Bộ tộc sống trên cây giữa rừng sâu Indonesia
Nhắc đến những cộng đồng bản địa biệt lập, nhiều người thường nghĩ ngay đến rừng Amazon. Thế nhưng ngay tại Đông Nam Á, trên phần lãnh thổ Papua thuộc Indonesia, cũng có một bộ tộc từng khiến các nhà thám hiểm, nhà nhân chủng học và phóng viên quốc tế đặc biệt chú ý. Đó là người Korowai, còn được gọi là Kolufo.
Ngay tại Đông Nam Á, trên phần lãnh thổ Papua thuộc Indonesia, cũng có một bộ tộc từng khiến các nhà thám hiểm, nhà nhân chủng học và phóng viên quốc tế đặc biệt chú ý. (Ảnh: The Sun)
Theo Papua Heritage Foundation, người Korowai sinh sống trong vùng rừng rậm khó tiếp cận ở phía đông nam tỉnh Papua, cách biển Arafura khoảng 150km. Đây là khu vực rừng mưa nhiệt đới rộng lớn, địa hình phức tạp, sông ngòi chằng chịt, khiến đời sống của cộng đồng này trong nhiều thập kỷ gần như tách biệt với thế giới bên ngoài. Ước tính số người Korowai vào khoảng vài nghìn người, song con số chính xác không dễ xác định do nhiều nhóm sống rải rác trong rừng.
Người Korowai sinh sống trong vùng rừng rậm khó tiếp cận ở phía đông nam tỉnh Papua, cách biển Arafura khoảng 150km. (Ảnh: The Sun)
Điểm khiến người Korowai nổi tiếng nhất chính là những ngôi nhà dựng trên cây. Thay vì sống trong các ngôi làng đông đúc, nhiều gia đình Korowai truyền thống làm nhà cao trên thân cây, sử dụng vật liệu từ rừng như gỗ, dây mây, lá cọ sago. Papua Heritage Foundation cho biết một ngôi nhà điển hình thường được dựng ở độ cao khoảng 8-12m, trong khi một số nhà ở vùng sâu có thể cao hơn nhiều. Nhà trên cây không chỉ giúp tránh côn trùng, thú rừng, ngập nước mà còn gắn với quan niệm tâm linh và cách cộng đồng này bảo vệ không gian sống của mình.
Theo một số nhà thám hiểm từng tiếp cận khu vực sinh sống của người Korowai, điều khiến họ bất ngờ không chỉ là những ngôi nhà dựng cao giữa rừng sâu, mà còn là cách cộng đồng này duy trì nhiều tập tục cổ xưa trong một thế giới đã thay đổi quá nhanh. Với họ, việc một cộng đồng như vậy vẫn tồn tại ở Đông Nam Á là điều ‘khó tin’.
Từng gần như không biết đến thế giới bên ngoài
Trong nhiều tài liệu quốc tế, người Korowai thường được mô tả là một trong những cộng đồng có mức độ tiếp xúc với thế giới hiện đại khá muộn. Một số ghi chép cho rằng cuộc tiếp xúc được biết đến rộng rãi giữa người Korowai và các nhà nghiên cứu phương Tây diễn ra vào những năm 1970. Trước đó, nhiều nhóm Korowai sống sâu trong rừng, ít có cơ hội gặp gỡ người ngoài.
Điểm khiến người Korowai nổi tiếng nhất chính là những ngôi nhà dựng trên cây. (Ảnh: The Sun)
Chính sự biệt lập ấy khiến đời sống của họ trở thành đề tài thu hút sự tò mò. Người Korowai sinh tồn dựa nhiều vào rừng: săn bắt, hái lượm, đánh cá, trồng trọt quy mô nhỏ và sử dụng cây sago như nguồn lương thực quan trọng. Các bữa ăn, nghi lễ và sinh hoạt gia đình của họ gắn chặt với môi trường tự nhiên xung quanh. Theo Papua Heritage Foundation, việc chia sẻ thức ăn và nguồn lực trong cộng đồng nhỏ có vai trò quan trọng để duy trì sự sống giữa rừng sâu.
