Bước ngoặt của Su-35
Chương trình tiêm kích Su-35 của Nga vừa bước vào giai đoạn chuyển giao mang tính bước ngoặt. Lần đầu tiên sau nhiều năm, phần lớn năng lực sản xuất sẽ được phân bổ để đáp ứng các đơn đặt hàng xuất khẩu, thay vì ưu tiên cho Không quân Vũ trụ Nga (VKS).
Các báo cáo cho biết không quân Nga đã đặt hàng lên tới 200 chiếc và đáp ứng thêm cho các nhu cầu xuất khẩu có thể đẩy nhu cầu lên đến 400 chiếc trong thời gian tới.
Thay đổi lớn này xuất phát từ việc Iran lần đầu tiên ký kết hợp đồng quy mô lớn mua 48 chiếc Su-35, gấp đôi tổng khối lượng của hai đơn hàng trước đó từ Trung Quốc và Ai Cập (trong đó hợp đồng với Ai Cập sau đó đã bị hủy bỏ và số máy bay này được chuyển nhượng lại cho Algeria và Ethiopia).
Đầu tháng 7 vừa qua, các báo cáo cho biết Nhà máy Hàng không Komsomolsk-on-Amur – nơi xuất xưởng dòng chiến đấu cơ này – đã hoàn tất việc chế tạo 20 chiếc Su-35 cho Không quân Iran. Dự kiến 28 chiếc còn lại sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong vòng hai năm tới, song song với một số lượng hạn chế hơn được bàn giao cho Không quân Vũ trụ Nga.
Ban đầu, Su-35 được định vị là một chương trình có xu hướng xuất khẩu rất mạnh mẽ, với quy mô sản xuất dự kiến khoảng 200 chiếc và gần một nửa trong số đó dành cho thị trường nước ngoài. Tuy nhiên, căng thẳng leo thang đỉnh điểm giữa Nga và các thành viên khối NATO, kết hợp với những bước trễ hạn trong chương trình tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57, đã buộc Bộ Quốc phòng Nga phải cấp vốn để mở rộng quy mô phi đội chiến đấu cơ của mình.
Dù dòng ngân sách này được cho là sẽ ưu tiên cho việc mua sắm Su-34 và Su-57, nhưng sản lượng thu mua đối với Su-30SM2 và Su-35 dự kiến cũng sẽ tăng lên đáng kể.
Tính đến cuối năm 2020, Bộ Quốc phòng Nga được xác nhận đã đặt hàng 128 chiếc Su-35. Thế nhưng từ năm 2022, cơ quan này đã chuyển dịch sang hình thức mua sắm theo hợp đồng cuốn chiếu thay vì công bố các đơn hàng lớn một lần, khiến việc theo dõi các hợp đồng tiếp theo trở nên khó khăn hơn.
Các ước tính thận trọng chỉ ra rằng Bộ Quốc phòng Nga đã đặt hàng thêm hơn 70 chiếc Su-35 mới, nâng tổng số lượng đặt hàng cho Không quân Vũ trụ nước này lên xấp xỉ 200 chiếc. Nhiều nguồn tin từ Nga đánh giá rằng lực lượng này đã đưa vào biên chế khoảng 170 đến 190 tiêm kích tính đến đầu năm 2025, trước khi dây chuyền sản xuất phục vụ Iran được khởi động vào cuối năm đó.
Nhiều khả năng, hơn 200 chiếc Su-35 sẽ được bàn giao xong cho Không quân Vũ trụ Nga trước khi khép lại năm 2026, đưa tổng số máy bay xuất xưởng cho cả nhu cầu trong nước lẫn khách hàng quốc tế vượt ngưỡng 280 chiếc.
Tiềm năng khách hàng
Việc các đơn hàng xuất khẩu được xác nhận tăng gấp bốn lần – từ 24 chiếc lên 96 chiếc vào năm 2025 – đã đẩy tổng lượng đặt hàng tiệm cận mốc 300 chiếc, trong đó các hợp đồng với Algeria, Ethiopia và Iran đều được phê duyệt trong cùng năm này.
