Xe thông minh được bán bằng tính năng
Theo thông tin được Thứ trưởng Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc Tân Quốc Bân công bố ngày 21/10/2026, tỷ lệ xe du lịch mới trang bị hỗ trợ lái kết hợp cấp L2 đã vượt 70%. Khi công nghệ trở thành yếu tố cạnh tranh phổ biến, quyền tiếp cận tính năng cũng đi vào phép tính giá trị của người mua.
Một ví dụ là Zeekr 001, mẫu xe từng có chương trình tặng gói lái thông minh miễn phí trọn đời cho một số phiên bản. Theo Trung Quốc Chứng khoán báo, ưu đãi chỉ áp dụng với những điều kiện mua và đợt đặt cọc nhất định. Lời hứa sử dụng lâu dài vẫn phụ thuộc vào điều kiện chương trình.
Qua biên giới, màn hình tắt
Theo tờ The Paper, ông Lưu lái xe Zeekr từ Hà Nam với dự định đi tới châu Âu. Giữa tháng 7, sau khi vào Kazakhstan, ông phát hiện hệ thống màn hình trung tâm bị khóa từ xa. Chủ xe nói tình trạng kéo dài hơn 30 giờ và chiếc xe chỉ còn khả năng vận hành cơ bản.
Ông Lưu còn phản ánh rằng mình không mở được hộc chứa giấy tờ cá nhân và không thể đổ xăng. Đây là mô tả từ phía chủ xe, chưa thể đồng nhất với kết luận rằng toàn bộ phương tiện bị vô hiệu hóa. Nhưng ngay cả khi xe vẫn di chuyển được, việc mất quyền tiếp cận những chức năng quen thuộc trên một hành trình xa cũng tạo ra trở ngại đáng kể.
Điểm đáng chú ý là chủ xe không xuất cảnh mà không báo trước. Theo The Paper, ông đã đưa xe đến cửa hàng bảo dưỡng và thông báo kế hoạch đi nước ngoài trước khi khởi hành. Ông không nhận được cảnh báo nào về nguy cơ các chức năng trên xe bị hạn chế khi qua biên giới.
Khi sự cố xuất hiện, lời giải thích mà ông nhận được từ nhân viên hãng lại đặt ra một ranh giới sử dụng. Theo The Paper, nhân viên cho biết xe mua trong nước chỉ được dùng trong nước và chức năng màn hình không thể sử dụng ở nước ngoài nếu thiếu ủy quyền. Với người đã trả tiền mua xe, điều kiện này có thể khó nhận biết nếu không được thông báo từ đầu.
Hãng nói không khóa xe, câu hỏi vẫn còn
Zeekr đưa ra cách lý giải khác với cảm nhận của chủ xe. Theo phản hồi được Đệ Nhất Tài Kinh đăng tải, định vị xác định phương tiện đang ở nước ngoài nên kích hoạt cơ chế bảo vệ an toàn tích hợp trong hệ thống màn hình. Hãng nói cơ chế này không ảnh hưởng tới động lực và phanh, đồng thời bác bỏ cách diễn đạt rằng xe bị khóa hoặc không thể lái.
Zeekr cũng cho biết nắp sạc và nắp xăng có thể mở bằng thao tác thủ công. Riêng nắp xăng, người dùng có thể nhấn giữ nút đèn khẩn cấp trong 5 giây. Theo hãng, cơ chế bảo vệ nhằm phòng ngừa buôn lậu và trộm xe, đồng thời đã được gỡ sau quá trình xác minh.
Nhưng câu hỏi mà The Paper đặt ra vẫn còn: ai thực sự là chủ xe khi hệ thống có thể bị can thiệp từ xa? Nếu một tính năng có thể bị hạn chế theo vị trí địa lý, phạm vi sử dụng cần được làm rõ ngay từ khi bán xe. Khi chiếc xe đi qua biên giới, người sử dụng càng cần biết chức năng nào có thể thay đổi và phải liên hệ với ai để khôi phục.
Bài toán quyền sử dụng tại Việt Nam
Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan được Thuế & Hải quan Online dẫn lại, Việt Nam nhập 56.299 ô tô nguyên chiếc từ Trung Quốc trong 10 tháng năm 2026. Lượng nhập khẩu tăng 44,2%, trong đó thống kê bao gồm cả xe tải và xe chuyên dụng. Con số này phản ánh quy mô hàng hóa nhập khẩu, không thể dùng riêng để xác định mức phổ biến của xe du lịch kết nối.
Xe được nhập khẩu và phân phối chính hãng tại Việt Nam cũng khác về hoàn cảnh sử dụng so với chiếc xe mua tại Trung Quốc rồi tự lái ra nước ngoài. Vụ việc của ông Lưu không chứng minh rằng xe bán ở Việt Nam sẽ gặp hạn chế tương tự. Nhưng nó gợi ra yêu cầu cụ thể về việc công bố phạm vi hoạt động của phần mềm, điều kiện hỗ trợ và cách khôi phục quyền sử dụng khi phát sinh sự cố.
Chìa khóa vật lý vẫn giúp người mua bước vào xe và khởi động một hành trình. Với xe kết nối, một phần quyền điều khiển có thể tiếp tục nằm ở hệ thống của nhà sản xuất ngay cả sau khi giao xe, khiến sự minh bạch về những giới hạn sử dụng trở thành yếu tố cần được đánh giá ngang với trang bị và giá bán. Quyền sở hữu cần đi cùng quyền sử dụng được giải thích đầy đủ.
PV