Phương Tây đang đối mặt với một bài toán nan giải: Lực lượng không quân Ukraine hiện sở hữu một trong những hệ thống phòng không mạnh nhất châu Âu: các tổ hợp S-300. Thế nhưng, những bệ phóng đầy uy lực này lại đang biến thành những "đống sắt vụn", bởi lượng đạn dự trữ của chúng đã cạn kiệt từ vài năm trước.
Theo truyền thông Nga, thay vì chuyển giao các hệ thống Patriot đắt đỏ và vô cùng khan hiếm của Mỹ, Washington đã tìm ra một giải pháp tiết kiệm hơn, đó là quyết định chế tạo một hiện đại dựa trên dòng tên lửa 5V55 của Liên Xô.
Tuy nhiên, bản thân tên lửa này không phải là "bản sao" hay bản mô phỏng của tên lửa 5V55 của Liên Xô. Theo truyền thông phương Tây, đây là một thiết kế mới với hiệu năng được nâng cao và hệ thống dẫn đường khác biệt, hiện đại hơn.
Mỹ đã phê duyệt một thỏa thuận tiềm năng bán cho Ukraine gói khí tài quân sự với tổng trị giá lên tới 2,68 tỷ USD. Tuy nhiên, chi tiết gây tò mò nhất trong danh sách này lại không nằm ở các đài radar hay các bệ phóng, mà chính là ở phần đạn dược. Đúng vậy, Kyiv đang được hứa hẹn cung cấp chính những quả tên lửa S-300 "nhái" này.
"Bản sao" của cái gì?
Dòng tên lửa 5V55 do Cục Thiết kế "Fakel" tại Moscow phát triển từ những năm 1970. Kho dự trữ loại đạn này của Kyiv vốn rất lớn, nhưng không phải là vô tận.
Sau bốn năm bảo vệ các cơ sở hạ tầng then chốt trước các đòn tập kích của Nga, các kíp trắc thủ Ukraine gần như đã bắn sạch toàn bộ kho đạn hiện có.
Washington đã nhận ra mối nguy này vào năm 2024. Khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin đã thẳng thắn tuyên bố về sự cần thiết phải phối hợp với ngành công nghiệp châu Âu để sản xuất đạn thay thế cho hệ thống S-300.
Việc mua tên lửa mới từ Nga là điều không thể, trong khi kho dự trữ của các quốc gia khác cũng đã cạn kiệt hoặc rơi vào tình trạng kỹ thuật xuống cấp trầm trọng.
Cần phải hiểu rõ rằng, mẫu tên lửa mới của Mỹ sẽ không phải là một bản sao chính xác 100% của quả đạn 5V55 thời Liên Xô. Đây sẽ là một dòng tên lửa đánh chặn hoàn toàn mới, chỉ được điều chỉnh về kiểu dáng bên ngoài và kích thước để tương thích với các ống phóng cũ chuẩn Liên Xô.
Tương tự như việc UAV LUCAS của Mỹ lấy cảm hứng rất nhiều từ dòng Shahed của Iran nhưng không phải là bản sao hoàn toàn, quả tên lửa S-300 "nhái" này cũng sẽ chỉ kế thừa từ nguyên bản các tiêu chuẩn cất cánh.
Dòng đạn 5V55 của Liên Xô vốn được thiết kế để chống lại các máy bay ném bom và máy bay chiến đấu bay với tốc độ lên tới 1.300 m/s. Nó hoàn toàn không được thiết kế để đánh chặn các mục tiêu tên lửa đạn đạo như "Iskander" hay tên lửa siêu vượt âm "Kinzhal".
Nhiều khả năng "bản sao" của Mỹ sẽ là một sản phẩm giá rẻ, được sản xuất hàng loạt nhằm chống lại các dòng tên lửa hành trình và UAV cảm tử, qua đó phần nào giảm tải và tiết kiệm đạn cho các tổ hợp Patriot vô cùng đắt đỏ.
