Một dự luật mất 6 năm để trở thành luật
Ngày 23/7, Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva ký ban hành Luật số 15.475/2026, cấm trên toàn lãnh thổ nước này việc sản xuất và kinh doanh thực phẩm được tạo ra bằng phương pháp ép động vật phải ăn. Văn bản được công bố ngày 24/7 và có hiệu lực sau 180 ngày.
Foie gras là sản phẩm được chú ý nhất trong lệnh cấm. Đây là món ăn làm từ gan vịt hoặc ngỗng được vỗ béo. Phương pháp sản xuất truyền thống của món này là đưa thức ăn trực tiếp vào họng hoặc thực quản để buộc con vật ăn vượt quá mức no tự nhiên, khiến gan phát triển mạnh.
Theo AFP, dự luật được đưa ra từ năm 2020 và trải qua khoảng 6 năm trong quy trình lập pháp trước khi được Quốc hội Brazil thông qua vào tháng 4/2026. Đây vì vậy không phải một quyết định đột ngột xuất hiện giữa những tranh cãi thương mại gần đây.
Luật mới cũng không chỉ nhắm riêng vào foie gras. Chính văn Luật 15.475/2026 quy định cấm mọi sản phẩm thực phẩm thu được bằng phương pháp cưỡng bức động vật ăn, đồng thời nêu đích danh foie gras - gan béo của vịt hoặc ngỗng, ở dạng tươi hoặc đóng hộp.
Đáng chú ý, luật mới không chỉ nhắm riêng vào foie gras mà bao trùm mọi thực phẩm được tạo ra bằng phương pháp cưỡng bức động vật ăn. Văn bản định nghĩa đây là việc sử dụng phương pháp cơ học hoặc thủ công buộc động vật ăn vượt quá mức no tự nhiên, bằng dụng cụ đưa thức ăn trực tiếp vào họng, thực quản, diều hoặc dạ dày. Người vi phạm có thể phải chịu các chế tài hình sự và hành chính theo pháp luật môi trường Brazil.
Theo AFP, người vi phạm có thể đối mặt mức án từ 3 tháng đến 1 năm tù, bên cạnh phạt tiền và các chế tài hành chính khác.
Pháp phản ứng vì món ăn được bảo vệ như “di sản”
Quyết định của Brazil lập tức gây phản ứng tại Pháp - quốc gia sản xuất foie gras lớn nhất thế giới và cũng là nơi món ăn này có một vị trí pháp lý đặc biệt.
Điều L654-27-1 thuộc Bộ luật Nông nghiệp và Đánh bắt thủy sản Pháp quy định rõ: “Foie gras là một phần của di sản văn hóa và ẩm thực được bảo vệ tại Pháp.” Điều luật đồng thời định nghĩa foie gras là gan vịt hoặc ngỗng được vỗ béo đặc biệt bằng phương pháp gavage.
Hai quốc gia vì thế đang nhìn cùng một phương pháp sản xuất qua hai lăng kính gần như đối lập: Brazil biến cưỡng bức động vật ăn thành cơ sở để cấm sản phẩm, trong khi Pháp bảo vệ món ăn nổi tiếng nhất được tạo ra bằng phương pháp này như một phần di sản ẩm thực.
Theo AFP, CIFOG - tổ chức đại diện các nhà sản xuất foie gras của Pháp - đã phản ứng mạnh với quyết định của Brazil. Đại diện tổ chức cho biết thị trường Brazil hiện chỉ mang lại khoảng 1 triệu euro doanh thu mỗi năm, nhưng lo ngại lệnh cấm có thể tạo ra một tiền lệ và ảnh hưởng tới những thị trường khác.
Tranh cãi còn diễn ra trong bối cảnh EU và Mercosur vừa ký thỏa thuận thương mại vào tháng 1/2026, sau khoảng 25 năm đàm phán. CIFOG trước đó cho rằng việc Brazil đóng cửa thị trường đối với foie gras đi ngược tinh thần của thỏa thuận này.
Tuy nhiên, đây hiện vẫn là lập trường của hiệp hội ngành hàng Pháp, chưa phải một kết luận pháp lý xác định Brazil vi phạm thỏa thuận EU-Mercosur.
Khi foie gras không còn nhất thiết phải cần "ép ăn"
Trong lúc phương pháp sản xuất truyền thống tiếp tục gây tranh cãi, một hướng phát triển khác đang xuất hiện: tạo ra trải nghiệm tương tự foie gras nhưng không cần cưỡng bức vịt hoặc ngỗng ăn.
Thị trường này hiện phát triển theo hai hướng chính. Một bên là “faux gras” sử dụng nấm, các loại hạt, dầu thực vật và những nguyên liệu khác để mô phỏng kết cấu béo ngậy của foie gras. Hướng còn lại sử dụng công nghệ nuôi cấy tế bào động vật.
Đáng chú ý, một trong những doanh nghiệp tiên phong lại đến từ chính nước Pháp. Startup Gourmey tại Paris đang phát triển sản phẩm từ tế bào vịt với mục tiêu tạo ra trải nghiệm tương tự foie gras mà không cần nuôi cả đàn vịt rồi sử dụng "gavage".
Năm 2022, Gourmey công bố huy động 48 triệu euro trong vòng Series A để tiếp tục phát triển công nghệ và năng lực sản xuất. Đến năm 2024, startup này nộp hồ sơ xin phép đưa sản phẩm ra thị trường tại 5 khu vực gồm EU, Anh, Mỹ, Singapore và Thụy Sĩ. Tại EU, đây là hồ sơ đầu tiên liên quan đến thực phẩm nuôi cấy từ tế bào động vật được đưa vào quy trình xin cấp phép. Việc nộp hồ sơ, tuy nhiên, không đồng nghĩa sản phẩm đã được phép bán rộng rãi.
Song song với công nghệ nuôi cấy tế bào, các sản phẩm thay thế foie gras từ thực vật đã tạo ra một thị trường riêng. Theo hãng nghiên cứu Fact.MR, thị trường foie gras thay thế toàn cầu được ước tính đạt khoảng 281,8 triệu USD năm 2024 và có thể đạt 474,1 triệu USD vào năm 2034. Đây là ước tính của một hãng nghiên cứu thị trường thương mại, không phải số liệu thống kê chính thức, nhưng cho thấy sản phẩm thay thế foie gras đã vượt khỏi phạm vi một ý tưởng thử nghiệm nhỏ.
Vì vậy, lệnh cấm của Brazil không chỉ làm nổi lên cuộc tranh luận giữa phúc lợi động vật và một truyền thống ẩm thực lâu đời. Trong lúc foie gras truyền thống ngày càng chịu sức ép tại một số thị trường, một cuộc đua khác cũng đang diễn ra: tạo ra trải nghiệm của món ăn xa xỉ này mà không cần cưỡng bức vịt hay ngỗng ăn để có được nó.
Nguồn: UOL/AFP, Chính phủ và Quốc hội Brazil, Légifrance, Hội đồng EU, Gourmey.
Minh Ngọc
