Tại Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), thời gian gần đây, các bác sĩ liên tục tiếp nhận nhiều bệnh nhân trẻ tuổi nhập viện trong tình trạng tổn thương thần kinh và rối loạn tâm thần nặng. Điểm chung của các ca bệnh này là đều có tiền sử lạm dụng khí cười (khí N₂O) kéo dài.
Một trường hợp điển hình là nam bệnh nhân 22 tuổi, được đưa vào viện trong tình trạng mệt mỏi nhiều, tê bì và yếu rõ hai chi dưới. Theo người nhà, bệnh nhân đã sử dụng bóng cười trong nhiều năm. Ban đầu, việc sử dụng chỉ mang tính “thử cho biết”, mỗi lần 1–2 quả khi tụ tập bạn bè. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, tần suất và liều lượng tăng nhanh chóng.
Mỗi lần sử dụng, bệnh nhân hít tới 30–40 quả bóng cười, thậm chí dùng thường xuyên ngay cả khi ở một mình trong phòng. Đáng chú ý, toàn bộ số bóng cười này đều được bệnh nhân tự đặt mua qua mạng, không hề có sự kiểm soát hay cảnh báo y tế.
Trong đợt nhập viện, ngoài biểu hiện tổn thương vận động, bệnh nhân còn xuất hiện hàng loạt triệu chứng rối loạn tâm thần như lo âu kéo dài, nghi ngờ có người theo dõi, cảm giác bị hãm hại và mất kiểm soát cảm xúc.
Kết quả thăm khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh cho thấy bệnh nhân bị tổn thương tủy sống hai bên, được xác định là ngộ độc khí N₂O. Các bác sĩ đã chỉ định ngừng hoàn toàn việc sử dụng bóng cười, đồng thời điều trị bằng vitamin B12 đường tiêm và theo dõi sát tình trạng tâm thần.
Nhiều bệnh nhân liệt chi do lạm dụng bóng cười
Không chỉ nam giới, nhiều bệnh nhân nữ trẻ tuổi cũng rơi vào vòng xoáy lệ thuộc khí cười. Một bệnh nhân nữ hiện là sinh viên tại Hà Nội, dù đến bệnh viện khám vẫn mang theo bình chứa khí cười để sử dụng. Qua khai thác bệnh sử, bệnh nhân cho biết đã bắt đầu dùng bóng cười từ khi còn học cấp 2.
Ban đầu, việc sử dụng chỉ diễn ra khi liên hoan, tụ tập bạn bè, với tần suất 1–2 lần mỗi tháng. Tuy nhiên, lên cấp 3, việc sử dụng trở nên thường xuyên hơn, dần hình thành thói quen. Khi có thu nhập từ việc làm thêm và được gia đình chu cấp, bệnh nhân không còn thỏa mãn với bóng lẻ mà chuyển sang mua cả bình khí để sử dụng tại nhà.
Có thời điểm, bệnh nhân dùng hết một bình khí chỉ trong một buổi, thậm chí trong 1–2 ngày đã sử dụng hết một bình. Sau thời gian dài, các triệu chứng tê bì tay chân xuất hiện ngày càng rõ. Khoảng hai năm gần đây, bệnh nhân bắt đầu có biểu hiện rối loạn tâm thần. Tổng thời gian sử dụng khí cười kéo dài khoảng 7 năm và được chẩn đoán rối loạn tâm thần do lạm dụng khí N₂O.
Lạm dụng bóng cười, hệ lụy lớn
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), khí N₂O tác động trực tiếp lên não, gây cảm giác hưng phấn tức thời. Tuy nhiên, khi sử dụng kéo dài và với liều cao, khí này làm bất hoạt vitamin B12 trong cơ thể, dẫn tới tổn thương tủy sống, rối loạn vận động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình tạo máu.
“Trong những trường hợp sử dụng N₂O liều cao, khí này còn có thể ức chế trung tâm hô hấp, gây suy hô hấp, thậm chí tử vong. Trong y tế, N₂O chỉ được sử dụng với liều lượng rất nghiêm ngặt và dưới sự kiểm soát chặt chẽ”, PGS Tuấn nhấn mạnh.
Các bác sĩ cảnh báo, việc lạm dụng bóng cười không chỉ gây nghiện, buộc người dùng phải tăng liều để đạt cảm giác hưng phấn, mà còn để lại hậu quả lâu dài như tổn thương não, tổn thương tủy sống, yếu liệt và rối loạn tâm thần. Càng sử dụng kéo dài, nguy cơ để lại di chứng vĩnh viễn càng cao.
BSCKII Lê Thị Phương Thảo, Đơn nguyên Sử dụng chất (Viện Sức khỏe Tâm thần)
BSCKII Lê Thị Phương Thảo, Đơn nguyên Sử dụng chất (Viện Sức khỏe Tâm thần), cho biết đơn vị hiện đang điều trị hơn 300 mã bệnh tâm thần khác nhau. Trong đó, các ca bệnh liên quan đến khí N₂O có xu hướng gia tăng nhanh và ngày càng trẻ hóa.
“Chúng tôi đã gặp không ít bệnh nhân còn rất trẻ, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, chỉ sau một thời gian ngắn sử dụng khí cười đã phải tập đi bằng xe lăn”, bác sĩ Thảo chia sẻ.
Theo các chuyên gia, khí cười còn được gọi là “funky ball” là bóng cao su bơm đầy khí N₂O, một chất gây ảo giác tác động trực tiếp lên não và tủy sống. Cảm giác hưng phấn chỉ kéo dài vài phút, nhưng hậu quả có thể kéo dài suốt đời, với các tổn thương như tê bì, yếu liệt, mất thăng bằng, suy giảm trí nhớ, rối loạn hành vi và tổn thương tủy sống không hồi phục.
Không chỉ gây hại về thể chất, khí cười còn dẫn đến lo âu, hoảng loạn, trầm cảm, ảo giác, hoang tưởng và mất kiểm soát cảm xúc. “Cười trong cuộc vui – khóc khi về nhà” đang trở thành thực tế đau lòng của nhiều gia đình.
Theo thống kê trong nước, việc sử dụng khí cười gia tăng mạnh từ năm 2018, phổ biến trong giới trẻ, sinh viên và tại các quán bar, club. Trào lưu sử dụng “khí thiên hà” với bình lớn, bao bì bắt mắt, mùi vị hấp dẫn cùng các video lan truyền trên mạng xã hội đang vô tình bình thường hóa một hành vi tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Dù chưa có quy định cấm tuyệt đối khí cười trong mọi trường hợp, song việc sử dụng khí N₂O để giải trí là hành vi bị cấm theo các quy định pháp luật hiện hành.
Các bác sĩ khuyến cáo, trước khi cầm một quả bóng cười trên tay, người trẻ cần tự hỏi: liệu có đáng đánh đổi vài phút hưng phấn để đối mặt với nguy cơ yếu liệt, rối loạn tâm thần, thậm chí tử vong? Nói không với khí cười chính là cách bảo vệ sức khỏe và tương lai của chính mình.
