Khi nhắc đến di chúc, nhiều người vẫn mặc định đây là việc chỉ dành cho người cao tuổi hoặc sớm lắm thì cũng là người trung niên. Thế nhưng tại Trung Quốc, quan niệm này đang thay đổi. Ngày càng nhiều người trẻ trong độ tuổi 20-30 chủ động lập di chúc, không chỉ để phân chia tài sản mà còn để thể hiện thái độ cẩn trọng với những thứ mà họ cho là đáng giá.
Thế hệ lo xa hơn bao giờ hết
Một trong những trường hợp thu hút sự chú ý gần đây là Li - Nam sinh 19 tuổi đến từ Thượng Hải (Trung Quốc). Dù còn chưa học xong Đại học, Li đã quyết định lập di chúc có công chứng để lại toàn bộ khối tài sản trị giá khoảng 20 triệu NDT (tương đương khoảng 75,8 tỷ đồng) cho người bạn thân từ thuở nhỏ.
Theo chia sẻ của Li, cha mẹ cậu đã ly hôn và cả 2 đều đã có gia đình mới. Sau khi chia tay, bố mẹ để lại cho Li một căn hộ cùng khoản tài sản đứng tên riêng. Tuy nhiên khi lập di chúc, Li không để lại khối tài sản cho cha mẹ, đơn giản vì không có nhiều thời gian gắn bó nên mối quan hệ khá xa cách.
Là người đam mê các môn thể thao mạo hiểm, Li thường xuyên tham gia những hoạt động tiềm ẩn rủi ro. Chính vì vậy, cậu bắt đầu nghĩ đến kịch bản xấu nhất có thể xảy ra. Nếu chẳng may qua đời, Li không muốn tài sản của mình cuối cùng lại thuộc về những người mà cậu xem như "người xa lạ", tức vợ hoặc chồng hiện tại của cha mẹ. Vậy nên Li quyết định chỉ chọn người bạn thân làm người thừa kế. Cậu lập di chúc để đảm bảo nếu có gì bất trắc xảy ra, tài sản của mình sẽ được trao lại cho đúng người mình chọn.
Di chúc của Li được đăng ký tại Trung tâm Đăng ký Di chúc Trung Quốc ở Thượng Hải. Theo ông Huang Haibo - Quản lý văn phòng trung tâm, người được chỉ định thừa kế cần hoàn tất thủ tục chấp nhận quyền thừa kế trong vòng 60 ngày theo quy định, nếu không sẽ được xem là từ bỏ quyền nhận di sản.
Không chỉ có trường hợp của Li, Trung tâm Đăng ký Di chúc Trung Quốc cho biết xu hướng lập di chúc ở người trẻ đang diễn ra rõ rệt trên phạm vi cả nước.
Theo báo cáo do Quỹ Phát triển Người cao tuổi Trung Quốc công bố, trong 13 năm hoạt động, trung tâm đã tư vấn cho hơn 675.000 người và lưu trữ an toàn hơn 404.000 bản di chúc. Nếu trước đây người lập di chúc chủ yếu là người cao tuổi thì hiện nay độ tuổi trung bình đã giảm đáng kể, trong đó nhóm từ 30-39 tuổi là nhóm tăng trưởng nhanh nhất.
Báo cáo cũng tiết lộ càng nhiều người sinh sau năm 2000 chủ động lập di chúc. Với họ, đây không còn là điều kiêng kỵ hay chỉ dành cho người già, mà trở thành một công cụ pháp lý giúp quản lý tài sản, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ những người họ muốn trao tài sản.
Một trường hợp được nhắc đến trong báo cáo là Feng - Gen Z 22 tuổi. Feng đã đăng ký di chúc để lại toàn bộ tiền tiết kiệm từ tiền lương cùng một tài khoản trò chơi điện tử đã sử dụng suốt 7 năm cho chị gái - người đã chăm sóc cậu từ khi còn nhỏ.
