám phá thêm về vị trí đột biến và cơ chế chính xác của hiện tượng này.
Bên cạnh yếu tố di truyền bẩm sinh, các nhà nghiên cứu cũng không loại trừ những tác động từ môi trường. Một số học giả đã đặt ra giả thuyết về việc môi trường tự nhiên đặc thù của vùng Tần Lĩnh - với các nguyên tố khoáng chất đặc biệt trong đất và nguồn nước - có thể đã tạo ra sự tương tác với gen để hình thành nên hiện tượng mang tính khu vực này.
Bất chấp nguyên nhân sâu xa là gì, Thất Tử đang cung cấp một lượng lớn dữ liệu giá trị cho khoa học thông qua việc ăn uống, sinh trưởng và thực hiện các thói quen hành vi hàng ngày. Chú gấu này phát triển rất khỏe mạnh, ăn uống tốt và trải qua thời kỳ động dục vào mỗi mùa xuân.
Trung tâm nghiên cứu đã nỗ lực sắp xếp các cuộc "xem mắt" cho Thất Tử. Cho đến nay, hậu duệ của nó đã chào đời bao gồm Bát Tể, Tần Hoa và Vinh Vinh, nhưng một điều đáng tiếc là chưa có cá thể nào di truyền được màu lông nâu đặc trưng từ cha mình. Các nhà khoa học vẫn đang chờ đợi cơ hội để thông qua sinh sản tự nhiên, kiểm chứng rõ hơn về quy luật di truyền gen màu lông, một quá trình đòi hỏi cả sự may mắn lẫn những bước tiến công nghệ trong tương lai.
Hiện tại, Thất Tử vẫn đang tận hưởng cuộc sống bình yên tại Trung tâm nghiên cứu gấu trúc Tần Lĩnh và trở thành "báu vật" thực sự của nơi đây. Việc bảo vệ và nghiên cứu Thất Tử không chỉ có ý nghĩa đối với một cá thể, mà còn là hành động thiết thực nhằm bảo tồn một sự biến dị tự nhiên quý giá, giữ gìn di sản gen màu nâu độc nhất vô nhị cho thế giới tự nhiên.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
