Trong nhiều thập kỷ, việc vạch đường cho các xe tự hành của NASA trên sao Hỏa luôn là công việc chỉ dành cho con người. Mỗi mét di chuyển đều được các kỹ sư tính toán cẩn trọng, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến cỗ máy trị giá hàng tỷ USD mắc kẹt vĩnh viễn trên hành tinh đỏ. Thế nhưng vào cuối năm ngoái, một điều chưa từng xảy ra đã diễn ra: NASA quyết định giao nhiệm vụ này cho AI.
Chiếc xe tự hành Perseverance khi đó đang hoạt động tại miệng hố Jezero, một khu vực đầy đá sắc cạnh và địa hình gồ ghề. Bình thường, đội ngũ tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) phải mất nhiều ngày để phân tích ảnh vệ tinh, đánh giá từng mối nguy và đặt ra các điểm dừng nhỏ, giống như rải “vụn bánh mì” để dẫn đường cho rover. Nhưng lần này, họ thử một cách khác.
Hoạt hình được dựng lại từ chuyến đi của xe thám hiểm Sao Hỏa. Đường màu xanh mô tả đường đi của xe thám hiểm. Đường màu đen phía trước là các lựa chọn đường đi theo đề xuất của AI Claude. Nguồn: NASA/JPL-Caltech/UofA
NASA sử dụng Claude, mô hình AI tạo sinh của Anthropic, để hỗ trợ lập lộ trình. Trước đó, Claude đã được tiếp cận với khối lượng dữ liệu khổng lồ: hình ảnh địa hình, bản đồ độ cao và các thông số kỹ thuật mà Perseverance có thể chịu đựng. Thay vì vạch sẵn toàn bộ đường đi, AI chia lộ trình thành những đoạn ngắn, khoảng 10 mét mỗi lần, liên tục đánh giá rủi ro và đề xuất bước tiếp theo.
Từ ngày 8 đến 10/12, Perseverance bắt đầu di chuyển theo lộ trình do AI đề xuất. Chiếc rover lăn bánh qua hàng trăm mét địa hình phức tạp, tránh được các khối đá nguy hiểm và những vùng có nguy cơ trượt. Điều đáng chú ý là các kỹ sư chỉ phải chỉnh sửa rất ít so với kế hoạch ban đầu của AI. Phần lớn công việc nặng nhọc đã được Claude xử lý.
Dù vậy, NASA không trao toàn quyền cho trí tuệ nhân tạo. Mỗi lộ trình do AI đề xuất đều được đội ngũ kỹ sư kiểm tra lại bằng các mô phỏng chi tiết trước khi gửi lệnh lên sao Hỏa. AI đóng vai trò trợ lý, không phải người cầm lái cuối cùng. Chính sự kết hợp này mới là chìa khóa của thành công.
Thành công của chuyến đi này đặc biệt có ý nghĩa. Việc lập lộ trình cho rover vốn tiêu tốn rất nhiều thời gian và nhân lực. Trong khi NASA phải đối mặt với áp lực ngân sách và cắt giảm nhân sự, AI trở thành công cụ giúp tiết kiệm đáng kể nguồn lực.
Theo ước tính, việc sử dụng AI có thể rút ngắn một nửa thời gian lập kế hoạch, cho phép các nhà khoa học tập trung nhiều hơn vào mục tiêu nghiên cứu thay vì công việc kỹ thuật lặp đi lặp lại.
Đối với Anthropic, đây cũng là một cột mốc mang tính biểu tượng. Chỉ chưa đầy một năm trước, Claude vẫn còn gặp khó khăn với những nhiệm vụ đơn giản. Giờ đây, mô hình này đã đủ tin cậy để tham gia vào một trong những quyết định rủi ro nhất của ngành thám hiểm không gian: dẫn đường cho robot trên một hành tinh cách Trái Đất hàng trăm triệu km.
Trên hết, việc NASA giao nhiệm vụ dẫn đường cho AI không phải là sự thay thế con người, mà là dấu mốc cho một cách làm mới. Đó là khoảnh khắc mà trí tuệ nhân tạo không còn chỉ trả lời câu hỏi, mà bắt đầu góp phần dẫn dắt những bánh xe đầu tiên của con người trên các thế giới khác.
Nguyễn Hải