Feng cho biết việc lập di chúc là cách để bày tỏ lòng biết ơn đối với chị gái, đồng thời phản ánh nhận thức ngày càng rõ ràng của người trẻ về vai trò pháp lý của di chúc. Theo quy định hiện hành tại Trung Quốc, các tài sản số như tài khoản trò chơi điện tử, nếu có giá trị về tài sản và quyền sở hữu, hoàn toàn có thể được chuyển giao thông qua di chúc.
Có gì trong di chúc của người trẻ?
Điểm đáng chú ý là nội dung các bản di chúc của người trẻ cũng đang thay đổi theo cách khác hẳn những gì mọi người thường nghĩ và đã biết. Bên cạnh bất động sản và tiền gửi ngân hàng, nhiều người trẻ đã đưa thêm các tài sản số như tài khoản game có giá trị cao, doanh thu từ hoạt động livestream hay thậm chí cả tài khoản mạng xã hội vào di chúc, kèm theo người thừa kế và cách thức chuyển giao cụ thể.
Theo Trung tâm Đăng ký Di chúc Trung Quốc, di chúc giờ đây không chỉ là văn bản phân chia tài sản mà còn trở thành phương tiện để người trẻ thể hiện tình cảm, gửi gắm thông điệp cuối cùng và chủ động sắp xếp các vấn đề của bản thân.
Tính đến cuối năm 2025, đã có 3.234 người chưa kết hôn đăng ký di chúc tại trung tâm. Số lượng đăng ký hằng năm của nhóm này tăng hơn 5 lần, từ 101 trường hợp vào năm 2017 lên 616 trường hợp trong năm 2025. Trong đó, 87% người lập di chúc dưới 60 tuổi và phụ nữ chiếm gần 70%. Động lực phổ biến nhất là mong muốn chăm lo cho cha mẹ khi có sự cố bất ngờ xảy ra.
Xét theo khu vực, người trẻ lập di chúc tập trung chủ yếu tại các trung tâm kinh tế lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải và tỉnh Quảng Đông. Ba địa phương này chiếm khoảng 80% tổng số người lập di chúc thuộc nhóm trung niên và người trẻ.
Bên cạnh các bản di chúc truyền thống, "di chúc WeChat" cũng tiếp tục phát triển mạnh trong năm vừa qua. Phần lớn được tạo bởi những người từ 20-29 tuổi, những bản di chúc kỹ thuật số này thường mang tính chất gửi gắm cảm xúc, lưu lại những lời nhắn hoặc tâm sự dành cho người thân.
Theo Giáo sư Long Yifei - Chuyên gia về luật hôn nhân và gia đình thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, sự thay đổi trong chân dung người lập di chúc phản ánh quá trình chuyển đổi của cấu trúc gia đình và xã hội.
Ông cho rằng di chúc không còn đơn thuần là văn bản phân chia tài sản sau khi qua đời mà đã trở thành công cụ giúp mọi người sắp xếp các mối quan hệ gia đình, hạn chế những rủi ro về tài sản cũng như cảm xúc. Theo ông, tỷ lệ phụ nữ lập di chúc ngày càng cao trong nhóm độc thân, ly hôn hoặc tái hôn cũng cho thấy nhận thức về quyền tự chủ và bảo vệ quyền lợi của phụ nữ đang ngày càng được nâng cao.
Từ câu chuyện của Li hay Feng có thể thấy, với một bộ phận người trẻ Trung Quốc, lập di chúc không còn đồng nghĩa với việc chuẩn bị cho cái chết. Thay vào đó, đây đang trở thành một phần trong kế hoạch quản lý tài sản và cuộc sống, giúp họ chủ động quyết định tài sản sẽ được trao cho ai, đồng thời truyền tải những tình cảm và giá trị mà bản thân muốn để lại.
(Nguồn: SCMP, China Daily)
Ngọc Linh
