Hiện tại giá xăng dầu đang ở mức cao. Tuy nhiên, nếu xét đến tình trạng phong tỏa tại eo biển Hormuz, điều mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế gọi là "cú sốc nguồn cung dầu nghiêm trọng nhất trong lịch sử", thì lẽ ra giá phải cao hơn thế.
Khi cuộc khủng hoảng bắt đầu, nhiều nhà phân tích dự đoán giá dầu sẽ tăng lên 200 USD/thùng. Thế nhưng, giá dầu hiện chỉ đang giao dịch ở mức dưới 90 USD/thùng và chưa bao giờ vượt quá ngưỡng 114 USD, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh điểm sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine vào năm 2022. Tình trạng xếp hàng mua xăng như những năm 1970 mà nhiều người lo ngại đã không xảy ra.
Vậy chuyện gì đang diễn ra?
Theo đánh giá của Vox News, có vài lý giải cho vấn đề này. Nhưng yếu tố lớn nhất và không ngờ nhất chính là việc quốc gia tiêu thụ dầu "không đáy" của thế giới giảm nhập khẩu.
Trung Quốc khóa van dầu
Trung Quốc vốn là nước nhập khẩu dầu thô hàng đầu thế giới và phần lớn lượng dầu đó đến từ Trung Đông.
Lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc đã giảm từ khoảng 11,6 triệu thùng/ngày xuống còn khoảng 7,8 triệu, mức thấp nhất kể từ năm 2017. Nói một cách đơn giản, mỗi ngày hiện có thêm hàng triệu thùng dầu dư thừa cho các quốc gia khác nhập về.
Đây đúng là tin tốt cho các nền kinh tế trên thế giới, nhưng còn Trung Quốc thì sao?
"Nếu không rõ bối cảnh mà chỉ nhìn vào dữ liệu, tôi sẽ cho rằng nhu cầu đã sụp đổ, xuống mức tương đương với thời kỳ phong tỏa Zero-Covid", Rory Johnston, một nhà nghiên cứu thị trường dầu mỏ tại Toronto nhận định, "Nhưng điều đó thật kỳ lạ, bởi vì không hề có tin Trung Quốc tái phong tỏa nền kinh tế của mình".
Nền kinh tế Trung Quốc không hề sụp đổ. Thậm chí còn ngược lại: Tất cả dữ liệu sẵn có về sản lượng công nghiệp, lưu lượng xe cộ, ô nhiễm và các chỉ số kinh tế khác cho thấy nước này vẫn đang vận hành bình thường.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã đầu tư mạnh mẽ vào năng lượng xanh và xe điện. Những khoản đầu tư đó có lẽ đã giúp giảm bớt tác động, nhưng vẫn chưa đủ để giải thích cho các con số hiện tại.
Thay vào đó, có vẻ như chúng ta đang thấy kết quả của một chiến lược dài hạn hơn. Quay lại năm 2023, nhiều nhà phân tích đã rất bối rối trước việc Trung Quốc tăng mạnh nhập khẩu dầu thô và các nhà máy lọc dầu của họ cho ra lượng xăng dầu cao kỷ lục, mặc dù kinh tế nước này đang chậm lại. Khi đó, dường như nhu cầu nhiên liệu không cao như vậy. Có lẽ bây giờ chúng ta đang thấy "quả ngọt" của công tác dự trữ đó.
Chính phủ Trung Quốc không giải thích lý do cắt giảm nhập khẩu dầu trong cuộc xung đột hiện tại. Phản hồi gần nhất liên quan đến tình hình này có lẽ đến từ Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright. Ông Wright cho rằng Trung Quốc đang xả kho dự trữ dầu mỏ chiến lược.
Điều kỳ lạ là theo Johnston, các bồn chứa dự trữ chiến lược ở Trung Quốc mà vệ tinh thương mại quan sát được dường như vẫn đầy ắp, nếu không muốn nói là đầy hơn so với trước xung đột. Vậy tất cả lượng nhiên liệu đó đến từ đâu?
Khả năng cao nhất là Trung Quốc có các kho dự trữ ngầm khổng lồ. Chính phủ Trung Quốc cũng đã yêu cầu các công ty thương mại nhà nước phải duy trì kho dự trữ dầu mỏ chiến lược của riêng họ. Dù thế nào đi nữa, Trung Quốc đơn giản là đang nắm giữ nhiều dầu hơn chúng ta tưởng.
Trung Quốc có thể duy trì việc này bao lâu? Johnston cho biết rất khó để nói vì ước tính kho dự trữ của Trung Quốc dao động từ nửa tỷ đến một tỷ rưỡi thùng dầu. Nhưng theo lý thuyết, có thể kéo dài hàng tháng trời.
Tại sao Bắc Kinh làm vậy?
Theo Vox News, nhiều khả năng, Trung Quốc nhận thấy lợi ích trong việc ngăn chặn một cuộc khủng hoảng toàn diện tại các quốc gia vốn là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của họ.
Vượt ra ngoài cuộc xung đột này, chính sách của Trung Quốc có thể gây ra những tác động chiến lược lớn hơn, minh chứng cho năng lực ngày càng cao của Bắc Kinh trong việc 'vũ khí hóa' vị thế kinh tế toàn cầu, một sân chơi mà Mỹ lâu nay vẫn nắm thế độc tôn.
Đúng như nhà phân tích dầu mỏ Gregory Brew của Eurasia Group đăng trên X: "Thế giới không còn một nhà sản xuất điều tiết nữa, nhưng thế giới có thể đang có một nhà tiêu thụ điều tiết".
"Nhà sản xuất" mà ông Brew nói ở đây là Ả Rập Saudi. Năng lực sản xuất dầu cho phép nước này gần như một mình điều tiết thị trường năng lượng toàn cầu. Còn "nhà tiêu thụ" mà ông đề cập tới hiển nhiên là Trung Quốc.
Nói cách khác, Trung Quốc đang cố tình giữ giá dầu thấp hơn mức đáng lẽ ra phải vậy. Về lý thuyết, họ cũng có thể thay đổi cục diện và đẩy giá dầu thế giới tăng vọt.
Một phần, Trung Quốc đơn giản là quốc gia có xu hướng dự trữ mọi thứ, từ dầu mỏ, kim loại chiến lược, cho đến cả thịt heo. Khi bắt đầu cuộc "càn quét" mua dầu vài năm trước, đã có những suy đoán rằng họ có thể đang chuẩn bị cho một cuộc khủng hoảng toàn cầu lớn.
Từ trước đến nay luôn tồn tại giả định rằng tình trạng gián đoạn thương mại toàn cầu khủng khiếp sẽ tạo thành một kiểu "hủy diệt kinh tế lẫn nhau", giúp răn đe Bắc Kinh. Nhưng những gì chúng ta đang chứng kiến cho thấy Trung Quốc thực sự có thể chống chịu được sự gián đoạn ấy, và thậm chí còn có khả năng gây gián đoạn mạnh mẽ hơn so với những gì các chuyên gia nhận định.
Thi Anh (Theo Vox News)
