Có những sự giúp đỡ tưởng chừng không mất tiền, nhưng cái giá phải trả lại là thời gian, sức lực, uy tín, thậm chí ảnh hưởng đến cuộc sống vốn đang yên ổn của con cái.
Cha mẹ khi đã có tuổi, khoản tiền tiết kiệm cần được dành dụm cho những năm tháng nghỉ ngơi, sức khỏe và thể lực cũng không còn đủ để chịu đựng những gánh nặng kéo dài. Thế nhưng, mỗi khi người thân, bạn bè ngỏ lời nhờ vả, họ vẫn có thói quen gật đầu, nghĩ rằng giúp được chút nào hay chút ấy.
Bi kịch lớn nhất của một gia đình không phải là nghèo khó, mà là cha mẹ đã 60–70 tuổi vẫn mặc nhiên để người khác “mượn vận”, dựa vào mình để hưởng lợi.
Thứ nhất, cha mẹ đang xem lòng tốt là trách nhiệm không có thời hạn
Ở tuổi 60-70, khoản tiền tiết kiệm trong tay, căn nhà đã gắn bó nhiều năm hay quỹ thời gian có thể tự sắp xếp đều là những thứ cần được trân trọng và sử dụng hợp lý.
Thế nhưng, có những bậc cha mẹ luôn nghĩ rằng người thân, bạn bè đã mở lời thì mình không giúp cũng khó coi. Tiền có thể cho vay trước, nhà có thể cho ở nhờ, khó khăn của người khác cũng có thể tạm thời đứng ra gánh vác.
Giúp đỡ một lần vốn không phải chuyện gì to tát. Điều đáng nói là sự giúp đỡ ấy sẽ kéo dài đến bao giờ?
Chẳng hạn, một người họ hàng hỏi vay tiền và hứa sẽ trả sau một thời gian. Đến hạn, họ không chủ động nhắc đến chuyện hoàn trả. Một thời gian sau, khi lại gặp khó khăn, họ tiếp tục mở lời vay thêm.
Cha mẹ vì nể nang nên không dám thúc giục, cũng chẳng muốn từ chối. Lâu dần, sự rộng lòng ấy có thể bị đối phương xem là điều đương nhiên.
Có người từng nói: “Giúp đỡ một lần là tình nghĩa, nhưng giúp đi giúp lại mà không có giới hạn, lâu dần rất dễ biến thành nghĩa vụ trong mắt người khác”.
Điều này đặc biệt đúng trong các mối quan hệ gia đình. Cha mẹ sẵn lòng giúp đỡ là lựa chọn của họ. Nhưng nếu lần nào cũng không có giới hạn, sự tử tế ban đầu có thể dần trở thành gánh nặng khó gỡ bỏ.
Thứ hai, người dễ bị bỏ quên nhất chính là những người phải đứng ra thu dọn hậu quả
Mâu thuẫn trong nhiều gia đình đôi khi bắt đầu từ những chuyện rất nhỏ.
Cha mẹ cho người thân vay một khoản tiền, sau đó bản thân thiếu tiền sinh hoạt, con cái lại phải bù thêm. Cha mẹ nhận lời trông nom con cho bạn bè, họ hàng trong thời gian dài, khiến thời gian nghỉ ngơi bị chiếm dụng, con cái cũng phải sắp xếp công việc để phụ giúp.
Mọi việc nhìn qua dường như đều đã được giải quyết, nhưng cái giá phải trả cuối cùng lại rơi vào những người trong gia đình.
Người đưa ra lời nhờ vả được thuận tiện, còn người phải gánh chịu hậu quả chưa chắc đã là họ. Nếu lần nào con cái cũng âm thầm hỗ trợ tiền bạc, thu xếp thời gian chăm sóc cha mẹ, thì đôi khi cha mẹ khó nhận ra những việc mình đã đồng ý giúp người khác thực sự khiến gia đình phải gánh thêm bao nhiêu áp lực.
