Thị trường công nghệ tại Trung Quốc đang chứng kiến một bước chuyển dịch kỳ lạ khi khuôn mặt của những người bình thường bỗng chốc trở thành món hàng thương mại có giá trị cao. Trước đây, các giao dịch "bán mặt" chủ yếu diễn ra âm thầm trong các hội nhóm trò chuyện kín của giới làm phim và truyền hình.
Tuy nhiên, kể từ tháng 4, hoạt động này đã chính thức bước ra ánh sáng thông qua hàng loạt nền tảng cấp phép khuôn mặt kỹ thuật số công khai, kết nối trực tiếp người dân với các nhà sáng tạo nội dung phim ngắn, quảng cáo và trò chơi điện tử do AI sản xuất.
Hiệu quả kinh tế tức thì từ mô hình này đã nhanh chóng tạo nên sức hút lớn. Theo ghi nhận từ tờ National Business Daily, một nhân viên ngân hàng đã bỏ túi gần 2.500 nhân dân tệ (khoảng 370 USD) chỉ trong vòng ba ngày ngắn ngủi, sau khi một công ty quảng cáo mua bản quyền hình ảnh chân dung của anh tới bảy lần.
Người tham gia có thể kiếm được từ 50 nhân dân tệ (7 USD) cho đến 99.999 nhân dân tệ (tương đương 15.000 USD) cho mỗi thương vụ ủy quyền.
Nổi bật trong làn sóng này là nền tảng Yuanxiang Xinsheng có trụ sở tại Thâm Quyến, ra mắt từ tháng 5. Sau khi đăng ký và hoàn tất thủ tục xác minh danh tính, người dùng có thể tạo lập một "hồ sơ diễn viên kỹ thuật số". Tại đây, chủ nhân của gương mặt có toàn quyền đưa ra các điều kiện khắt khe như thời hạn sử dụng, các nội dung bị nghiêm cấm và quyền chuyển thể thứ cấp.
Chẳng hạn, một người đàn ông 34 tuổi họ Trần đã đưa ra mức giá 99 nhân dân tệ cho một lần sử dụng chân dung, với điều kiện chỉ xuất hiện trong phim tình cảm hoặc đề tài gia đình, kiên quyết từ chối các kịch bản kinh dị hay nội dung khiêu dâm.
Một trường hợp khác là Kele, người phụ nữ đến từ tỉnh Quảng Đông, đã chủ động tham gia sàn giao dịch nhằm bảo vệ danh tính số của chính mình. Cô chia sẻ rằng bản thân không còn phải băn khoăn về việc AI đánh cắp dữ liệu gương mặt, bởi nếu ai muốn sử dụng thì bắt buộc phải trả tiền. Phía Yuanxiang Xinsheng cũng đưa ra cam kết rằng việc cấp phép sử dụng hình ảnh không đồng nghĩa với việc bàn giao dữ liệu để huấn luyện mô hình AI, trừ khi có thỏa thuận riêng biệt.
Tương tự, nền tảng Xinzhua xuất hiện tại Thành Đô từ tháng 4 cũng đang quản lý khoảng 370 hồ sơ diễn viên ảo với mức thù lao dao động từ 500 nhân dân tệ (75 USD) đến 6.000 nhân dân tệ.
Nền tảng này phân loại chi tiết theo từng mục đích khai thác như quảng cáo truyền hình (TVC), người mẫu, phim ảnh, hoạt hình cho đến trò chơi điện tử. Đắt khách nhất trên hệ thống là một phụ nữ họ Lâm, người đưa ra bốn gói cấp phép đồng giá 500 nhân dân tệ, sẵn sàng chấp nhận các vai phản diện, cảnh quay qua đời, trang phục hở hang hay hóa thân thành người nước ngoài.
Đáng chú ý, Xinzhua còn tích hợp công cụ tìm kiếm diện mạo theo giới tính, tuổi tác, phong cách, thậm chí có sẵn danh mục dành cho trẻ em dù hiện tại chưa có hồ sơ trẻ vị thành niên nào được tải lên.
Thế nhưng, đằng sau cơ hội kiếm tiền tưởng chừng béo bở là những cạm bẫy pháp lý đáng báo động. Các chuyên gia luật bày tỏ mối lo ngại sâu sắc về vấn đề quyền riêng tư và tính hợp pháp của sự đồng thuận, đặc biệt là nhóm đối tượng vị thành niên.
Theo quy định, trẻ dưới 14 tuổi cần có sự đồng ý của cha mẹ mới được xử lý dữ liệu khuôn mặt. Trong khi đó, nhóm thanh thiếu niên 16 đến 17 tuổi dù đủ tư cách pháp lý để tự ủy quyền nhưng lại thiếu nhận thức đầy đủ về những hậu quả khôn lường sau này.
Nghiêm trọng hơn, bài điều tra của tờ The Beijing News chỉ ra rằng thỏa thuận tại một số nền tảng đang áp đặt sự bất bình đẳng nặng nề lên người dùng. Luật sư Đới Duyệt thuộc hãng luật Hairun Tianrui nhấn mạnh, nhiều hợp đồng cài cắm điều khoản buộc người dân phải từ bỏ mọi quyền khiếu nại liên quan đến chân dung, giọng nói, tên tuổi cùng các quyền nhân thân cơ bản.
Nếu người dùng đơn phương rút lại quyền ủy quyền trước hạn, họ phải đối mặt với án phạt ít nhất 50.000 nhân dân tệ (khoảng 7.500 USD). Trái lại, nếu các nền tảng này chậm trễ thanh toán tiền cho người dùng, trách nhiệm pháp lý mà họ phải gánh chịu lại ở mức rất thấp.
Thực trạng này đang làm dấy lên những cuộc tranh cãi nảy lửa trong dư luận Trung Quốc đại lục. Một bộ phận người dùng mạng tỏ ra phấn khích khi cho rằng đây là cách thức giúp người bình thường hiện thực hóa giấc mơ làm diễn viên và tạo ra thu nhập thụ động ngay cả khi đang nằm nghỉ ngơi.
Ở chiều ngược lại, không ít ý kiến bày tỏ sự hoài nghi về giá trị lâu dài của thị trường này, bởi dưới góc nhìn của các đạo diễn, chỉ có gương mặt của người nổi tiếng mới sở hữu giá trị nhận diện thương mại, còn khuôn mặt của những người vô danh thì công nghệ AI hoàn toàn có thể tự dựng nên mà không cần tốn một xu bản quyền.
Đức Khương