Trong khi Algeria dự kiến sẽ tập trung nguồn ngân sách mua sắm tương lai vào dòng tiêm kích tàng hình Su-57, và có thể là một dòng máy bay thế hệ thứ năm khác như J-35 của Trung Quốc, thì khả năng Iran và Ethiopia tiếp tục ký các hợp đồng bổ sung là rất lớn.
Không quân Ethiopia được cho là mới chỉ đặt mua 2 chiếc Su-30MK và 6 chiếc Su-35 – số lượng quá ít để thay thế hoàn toàn cho phi đội 18 chiếc Su-27 cốt lõi của họ.
Do đó, một đơn hàng tiếp theo cho khoảng 10 chiếc Su-35 hoàn toàn có thể xảy ra. Mặt khác, đơn hàng hiện tại của Không quân Iran gồm 48 chiếc Su-35 và 12 chiếc Su-30SM2 cũng chỉ đủ sức thay thế khoảng 1/5 phi đội gồm 300 máy bay lỗi thời của nước này, mở ra không gian rất lớn cho các hợp đồng kế tiếp. Việc Tehran mua thêm 48 chiếc Su-35 là điều khả thi, và kịch bản này nếu xảy ra sẽ nâng tổng sản lượng của toàn bộ chương trình lên khoảng 350 chiếc hoặc hơn.
Ngoài quốc gia vùng Vịnh này, Su-35 hoàn toàn có khả năng thu hút thêm các khách hàng nước ngoài mới, bất chấp viễn cảnh xuất khẩu của dòng tiêm kích này từng bị thu hẹp đáng kể do các mối đe dọa trừng phạt kinh tế từ phương Tây nhắm vào bên mua.
Việc liên tục được hiện đại hóa với radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) cùng các thế hệ vũ khí mới – bao gồm tên lửa đối không R-77M – là những điểm cộng lớn cho Su-35. Thêm vào đó, thành tích thực chiến dày dạn với tỷ lệ tổn thất rất thấp cùng tần suất đối đầu trực diện trên không nhiều hơn bất kỳ dòng chiến đấu cơ nào thời hậu Chiến tranh Lạnh là những minh chứng thuyết phục nhất.
Các quan chức Bình Nhưỡng đã thể hiện sự quan tâm đến việc thu mua chiến đấu cơ Nga từ vài năm trở lại đây.
Trong bối cảnh Moscow ngày càng phụ thuộc sâu sắc vào sự hỗ trợ của Triều Tiên cho các nỗ lực quân sự tại Ukraine và cuộc đối đầu với NATO, các nhà phân tích đã đặt ra giả thuyết lớn về việc Nga muốn bù đắp chi phí cho các khí tài quan trọng của Triều Tiên không chỉ bằng chuyển giao công nghệ, mà còn bằng các hợp đồng bán tiêm kích.
Mặc dù Không quân Quân đội Nhân dân Triều Tiên có thể dễ dàng tiếp nhận hơn 100 tiêm kích mới, nhưng việc họ có mặn mà với Su-35 hay không vẫn là một dấu hỏi. Bởi lẽ, khi phải đối mặt với số lượng lớn tiêm kích thế hệ thứ năm F-35 của Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc ngay sát vách, chỉ có Su-57 mới mang lại thế cân bằng phần nào. Một kịch bản khả thi là Nga sẽ tìm cách bán Su-57 theo gói kèm với điều kiện mua một số lượng Su-35 nhất định, đặc biệt là nếu Moscow gặp khó khăn trong việc cung ứng các dòng tiêm kích tối tân hơn một cách nhanh chóng.
Tương lai của chương trình Su-35 vẫn còn nhiều ẩn số. Tuy nhiên, nhờ dòng vốn đầu tư nâng cấp liên tục được duy trì, sự kết hợp giữa các đơn hàng trong nước và quốc tế có thể đẩy tổng sản lượng vượt mốc 400 chiếc.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