Bởi lẽ, khi luôn có người bù đắp khoản thiếu hụt, có người đứng ra xử lý rắc rối, họ dễ nghĩ rằng mọi chuyện cũng chẳng có gì nghiêm trọng.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa con cái được quyền tùy tiện can thiệp vào tài sản của cha mẹ. Cha mẹ có quyền quyết định cách sử dụng tiền bạc của mình, và con cái cũng không nên vì bất đồng quan điểm mà đòi hỏi cha mẹ phải nghe theo mọi việc.
Vấn đề nằm ở chỗ: cha mẹ có thể lựa chọn giúp đỡ người khác, nhưng không thể mặc nhiên cho rằng mọi tổn thất phát sinh sau đó đều phải do con cái gánh chịu.
Nếu cha mẹ dùng tiền tiết kiệm của mình để giúp người thân, đồng thời tự chịu trách nhiệm với quyết định ấy, đó là lựa chọn cá nhân. Nhưng nếu khoản tiền cho vay không thể thu hồi, cuối cùng ngay cả chi phí dưỡng già cũng phải trông chờ vào con cái, thì câu chuyện không còn đơn thuần là việc đối đãi tình nghĩa với người thân nữa.
Thứ ba, muốn biết một mối quan hệ có đáng để tiếp tục giúp đỡ hay không, hãy nhìn vào cách đối phương đón nhận lời từ chối
Khi người thân, bạn bè gặp chuyện cấp bách, cha mẹ giúp đỡ trong khả năng của mình là điều đáng quý. Nếu đối phương biết trân trọng, biết ơn và có trách nhiệm với những gì mình đã nhận, mối quan hệ ấy sẽ không vì một lần giúp đỡ mà trở nên méo mó.
Điều đáng lưu tâm là có những người mỗi lần nhờ vả đều nhấn mạnh tình thân, tình nghĩa, nhưng khi đề cập đến chuyện trả tiền hay chia sẻ trách nhiệm thì lại tìm cách né tránh. Chỉ cần cha mẹ tỏ ý khó xử, họ lập tức nhắc đến những ân tình trước đây, như thể đã là người thân thì người khác không có quyền từ chối.
Trong trường hợp này, thay vì chỉ đoán xem đối phương có cố tình lợi dụng mình hay không, hãy nhìn vào những việc cụ thể: Nếu khoản tiền này không thể thu hồi, liệu có ảnh hưởng đến cuộc sống tuổi già của cha mẹ? Nếu việc chăm sóc, trông nom kéo dài vài năm, sức khỏe của cha mẹ có chịu đựng nổi không? Nếu lần này cha mẹ từ chối, đối phương liệu có còn giữ được mối quan hệ bình thường?
Những câu hỏi ấy có giá trị hơn nhiều so với lời nhắc nhở đơn giản rằng “đều là người nhà cả”.
Khi cha mẹ đã lớn tuổi, con cái cũng cần lựa lời khi khuyên can, thay vì chỉ biết tức giận. Thẳng thừng cho rằng người khác có ý đồ xấu chưa chắc khiến cha mẹ đồng tình, thậm chí còn làm họ cảm thấy con cái sống quá tính toán, không biết nghĩ đến tình nghĩa.
Thay vào đó, hãy cùng cha mẹ tính toán rõ ràng các khoản tiền, phân tích những hậu quả có thể xảy ra. Cách nói chuyện cụ thể thường dễ được tiếp nhận hơn.
Bởi lẽ, tuổi già cần tiền bạc để trang trải, cơ thể cần được nghỉ ngơi và cuộc sống riêng cũng cần có người quan tâm, chăm sóc. Người thân có thể giúp đỡ lẫn nhau, nhưng giúp đến mức nào và trong bao lâu thì nhất định phải có giới hạn.
Lần tới, khi cha mẹ chuẩn bị nhận lời giúp đỡ một người thân hay bạn bè, hãy cùng họ làm rõ vài điều: Lần này sẽ giúp đến mức nào? Khi nào thì kết thúc? Nếu đối phương không thực hiện đúng cam kết, ai sẽ là người chịu trách nhiệm cho những tổn thất phát sinh?
Bởi lòng tốt là điều đáng quý, nhưng lòng tốt không nên trở thành gánh nặng cho chính người đã dành cả đời để vun vén cho gia đình.
