Cách đây không lâu, cộng đồng mạng từng không khỏi ngỡ ngàng trước câu chuyện của em Nguyễn Nam Long (sinh năm 2011, tại TP.HCM). Mới 10 tuổi, Nam Long đã sở hữu trình độ lập trình tương đương với sinh viên năm cuối nhờ khả năng tự học kinh ngạc.
Cậu bé nhận được tới 6 lời mời thực tập và gia đình đã chọn một công ty lập trình game blockchain thuộc top 3 tại Việt Nam. Không dừng lại ở đó, Nam Long còn đạt 920/990 điểm TOEIC với điểm nghe gần như tuyệt đối (485/495). Hiện tại, em đang là học sinh tại Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa, ngôi trường chuyên danh giá là ước mơ của biết bao phụ huynh và học sinh tại TP.HCM.
Đặc biệt, khi mới 13 tuổi, Long đã đảm nhận vị trí Giám đốc Tăng trưởng (Head of Growth) tại 1 công ty. Anh Nguyễn Bình Nam, bố của Nam Long Nam nhấn mạnh, gia đình coi đây là cơ hội để con thử sức, trải nghiệm thực tế và linh hoạt rèn luyện bản thân bên cạnh việc học tại trường.
Nhìn vào hành trình của Nam Long, ít ai biết rằng cậu bé hoàn toàn không đi học thêm. Được tiếp xúc với công nghệ từ nhỏ, Nam Long tự học Tiếng Anh qua YouTube và game điện tử, rồi tự mày mò lập trình từ những trò chơi đơn giản đến các dự án ứng dụng thực tế. Với em, lập trình không chỉ là sở thích mà đã trở thành thói quen, đam mê mỗi ngày. Thay vì áp đặt điểm số hay thành tích, gia đình chọn cách tạo khoảng trống thời gian để con chủ động tìm kiếm đam mê và phát triển thế mạnh riêng.
Đằng sau thành công và sự trưởng thành vượt bậc của một "con nhà người ta" đình đám ấy là cả một triết lý giáo dục vô cùng văn minh từ người cha. Từ trải nghiệm nuôi dạy hai con và quan sát các cháu trong gia đình, anh Bình Nam đã đúc kết nên những nguyên tắc giáo dục đắt giá cho từng giai đoạn phát triển của trẻ từ 0 đến 14 tuổi.
Giai đoạn 0-3 tuổi: Tự do khám phá, nói "không" với giáo dục sớm áp lực
Ở độ tuổi chập chọe này, quan điểm của anh Nam là hãy để con được phát triển hoàn toàn tự do. Những hoạt động cốt lõi nhất chỉ đơn giản là ăn, chơi, múa hát, vẽ tranh và học đếm đến 10. Cuối ngày hoặc cuối tuần, bố mẹ nên tích cực đưa con ra các sân chơi công cộng để giao lưu cùng bạn bè.
Anh Nam bày tỏ quan điểm không ủng hộ việc áp dụng giáo dục sớm nặng nề như dạy đọc qua thẻ flashcard hay học tính nhẩm nhanh (Soroban/Finger Math). Việc ép trẻ nhận diện chữ quá sớm đi ngược lại quy luật tiếp thu ngôn ngữ tự nhiên: Nghe – Nói – Đọc – Viết. Còn dạy “hình” bằng flash card thì cũng tạm ổn, nhưng vẫn không hay bằng dẫn con ra đường chỉ tận tay.
Nếu con nói ngọng thì đi bác sỹ kiểm tra xem có bị thắng lưỡi không để xử lý. Còn lại không có gì lo lắng.
"Cần thiết nhất ở lứa tuổi này là làm cho bé cảm thấy khỏe mạnh, vui vẻ, hạnh phúc và nhận được sự quan tâm. Bố mẹ tuyệt đối không nên tự tạo áp lực cho mình hay cho con về chuyện dạy dỗ học hành", anh Nam chia sẻ.
Giai đoạn 4-6 tuổi: Tập trung Tiếng Anh, xây dựng sự tự tin và chơi "sâu" cùng con
Đây là giai đoạn vàng để nuôi dưỡng ngôn ngữ và định hình tính cách cho trẻ:
Đầu tư tối đa cho Tiếng Anh: Trẻ hấp thu ngôn ngữ tốt nhất ở lứa tuổi này. Cả hai con của anh Nam đều được áp dụng lộ trình: tích lũy 100–200 từ vựng cơ bản, sau đó bắt đầu ghép câu giao tiếp đơn giản tại nhà. Phụ huynh có thể chọn trường mẫu giáo có tăng cường Tiếng Anh hoặc kết hợp học phản xạ bên ngoài.
Trải nghiệm đa dạng nhưng không ép buộc: Cho con thử sức với vẽ, đàn, nhảy, cờ vua, thể thao... nhưng nếu con không hứng thú thì nên dừng lại sớm, tránh áp đặt.