Người Korowai sinh tồn dựa nhiều vào rừng: săn bắt, hái lượm, đánh cá, trồng trọt quy mô nhỏ và sử dụng cây sago như nguồn lương thực quan trọng. (Ảnh: The Sun)
Tuy nhiên, nói người Korowai "hoàn toàn không chịu ảnh hưởng từ văn minh hiện đại" ở thời điểm hiện nay là chưa chính xác. Từ thập niên 1980, một số khu định cư, trường học, trạm y tế và điểm truyền giáo đã xuất hiện ở khu vực rìa vùng sinh sống của họ. Một bộ phận người Korowai, nhất là thế hệ trẻ, đã chuyển dần về các làng hoặc thị trấn, tiếp xúc với tiền tệ, hàng hóa, giáo dục và du lịch. Dù vậy, vẫn có những nhóm hoặc gia đình duy trì lối sống truyền thống trong rừng trong một khoảng thời gian nhất định.
Tục lệ cổ xưa và những tranh cãi chưa ngã ngũ
Một trong những chi tiết khiến người Korowai được nhắc đến nhiều nhất trên truyền thông quốc tế là các câu chuyện liên quan đến tục ăn thịt đồng loại trong quá khứ. Smithsonian Magazine từng đăng bài viết về hành trình tiếp cận người Korowai, trong đó nhắc tới khái niệm "khakhua" là một dạng phù thủy hoặc ác linh theo niềm tin bản địa. Một số lời kể cho rằng những người bị cho là "khakhua" từng bị xử lý theo luật tục của cộng đồng.
Người Korowai thường được mô tả là một trong những cộng đồng có mức độ tiếp xúc với thế giới hiện đại khá muộn. (Ảnh: The Sun)
Dù vậy, đây là nội dung cần được nhìn nhận thận trọng. Các nhà nhân học không thống nhất về việc liệu tập tục này còn tồn tại trong hiện tại hay đã chấm dứt. Một số nguồn cho rằng những câu chuyện về Korowai bị truyền thông và ngành du lịch khai thác theo hướng giật gân, khiến hình ảnh cộng đồng này bị đóng khung trong các cụm từ như "bộ tộc ăn thịt người" hay "người sống trên cây". Trong khi đó, đời sống thực tế của họ phức tạp hơn nhiều, bao gồm quan hệ gia đình, tín ngưỡng, sinh kế, sự thay đổi do tiếp xúc với thế giới bên ngoài và cả áp lực từ du lịch.
Ngay cả hình ảnh những ngôi nhà trên cây rất cao cũng từng gây tranh cãi. Năm 2018, The Guardian đưa tin BBC thừa nhận một cảnh trong loạt phim tài liệu Human Planet về người Korowai đã được dàn dựng cho mục đích ghi hình, trong đó có chi tiết liên quan đến nhà cây rất cao. Sự việc này cho thấy các nội dung về những cộng đồng biệt lập cần được kiểm chứng cẩn trọng, tránh biến họ thành "nhân vật lạ" phục vụ trí tò mò của người ngoài.
Ngày nay, Korowai vẫn là cái tên gợi nhiều tò mò với thế giới. (Ảnh: The Sun)
Ngày nay, Korowai vẫn là cái tên gợi nhiều tò mò với thế giới. Họ không chỉ gây ấn tượng bởi những ngôi nhà trên cây hay các tục lệ cổ xưa, mà còn bởi câu chuyện về một cộng đồng đang đứng giữa hai thế giới: một bên là rừng sâu, tập quán truyền thống và tín ngưỡng bản địa; bên kia là du lịch, truyền thông, hàng hóa và sự thay đổi không thể tránh khỏi của đời sống hiện đại.
Nguyệt Phạm (Theo The Sun, BBC, Smithsonianmag)
