Một trong những điểm đáng chú ý tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII, Quảng Ninh năm 2026 là việc Ban tổ chức lựa chọn than đá làm chất liệu chủ đạo cho Cúp và Biểu trưng. Không chỉ đơn thuần là vật phẩm trao tặng, những sản phẩm này mang theo nhiều lớp ý nghĩa, gắn với cả đặc trưng vùng mỏ lẫn tinh thần của nghề phát thanh.
Những khối than anthracite – thường được gọi là “vàng đen” được tuyển chọn từ các vỉa sâu hơn 100 mét trong lòng đất. Đây là loại than có độ cứng cao, màu đen ánh đặc trưng, hình thành qua hàng triệu năm biến đổi địa chất. Chính quá trình chịu áp lực lâu dài đó đã trở thành một hình ảnh ẩn dụ cho hành trình nghề nghiệp của những người làm báo phát thanh – bền bỉ, kiên định và không ngừng thích ứng với sự thay đổi của thời đại.
Từ chất liệu thô mộc, để tạo nên những chiếc Cúp và Biểu trưng hoàn chỉnh là cả một quá trình chế tác thủ công đòi hỏi kỹ thuật cao. Tại Quảng Ninh, số lượng nghệ nhân có thể làm việc với than đá không nhiều, đặc biệt là ở mức độ tinh xảo phục vụ cho các sự kiện lớn. Trọng trách lần này được giao cho các nghệ nhân địa phương có nhiều năm kinh nghiệm.
Dưới bàn tay của nghệ nhân Nguyễn Thị Thanh Bình, từng khối than được xử lý cẩn trọng qua nhiều công đoạn như cắt gọt, mài dũa, tạo hình. Việc chế tác không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật mà còn đòi hỏi cảm nhận tinh tế về chất liệu – từ độ giòn, độ cứng đến từng thớ than nhằm tránh nứt vỡ trong quá trình gia công. Từ đó, những hình tượng như thuyền buồm hay biểu tượng micro dần hiện lên với độ hoàn thiện cao, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ, vừa giữ được “chất” riêng của vật liệu.
Gia đình nghệ nhân Thanh Bình có truyền thống ba thế hệ gắn bó với nghề thủ công mỹ nghệ từ than đá. Khi nhận đơn hàng phục vụ Liên hoan năm nay, xưởng đã huy động nhiều nhân lực làm việc liên tục trong nhiều tuần để đảm bảo tiến độ. Theo chia sẻ từ các nghệ nhân, đây không chỉ là một công việc mà còn là cơ hội để giới thiệu rộng rãi hơn các sản phẩm đặc trưng của Quảng Ninh đến bạn bè trong và ngoài nước.
Ở khâu tạo hình, các chi tiết nhỏ và đường cong mềm mại được xem là phần khó nhất. Người thợ phải sử dụng các dụng cụ chuyên dụng và thao tác chính xác để vừa giữ được độ bền của sản phẩm, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ. Mỗi sản phẩm vì thế đều mang dấu ấn riêng, không có sự trùng lặp hoàn toàn.
Sau khi hoàn thiện phần tạo hình, công đoạn chạm khắc chữ tiếp tục được thực hiện hoàn toàn thủ công. Nghệ nhân Nguyễn Thị Kim Hoa, người có hơn 30 năm kinh nghiệm trong nghề, đảm nhận việc khắc chữ trên từng sản phẩm. Mỗi chi tiết chữ mất khoảng 30–40 phút để hoàn thành, đòi hỏi sự tập trung cao độ nhằm đảm bảo độ sắc nét và hài hòa tổng thể.
Tại kỳ Liên hoan lần này, Ban tổ chức lựa chọn hai mẫu chính là tượng thuyền buồm và biểu tượng micro, với tổng cộng khoảng 650 sản phẩm, gồm gần 5.000 chi tiết. Hình ảnh thuyền buồm gợi liên tưởng đến vùng biển Quảng Ninh, đồng thời mang ý nghĩa về sự thuận lợi, phát triển. Trong khi đó, biểu tượng micro đại diện cho đặc trưng của ngành phát thanh, nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong việc kết nối thông tin và lan tỏa giá trị.
Việc sử dụng than đá – một loại tài nguyên đặc trưng của địa phương để tạo nên những biểu tượng vinh danh cũng là cách để tôn vinh người lao động vùng mỏ. Từ những khối vật liệu tưởng chừng thô ráp, qua bàn tay con người, chúng trở thành sản phẩm mang giá trị văn hóa và tinh thần.
Ở một góc nhìn khác, sự kết hợp giữa “năng lượng tích tụ” của than đá và “năng lượng lan tỏa” của phát thanh tạo nên một liên tưởng thú vị. Nếu than đá là kết quả của quá trình tích lũy lâu dài trong lòng đất, thì phát thanh lại là quá trình truyền tải thông tin ra cộng đồng. Hai yếu tố này, khi đặt cạnh nhau, góp phần làm rõ hơn ý nghĩa của những biểu trưng tại Liên hoan.
Không chỉ dừng lại ở giá trị vật chất, các sản phẩm thủ công từ than đá còn được xem như một dạng “sứ giả văn hóa”. Mỗi chiếc Cúp, mỗi Biểu trưng đều mang đặc điểm riêng, phản ánh sự tỉ mỉ và tâm huyết của người làm nghề. Qua đó, hình ảnh Quảng Ninh hiện lên không chỉ là vùng đất giàu tài nguyên, mà còn là nơi lưu giữ những giá trị thủ công truyền thống.
Sau khi Liên hoan khép lại, những sản phẩm này sẽ tiếp tục đồng hành cùng các nhà báo, phát thanh viên, biên tập viên… như một dấu ấn nghề nghiệp. Không chỉ là kỷ niệm, đó còn là lời nhắc về hành trình làm nghề nơi sự bền bỉ và sáng tạo luôn song hành.
PV
