Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng sân chơi là “xã hội thu nhỏ” đầu tiên của trẻ em. Cùng một chiếc cầu trượt, cùng một chiếc xích đu, nhưng có đứa trẻ hào hứng khám phá, có đứa rụt rè không dám thử, cũng có đứa chiếm giữ đồ chơi công cộng mà không muốn chia sẻ với ai.
Cách trẻ vui chơi không đơn thuần là một hoạt động giải trí. Đằng sau những hành vi tưởng như rất nhỏ ấy là dấu vết của cách trẻ được nuôi dạy, cách trẻ nhìn nhận bản thân và cách trẻ sẽ tương tác với thế giới trong tương lai.
Các chuyên gia tâm lý cho rằng, chỉ cần quan sát trẻ khi chơi, cha mẹ cũng có thể nhận ra nhiều điều về tính cách, khả năng thích nghi và kỹ năng xã hội của con.
Trẻ có dám thử hay không?
Không ít phụ huynh vô tình xem việc “không xảy ra bất kỳ sự cố nào” là thước đo của việc nuôi con thành công. Vì sợ con ngã, sợ con đau, sợ con gặp nguy hiểm, họ liên tục nhắc nhở hoặc ngăn cản con thử những điều mới.
Một người mẹ từng chia sẻ rằng con gái chị đến tận những năm đầu tiểu học vẫn không dám tự mình trượt cầu trượt. Nguyên nhân không phải vì cô bé yếu đuối, mà bởi từ nhỏ luôn được bà nội bảo vệ quá mức. Mỗi khi muốn leo trèo, chạy nhảy hay khám phá điều gì mới, cô bé đều nghe những câu như: “Nguy hiểm lắm”, “Đừng làm”, “Không được đâu”. Lâu dần, sự tò mò bị bào mòn và lòng can đảm cũng dần biến mất.
Theo các chuyên gia tâm lý, trẻ em cần được trải nghiệm những thử thách phù hợp với lứa tuổi để hình thành khả năng đối mặt khó khăn. Khi trẻ vấp ngã, thay vì lập tức lao đến giải cứu, cha mẹ có thể cho con cơ hội tự đứng dậy trước. Chính những trải nghiệm nhỏ ấy giúp trẻ hiểu rằng thất bại hay va vấp không đáng sợ như mình tưởng.
Một đứa trẻ không dám thử cầu trượt hôm nay có thể sẽ trở thành người ngại thử thách trong học tập, công việc hay các mối quan hệ ngày mai.
Ngược lại, những đứa trẻ được khuyến khích khám phá, được phép mắc sai lầm và học hỏi từ sai lầm thường tự tin hơn khi đối mặt với những thử thách lớn trong cuộc sống.
Trẻ có ý thức về an toàn hay không?
Khuyến khích con mạnh dạn không đồng nghĩa với việc để mặc con muốn làm gì thì làm. Một đứa trẻ khỏe mạnh về mặt tâm lý là đứa trẻ vừa dám khám phá vừa hiểu đâu là giới hạn an toàn.
Tại các công viên hay khu vui chơi, không khó để bắt gặp những tình huống nguy hiểm như trẻ đứng ngay phía sau xích đu đang chuyển động, chạy nhảy dưới chân cầu trượt hoặc leo ngược chiều từ dưới lên trên. Nhiều tai nạn đáng tiếc đã xảy ra chỉ vì trẻ thiếu nhận thức về nguy cơ xung quanh.
Các chuyên gia cho rằng, thay vì liên tục cấm đoán, cha mẹ nên tận dụng chính những lúc vui chơi để dạy con về an toàn. Chẳng hạn, giải thích vì sao không nên đi vào vùng chuyển động của xích đu, vì sao cần xếp hàng khi chơi cầu trượt hay vì sao phải quan sát môi trường xung quanh trước khi chạy nhảy.
Khi trẻ hiểu được nguyên nhân thay vì chỉ nghe mệnh lệnh, các em sẽ dần hình thành ý thức tự bảo vệ bản thân. Đó cũng là một kỹ năng sống quan trọng không chỉ ở sân chơi mà còn trong học tập, giao thông và cuộc sống sau này.
Trẻ có biết chia sẻ và nhường nhịn không?
Sân chơi cũng là nơi trẻ học những bài học đầu tiên về giao tiếp xã hội. Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy nhất chính là cách trẻ sử dụng các thiết bị vui chơi công cộng.
Có những em chơi xong sẽ chủ động nhường xích đu cho bạn khác đang chờ. Nhưng cũng có những em nhất quyết không chịu rời khỏi chỗ chơi dù phía sau là một hàng dài trẻ em đang xếp hàng.
Điều đáng chú ý là trẻ thiếu tinh thần chia sẻ thường không phải vì bản chất ích kỷ. Phần lớn các hành vi này phản ánh những gì trẻ được quan sát và học hỏi từ môi trường gia đình.
Nếu cha mẹ luôn lo con mình bị thiệt, luôn muốn con được ưu tiên trước người khác, trẻ rất dễ hình thành suy nghĩ rằng nhu cầu của bản thân quan trọng hơn tất cả. Ngược lại, khi cha mẹ hướng dẫn con biết chờ đến lượt, biết tôn trọng quyền lợi của người khác và biết chia sẻ không gian chung, trẻ sẽ dần xây dựng được kỹ năng xã hội lành mạnh.
Trong cuộc sống, những đứa trẻ biết nhường nhịn thường dễ kết bạn hơn, dễ hợp tác hơn và cũng nhận được nhiều thiện cảm hơn từ mọi người xung quanh.
Một đứa trẻ dám thử những điều mới thường có phía sau là cha mẹ không quá lo âu. Một đứa trẻ biết tránh nguy hiểm thường có phía sau là cha mẹ biết làm gương và hướng dẫn. Một đứa trẻ sẵn sàng chia sẻ chiếc xích đu với người khác thường có phía sau là những người lớn biết dạy con về sự tôn trọng và đồng cảm.
Sân chơi không có bảng điểm hay bài kiểm tra, nhưng lại là nơi phản chiếu rất rõ cách trẻ đang lớn lên.
Cách một đứa trẻ vui chơi hôm nay có thể không quyết định hoàn toàn tương lai của em, nhưng nó phần nào cho thấy cách em sẽ đối diện với thử thách, xây dựng các mối quan hệ và hòa nhập với thế giới trong những năm tháng sau này.