Chơi "sâu" và giao tiếp qua "micro-learning": Dành ít nhất 1 tiếng mỗi ngày để trò chuyện với con như những người bạn. Việc lồng ghép các bài học nhỏ qua những câu chuyện phiếm về lớp học, bạn bè lại mang lại hiệu quả cao hơn hẳn các bài học lý thuyết khô khan. Quan trọng hơn, khi chơi cùng con, bố mẹ phải thực sự tập trung chứ không phải ngồi cạnh rồi mỗi người một chiếc điện thoại. Mệt quá xem TikTok YouTube thì cũng nên xem chung, đừng mỗi người xem 1 điện thoại khác nhau.
Nhận diện IQ, EQ và xây dựng sự tự tin: Anh Nam chú ý quan sát con có điểm mạnh hay yếu nào, bao gồm kỹ năng quan sát, tìm phương án, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Rõ ràng là có sự chênh lệch. Có đứa tập trung quan sát vấn đề cụ thể (IQ), có đứa quan sát thái độ và lí do của người đưa ra vấn đề (EQ).
Nếu Nam Long học Toán cực nhanh, dạy lũy thừa hay cộng trừ 1–2 lần là nhớ (thiên về IQ) thì em gái Nam Châu lại thể hiện sự tinh tế, biết tiết chế cảm xúc và quan sát thái độ người khác từ năm 4 tuổi (thiên về EQ).
"Có lần Châu đem 1 con búp bê mới lên lớp, các bạn bu lại chơi. Về nhà tôi hỏi thì Châu trả lời “thấy đồ chơi là lao vào chơi, vậy mà cứ giận người ta hoài, giận là không cho chơi nữa bây giờ”. Tôi hỏi là con nói như thế hả? Con nói “không, con chỉ nghĩ như thế thôi vì lúc đó con không chắc các chị hết giận con chưa nên con không dám nói”. Rõ ràng việc tiết chế lại câu nói đó là có sự tính toán tinh tế của đứa bé 4 tuổi", anh Nam kể.
- Quan trọng nhất nhất lúc này chính là xây dựng sự tự tin vào năng lực bản thân của đứa trẻ. Con tin rằng nó nổi trội hơn đứa trẻ khác ở một sự khác biệt nào đó: bơi giỏi hơn, biết nhiều bài hát hơn, vẽ đẹp hơn, nói tiếng Anh hay hơn, biết đánh cờ tướng, hay kể chuyện hay hơn….đều là những thứ đáng tự hào. Sự tự tin này sẽ giúp bé bắt đầu môi trường cấp 1 mạnh mẽ và sẵn sàng hơn.
Giai đoạn 6-10 tuổi: Tập trung vào thế mạnh, không bắt con phải "giỏi đều"
Bước vào tiểu học, nhiều cha mẹ dễ rơi vào cái bẫy "thành tích toàn diện". Tuy nhiên, anh Nam lại có góc nhìn hoàn toàn khác biệt:
Giai đoạn 10-14 tuổi: Định hướng thực chất, làm bạn đồng hành cùng con
Lên cấp 2, kiến thức mở rộng và tâm sinh lý của trẻ cũng có nhiều thay đổi. Cách đồng hành của anh Nam với con trai Nam Long dựa trên sự tôn trọng tuyệt đối:
- Tích lũy kiến thức hữu ích thay vì điểm số sách vở: Định hướng cho con tìm hiểu kiến thức qua các kênh khoa học, lịch sử, địa lý trên Internet/YouTube. Dù điểm Lịch sử ở lớp của Nam Long thuộc top cuối vì bài học sách vở khô khan, anh Nam vẫn không phiền lòng vì thực tế lượng kiến thức thực tế của con đã vượt xa người lớn.
- Tôn trọng sự tự khám phá nghề nghiệp: Không áp đặt tương lai của con. Có lúc Nam Long thích lập trình, lúc lại tìm hiểu kinh tế vĩ mô, viết phim hay khảo cổ học... Đến nay, cậu bé tự xác định sẽ theo học Ngành Khoa học Máy tính (Computer Science) vì nhận thấy đây là nghề có "tỷ lệ thất vọng thấp nhất". Trẻ tự định hướng luôn tốt hơn việc bố mẹ chọn giùm.
- Thảo luận bình đẳng như những người trưởng thành: Duy trì thói quen trò chuyện ít nhất 1 tiếng mỗi ngày. Không chỉ nghe con kể chuyện trường lớp, anh Nam còn thường xuyên đưa các chiến lược kinh doanh, ý tưởng công việc thực tế ra tranh luận (debate) cùng Nam Long và nhận lại nhiều nhận định rất giá trị từ cậu con trai 12 tuổi.
Nhiều người nhìn vào Nam Long và nghĩ rằng thành công của cậu bé đến từ sự thiên bẩm. Nhưng nhìn vào hành trình đồng hành của anh Nguyễn Bình Nam, có thể thấy một phương pháp giáo dục vô cùng khoa học: tôn trọng sự phát triển tự nhiên, tập trung vào giá trị cốt lõi và luôn coi con là một người bạn đồng hành bình đẳng. Phương pháp ấy không chỉ giúp đứa trẻ trở nên bản lĩnh, tự tin mà còn giúp cha mẹ giải tỏa được áp lực, giữ trọn vẹn sự gắn kết ấm áp trong gia đình.
Hiểu Đan
