Trong một báo cáo, các nhà khoa học đã ghi nhận trường hợp của TL (*tên viết tắt), một cô gái 17 tuổi có khả năng trải nghiệm lại các sự kiện trong quá khứ với độ chi tiết và sống động bất thường. Không những vậy, cô còn có thể hình dung trước những sự kiện có thể xảy ra trong tương lai.
Hội chứng “siêu trí nhớ” cực hiếm
TL được cho là mắc một hội chứng cực kỳ hiếm gọi là hyperthymesia, nghĩa đen là “ghi nhớ quá mức”, tức là có khả năng ghi nhớ vượt xa người bình thường.
Người mắc hội chứng này sở hữu trí nhớ tự truyện đặc biệt mạnh mẽ, cho phép họ nhớ lại các sự kiện cá nhân trong cuộc đời với độ chi tiết rõ nét. Họ có thể dễ dàng nhớ lại ký ức từ thời thơ ấu mà không cần nỗ lực, trong khi người bình thường chỉ nhớ được một cách mơ hồ và ký ức sẽ dần phai nhạt theo thời gian.
Chỉ có một số ít trường hợp như vậy được ghi nhận trong y văn. Cho tới hiện nay, đây vẫn là một hội chứng rất hiếm gặp và còn nhiều bí ẩn chưa được giải đáp.
Các nhà nghiên cứu Pháp, do nhà thần kinh học Valentina La Corte tại Đại học Paris Cité dẫn đầu, cho biết trường hợp của TL là độc nhất.
“Đây là lần đầu tiên ghi nhận một trường hợp hyperthymesia với đánh giá đầy đủ về khả năng ‘du hành thời gian trong tâm trí’ ở các mốc thời gian khác nhau, bao gồm khả năng hồi tưởng các sự kiện cá nhân trong quá khứ cũng như dự đoán các sự kiện cá nhân trong tương lai,” các nhà nghiên cứu cho biết trên tạp chí Neurocase.
Phát hiện khả năng từ năm 8 tuổi
TL là một nữ sinh 17 tuổi đang sinh sống tại Pháp. Cô đã nhận ra có điều gì đó đặc biệt ở trí nhớ của mình vào năm 8 tuổi. Khi còn nhỏ, cô thường nhắc đến việc có thể “du hành thời gian trong đầu” để kiểm tra lại các chi tiết trong quá khứ, nhưng lại bị cho là đang nói dối. Mãi đến năm 16 tuổi, cô mới tiết lộ “điểm khác thường” này với gia đình. Một năm sau đó, trường hợp của cô bắt đầu thu hút sự chú ý của giới khoa học.
Cô gọi những thông tin không mang nhiều ý nghĩa hoặc cảm xúc (chủ yếu là kiến thức học ở trường) là “ký ức đen”. Trong khi đó, ký ức cá nhân được lưu trữ trong một “căn phòng trắng” lớn, hình chữ nhật với trần thấp.
“Cung điện ký ức” này được sắp xếp theo chủ đề và trình tự thời gian, dưới dạng các “tập hồ sơ” như gia đình, kỳ nghỉ, bạn bè, thậm chí cả bộ sưu tập thú nhồi bông. Mỗi món đồ chơi đều có “thẻ ký ức” riêng, ghi lại thời điểm và người tặng. Khi cần, TL sẽ “quét” qua các tập hồ sơ này trong đầu để truy xuất ký ức. Một số ký ức thậm chí xuất hiện dưới dạng tin nhắn hoặc hình ảnh.
TL có thể sống lại các sự kiện trong quá khứ từ góc nhìn của chính mình hoặc như một người ngoài cuộc, kèm theo cảm xúc rất rõ rệt. Ví dụ, cô có thể mô tả ngày đầu tiên đi học với độ chi tiết đáng kinh ngạc: từ trang phục, thời tiết cho đến hình ảnh mẹ đứng nhìn qua hàng rào.
Khi ký ức mở rộng sang cả tương lai
TL còn có thêm ba “căn phòng” khác trong “cung điện ký ức”, mỗi phòng đảm nhiệm một chức năng cảm xúc riêng. “Phòng băng giá” giúp cô làm dịu cơn tức giận, trong khi “phòng vấn đề” là nơi cô suy nghĩ và giải quyết khó khăn.
Các bài kiểm tra cho thấy TL đạt điểm cao hơn mức trung bình khi nhớ lại các sự kiện thời thơ ấu và tuổi thiếu niên.
Ở một bài kiểm tra khác, cô được yêu cầu hồi tưởng hoặc tưởng tượng các sự kiện ngắn nhưng chi tiết trong cả quá khứ và tương lai. Những sự kiện tương lai mà TL hình dung ra có vẻ hợp lý và đi kèm cảm giác “trải nghiệm trước” - tương tự như ký ức, nhưng áp dụng cho những điều chưa xảy ra.
Mặt trái của “siêu trí nhớ”
Theo Cleveland Clinic, chưa đến 100 người trên thế giới được xác định mắc hội chứng này.
Dù khả năng ghi nhớ chi tiết có thể mang lại một số lợi thế, nhưng hyperthymesia cũng khiến người mắc khó quên những ký ức đau buồn hoặc tiêu cực.
TL đã phát triển cơ chế riêng để đối phó với những tình huống này. Chẳng hạn, ký ức về cái chết của ông cô được “cất giữ” trong một chiếc rương bên trong căn phòng trắng. Cô cũng sử dụng “phòng băng giá” để xoa dịu cảm xúc và “phòng vấn đề” để suy ngẫm khi khó khăn.
Bí ẩn khoa học chưa có lời giải
Nguyên nhân gây ra hyperthymesia hiện vẫn chưa được xác định.
Một số nghiên cứu cho thấy những người mắc hội chứng này có nhiều kết nối thần kinh hơn ở vùng trung tâm não, đặc biệt là vỏ não trước trán giữa và vùng hồi đai sau – những khu vực liên quan đến cảm xúc, hành vi xã hội, ra quyết định và ký ức cá nhân. Các kết nối này có thể giúp giải thích khả năng lưu giữ ký ức tự truyện với độ chi tiết vượt trội.
Theo tiến sĩ La Corte, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải: liệu tuổi tác có ảnh hưởng đến trí nhớ của những người này hay không, khả năng “du hành thời gian trong tâm trí” có thay đổi theo thời gian hay không, và liệu họ có thể kiểm soát việc tích lũy ký ức hay không.
“Quá trình tạo nên hyperthymesia vẫn phần lớn chưa được biết đến và hầu hết hiểu biết hiện nay đến từ các nghiên cứu trường hợp,” bà nói thêm. Theo bà, việc nghiên cứu trường hợp của TL “có thể mở đường cho các nghiên cứu sâu hơn về khả năng trí nhớ tự truyện vượt trội, trong bối cảnh nhận thức về thời gian cá nhân”.
Dù sở hữu khả năng khiến nhiều người ngưỡng mộ, trường hợp của TL cũng cho thấy trí nhớ phi thường không chỉ là “món quà”, mà còn đi kèm những thách thức về cảm xúc và nhận thức. Khi khoa học vẫn chưa thể giải mã hoàn toàn hội chứng hyperthymesia, câu chuyện của cô gái 17 tuổi này tiếp tục mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới về trí nhớ, não bộ và cách con người trải nghiệm thời gian trong chính tâm trí mình.
Nguyệt Hạ (Theo The Sun)