Mức giá và thực tế năng lực sản xuất
Theo các thông tin rò rỉ được ấn phẩm The EurAsian Times đăng tải, dẫn lời Đại tá Lục quân Mỹ đã nghỉ hưu Robert Hamilton, các liên doanh Mỹ - Ukraine dự kiến sẽ bắt đầu sản xuất hàng loạt dòng tên lửa này vào cuối năm 2026.
Sản lượng dự kiến đạt khoảng từ 100 đến vài trăm quả mỗi năm.
Tuy nhiên, đây mới chính là cái bẫy lớn nhất dành cho Kyiv. Ngay cả khi các con số này là chính xác, lượng sản xuất đó cũng không đủ để bù đắp tổn thất. Trước khi chiến dịch quân sự đặc biệt diễn ra, Ukraine sở hữu hàng chục tiểu đoàn S-300, và mỗi tiểu đoàn cần tới hàng chục quả tên lửa để duy trì khả năng chiến đấu hoàn chỉnh. Một trăm quả tên lửa mỗi năm chẳng khác nào "muối bỏ bể".
Ngoài ra, thỏa thuận trị giá 2,68 tỷ USD này hiện mới chỉ dừng lại ở mức "tiềm năng". Quốc hội Mỹ hoàn toàn có thể chặn nguồn ngân sách, và các thủ tục đấu thầu của Lầu Năm Góc sẽ kéo dài thời gian lựa chọn nhà thầu ít nhất là cả tháng trời.
Vì vậy, các mẫu thử nghiệm đầu tiên sẽ khó có thể sớm xuất hiện, và cũng không có gì đảm bảo rằng chúng sẽ vận hành trơn tru như những gì Ukraine kỳ vọng.
"Nếu người Mỹ có trong tay các mẫu tên lửa 5V55, dĩ nhiên họ sẽ cố gắng sao chép chúng. Nhưng đó sẽ không phải là một bản sao nguyên gốc thuần túy. Nhiều khả năng họ sẽ áp dụng các công nghệ đang được dùng để sản xuất tên lửa Patriot", Tiến sĩ Khoa học Quân sự, Đại tá Hải quân dự bị Konstantin Sivkov nói với Svobodnaya Pressa.
"Để sao chép hoàn toàn một quả tên lửa của Liên Xô, họ sẽ phải thiết lập lại toàn bộ một dây chuyền sản xuất mới, và điều này hoàn toàn không có lợi về mặt kinh tế. Do đó, tôi nghĩ họ sẽ lấy chính dòng tên lửa của mình và cải tiến lại cho phù hợp với hệ thống phóng của S-300. Tuy nhiên, họ sẽ phải tinh chỉnh lại hệ thống điện tử để tương thích với hệ thống điều khiển onboard của tổ hợp S-300".
Câu hỏi đặt ra lúc này là liệu "bản sao" của Mỹ có khả năng - dù chỉ trên lý thuyết — đánh chặn được các dòng tên lửa đạn đạo như Iskander của Nga hay không.
"Để bắn hạ ngay cả một tên lửa đạn đạo thông thường như dòng Scud chẳng hạn, tổ hợp Patriot của Mỹ bình quân phải tiêu tốn tới 4 quả tên lửa. Nên nhớ rằng Scud là một loại tên lửa khá thô sơ... Chính vì vậy, dùng những bản sao này để bắn hạ các dòng tên lửa đạn đạo hiện đại hơn như Iskander hay Kinzhal sẽ là điều gần như không thể".
Dù Ukraine có sở hữu những quả tên lửa này hay không thì nó cũng hoàn toàn không có tác dụng làm thay đổi cục diện lực lượng trên không. Hơn nữa, tên lửa chỉ có thể xuất hiện tại Ukraine sau một đến hai năm nữa. Trong khi đó, chúng ta còn chưa thể biết điều gì sẽ xảy ra trong vòng sáu tháng tới, vị chuyên gia nhấn mạnh.
Quốc Vinh (Theo Svobodnaya Pressa)
