Giữa vùng núi Bình Liêu (Quảng Ninh), cây dong riềng từ lâu đã gắn bó với đời sống người dân. Từ nguồn nguyên liệu bản địa ấy, miến dong Bình Liêu ra đời, dần vượt khỏi phạm vi một món ăn gia đình để trở thành sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, khẳng định vị thế trên thị trường.
Miến dong Bình Liêu được sản xuất hoàn toàn từ 100% tinh bột củ dong riềng trồng tại địa phương. Sản phẩm không sử dụng hóa chất bảo quản, không pha trộn phụ gia, bảo đảm an toàn thực phẩm theo xác nhận của cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ninh. Sợi miến trong, dai, khi nấu không bị nát, giữ được độ mềm và hương thơm đặc trưng, phù hợp với nhiều món ăn truyền thống lẫn hiện đại. Chính yếu tố "sạch từ vùng trồng đến bàn ăn" đã tạo nên niềm tin và sự an tâm cho người tiêu dùng.
Nghề làm miến dong ở Bình Liêu trước đây chủ yếu mang tính thủ công, quy mô nhỏ lẻ. Năm 2006, Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu đầu tư xây dựng nhà xưởng chế biến, từng bước đưa sản phẩm đi theo hướng chuyên nghiệp. Tuy nhiên, hành trình ấy không hề bằng phẳng. Năm 2008, bão lũ khiến nhà xưởng gần như bị cuốn trôi, doanh nghiệp phải bắt đầu lại từ con số 0. Thời điểm đó, sản phẩm chưa được thị trường biết đến rộng rãi, việc tiêu thụ gặp nhiều khó khăn.
Bước ngoặt cho bản phẩm bình dị nâng tầm
Bước ngoặt quan trọng đến khi doanh nghiệp tham gia chương trình OCOP năm 2017 và đạt 4 sao ngay lần đầu. Từ nền tảng này, công ty tiếp tục đầu tư hoàn thiện quy trình sản xuất, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, hướng tới mục tiêu 5 sao.
Cuối tháng 5/2025, sản phẩm miến dong Bình Liêu chính thức được xếp hạng OCOP 5 sao cấp quốc gia, trở thành một trong những sản phẩm tiêu biểu của tỉnh Quảng Ninh.
Đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn phát triển mới là thế hệ lãnh đạo trẻ, tiêu biểu là anh Nguyễn Xuân Tùng, Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu (Quảng Ninh).
Nhận thấy "điểm nghẽn" lớn nhất của nghề làm miến truyền thống là phụ thuộc vào thời tiết, năm 2024, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống tráng sấy dẻo liên hoàn trị giá 2 tỷ đồng. Nhờ đó, công suất tăng lên khoảng 3 tấn/ngày, sản xuất không còn lệ thuộc vào nắng mưa, tạo điều kiện duy trì hoạt động quanh năm.
Cuối năm 2024, công ty tiếp tục đầu tư thêm hệ thống máy tráng sấy và lò hơi trị giá hơn 2,7 tỷ đồng, giúp tối ưu chi phí, giảm nhân công, đồng thời vẫn bảo đảm chất lượng sản phẩm. Cùng với đổi mới công nghệ, doanh nghiệp cải tiến bao bì, mẫu mã theo hướng hiện đại, mang đậm bản sắc địa phương, mở rộng phân khúc quà biếu và thị trường ngoài tỉnh.
Song song với đầu tư sản xuất, công ty chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu bền vững. Hiện đơn vị liên kết với hơn 500 hộ dân, diện tích trên 60ha trồng dong riềng theo quy trình kiểm soát chặt chẽ. Giống cây được cung cấp từ Viện Giống cây trồng Trung ương; người dân thực hiện canh tác hạn chế tối đa hóa chất, bảo đảm nguồn nguyên liệu sạch. Doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm với giá ổn định, góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.
Nhờ những bước đi đồng bộ, sản lượng tiêu thụ tăng mạnh, từ khoảng 100 tấn năm 2023 lên gần 200 tấn năm 2024; doanh thu cán mốc 10 tỷ đồng.
Sản phẩm không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn được xuất khẩu sang Trung Quốc từ năm 2021 và nhận phản hồi tích cực. Trong thời gian tới, doanh nghiệp đặt mục tiêu tiếp cận các thị trường khó tính hơn, đồng thời đẩy mạnh kênh thương mại điện tử.
Từ một nghề truyền thống phụ thuộc vào nắng gió, miến dong Bình Liêu hôm nay đã trở thành sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao, kết hợp hài hòa giữa nguyên liệu tự nhiên, công nghệ hiện đại và mô hình liên kết bền vững. Hành trình ấy không chỉ nâng tầm một đặc sản địa phương, mà còn góp phần tạo diện mạo mới cho nông thôn miền núi Quảng Ninh.
* Sử dụng ảnh và tài liệu của Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu.
Ngọc Minh
