Một trong những "quái ngư" nổi tiếng nhất là cá măng.
Theo Báo Phú Thọ, cá măng được ví như "cá mập nước ngọt" của sông Đà bởi bản tính săn mồi hung dữ và sự "khát máu" hiếm có.
Sở hữu thân hình dài, thon gọn, tốc độ bơi cực nhanh cùng sức khỏe đáng nể, cá măng trưởng thành có thể đạt trọng lượng 35-40kg. Đặc biệt, môi trường sống trên sông Đà với dòng nước chảy xiết, nhiều ghềnh đá và xoáy sâu đã "tôi luyện" loài cá này trở thành một trong những "chiến binh" mạnh mẽ nhất của hệ sinh thái nước ngọt miền Bắc.
Bởi vậy, với nhiều ngư dân, việc săn bắt cá măng không đơn thuần là một chuyến mưu sinh mà còn là cuộc đấu sức thực sự với "chúa tể" của dòng Đà Giang.
"Sát thủ" của dòng sông
Với những người sống lâu năm ven sông Đà, cá măng không đơn thuần là một loài cá nước ngọt. Nó được xem như kẻ săn mồi đứng đầu chuỗi thức ăn trên mặt nước.
Ngư dân ở vùng ven sông Đà kể rằng chỉ cần nhìn những con cá bị cắn đứt nửa thân với dấu răng sắc lẹm là biết ngay thủ phạm là cá măng. Loài cá này có thể tấn công bất cứ con mồi nào xuất hiện trước mắt. Những con cá nhỏ bị nuốt gọn, còn con lớn hơn thì bị táp đứt từng mảng thịt.
Chính bởi tập tính săn mồi hung dữ, cá măng còn được dân chài gọi bằng cái tên "cọp nước" của sông Đà. Những cú lao mình săn mồi của chúng thường tạo nên tiếng động lớn, làm dậy sóng cả một khúc sông.
Theo kinh nghiệm của nhiều thế hệ ngư dân, tháng 3-4 hằng năm là thời điểm cá măng xuất hiện nhiều nhất trên sông Đà. Đây cũng là mùa săn cá được nhiều ngư phủ mong đợi nhất trong năm.
Những con cá măng lớn có thể nặng từ 15-20kg, thậm chí hơn 30kg. Khi mắc lưới, chúng vùng vẫy dữ dội với sức mạnh đáng kinh ngạc. Không ít ngư dân từng chứng kiến cảnh cá măng xé rách lưới, làm lật thuyền nan hoặc kéo ngã người đánh bắt xuống sông.
Với những người làm nghề chài lưới lâu năm, săn cá măng đòi hỏi không chỉ sức khỏe mà còn cần kinh nghiệm, sự kiên trì và khả năng xử lý tình huống trên sông nước. Chỉ một chút chủ quan cũng có thể khiến công sức đổ sông đổ biển.
Vai trò sinh thái của cá măng
Cá măng không chỉ là loài cá săn mồi nổi tiếng trên sông Đà mà còn giữ vai trò quan trọng trong hệ sinh thái sông ngòi tự nhiên.
Là loài cá ăn thịt nằm gần đỉnh chuỗi thức ăn trong môi trường nước ngọt, cá măng giúp kiểm soát số lượng các loài cá nhỏ và sinh vật thủy sinh khác. Nhờ đó, chúng góp phần duy trì sự cân bằng tự nhiên của hệ sinh thái, tránh tình trạng một số loài phát triển quá mức làm mất cân đối nguồn thức ăn.
Cá măng thường sinh sống ở những dòng sông có lưu tốc lớn, nguồn nước sạch, giàu oxy hòa tan như sông Đà, sông Lô hay một số đoạn sông Hồng. Sự hiện diện của những cá thể lớn cho thấy môi trường thủy sinh còn tương đối nguyên vẹn và nguồn thức ăn vẫn dồi dào.
Ngược lại, khi môi trường nước bị ô nhiễm hoặc nguồn lợi thủy sản suy giảm, quần thể cá măng thường giảm rất nhanh do đây là loài ở vị trí cao trong chuỗi thức ăn.
Các chuyên gia cho rằng những loài cá săn mồi cỡ lớn như cá măng được xem là "chỉ thị sinh học" của các dòng sông. Sự tồn tại của chúng phản ánh mức độ đa dạng sinh học và sức khỏe của hệ sinh thái thủy vực.
Ngày nay, dù nguồn lợi thủy sản tự nhiên đã không còn dồi dào như trước, cá măng vẫn là loài cá đặc biệt gắn liền với đời sống của cư dân ven sông Đà. Những câu chuyện về các cuộc săn "cọp nước", những trận đấu sức giữa người và cá hay kinh nghiệm mưu sinh trên dòng sông dữ dội đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ ngư dân.
Không chỉ là một loài cá săn mồi đáng gờm, cá măng còn là biểu tượng của sự hoang dã và sức sống mạnh mẽ của hệ sinh thái sông Đà – dòng sông được xem là một trong những báu vật thiên nhiên của vùng Tây Bắc.
Minh Khang
