Chỉ với vài thao tác trên các nền tảng AI, người dùng hiện nay đã có thể dễ dàng “hô biến” một ca khúc quen thuộc thành phiên bản hoàn toàn mới. Từ việc tách giọng gốc, ghép vocal bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo cho tới tạo ra một “ca sĩ ảo” hát như thật, mọi thứ đang được hướng dẫn công khai trên Google, YouTube hay TikTok.
Không ít video cover bằng AI thu hút hàng triệu lượt xem, thậm chí nhiều kênh còn bật chế độ kiếm tiền từ những sản phẩm sử dụng trái phép giọng hát, hình ảnh và chất xám của nghệ sĩ. Đáng lo ngại hơn, một bộ phận khán giả bắt đầu quay lưng với sản phẩm âm nhạc thật để tìm đến các bản cover AI vì sự mới lạ, tò mò.
Đằng sau sự tiện lợi và sức lan truyền chóng mặt ấy là hàng loạt câu hỏi về bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ. Khi giọng hát của nghệ sĩ có thể bị sao chép, cắt ghép và thương mại hóa mà không hề xin phép, ranh giới giữa sáng tạo công nghệ và hành vi xâm phạm quyền cá nhân đang ngày càng trở nên mong manh.
Dùng AI cover bài hát có phạm luật?
Trao đổi về vấn đề này, Luật sư Phan Kế Hiền, Giám đốc Công ty Luật Bảo Tín (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết, việc dùng AI cover lại các bài hát của các ca sĩ, nhạc sĩ trong và ngoài nước là một vấn đề pháp lý rất mới trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh.
"Việc sử dụng AI để cover lại các bài hát, mô phỏng giọng hát của ca sĩ nổi tiếng rồi đăng tải lên YouTube, TikTok để thu hút lượt xem và bật chế độ kiếm tiền hoàn toàn có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.
Cần hiểu rằng, bản thân công nghệ AI chỉ là công cụ. Vấn đề pháp lý không nằm ở việc sử dụng AI hay không mà nằm ở cách thức khai thác nội dung thông qua công nghệ đó có xâm phạm đến quyền được pháp luật bảo hộ hay không", Luật sư Hiền phân tích.
Theo đó, nếu một kênh sử dụng AI để cover lại một ca khúc mà không được sự cho phép của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả thì vẫn có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả giống như các hình thức cover thông thường.
Đồng thời, nếu các sản phẩm AI cover được khai thác để bật kiếm tiền, thu quảng cáo hoặc tạo doanh thu thì yếu tố thương mại đã hình thành khá rõ. Khi đó, nếu đủ căn cứ chứng minh hành vi sử dụng tác phẩm là trái phép và đạt ngưỡng như đã phân tích ở trên thì hoàn toàn có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 BLHS.
Cùng chia sẻ về vấn đề này, Luật sư Hoàng Văn Hà – Công ty Luật TNHH ARC Hà Nội khẳng định, nếu AI tái tạo giọng hát giống hoặc gần giống một ca sĩ nổi tiếng nhằm: Thu hút người xem; Tạo sự nhầm lẫn; Hoặc khai thác thương mại để kiếm tiền,...thì hoàn toàn có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và quyền nhân thân của nghệ sĩ.
Hiện nay pháp luật Việt Nam chưa có quy định chuyên biệt hoàn chỉnh về AI trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, các quy định hiện hành vẫn đủ căn cứ để xử lý các hành vi lợi dụng AI nhằm khai thác trái phép giá trị thương mại từ danh tiếng và sản phẩm sáng tạo của nghệ sĩ.
"Cũng cần nhìn nhận thận trọng rằng pháp luật hiện hành của Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện để theo kịp các mô hình sáng tạo nội dung bằng AI. Do đó, việc một sản phẩm AI cover có vi phạm hay không sẽ phải được xem xét rất cụ thể trên từng trường hợp: nguồn dữ liệu AI được huấn luyện từ đâu, tác phẩm có được cấp phép hay chưa, có yếu tố thương mại hay không và mức độ thiệt hại thực tế ra sao.
Khi đã có đủ bằng chứng xác thực, các quy định hiện hành vẫn đủ căn cứ để xử lý các hành vi lợi dụng AI nhằm khai thác trái phép giá trị thương mại từ danh tiếng và sản phẩm sáng tạo của nghệ sĩ", Luật sư Hà cho hay.
Bổ sung các điều khoản về AI
Trong khuôn khổ Diễn đàn Bản quyền Việt Nam-Hàn Quốc, Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh cho biết, trong thời gian qua, hệ thống pháp luật Việt Nam đã có nhiều bước đổi mới để phù hợp với quốc tế và góp phần thúc đẩy bảo vệ bản quyền.
Mới đây nhất là Luật Sở hữu trí tuệ đã có những cập nhật, thay đổi trong năm 2025 và bắt đầu có hiệu lực từ đầu tháng 4/2026.
Ngoài ra, Nghị định số 131 về xử phạt vi phạm hành chính cũng được thay thế bằng Nghị định số 341 ngày 26/12/2025, bổ sung nhiều điều khoản về hành vi xâm phạm bản quyền, đặc biệt là trên môi trường số, có hiệu lực từ ngày 15/2/2026.
Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh cho biết, trong lần bổ sung này, một nội dung mới là việc đưa "tín hiệu truyền hình mang chương trình được mã hóa" vào đối tượng bảo hộ, bên cạnh tín hiệu vệ tinh, nhằm thực hiện các cam kết trong CPTPP và EVFTA.
Bên cạnh đó, trước sự phát triển của AI, Chính phủ Việt Nam đã bổ sung nguyên tắc về phát sinh quyền trong trường hợp có sử dụng AI hỗ trợ sáng tạo. Tại Khoản 5, Điều 6 của Luật Sở hữu trí tuệ, Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết về việc xác lập quyền khi sử dụng AI, cụ thể được quy định tại Điều 5A của Nghị định 134/2026/NĐ-CP.
Bà Oanh mong các doanh nghiệp nghiên cứu kỹ để đáp ứng điều kiện pháp luật khi sáng tạo nội dung có sử dụng AI.
Một nội dung mới khác liên quan đến các ngoại lệ đối với việc sử dụng đối tượng quyền sở hữu trí tuệ để đào tạo (training) cho AI. Bà Phạm Thị Kim Oanh cho biết, Khoản 5, Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ 2025 quy định về giới hạn quyền khi sử dụng văn bản, dữ liệu đã được công bố hợp pháp để phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm và huấn luyện AI. Các quy định cụ thể nằm tại các Điều 37A, 37B, 37C của Nghị định 134/2026, bao gồm các điều kiện:
* Chỉ nhằm mục đích nghiên cứu, thử nghiệm, huấn luyện AI và không nhằm mục đích thương mại.
* Không ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của văn bản, dữ liệu và không gây thiệt hại bất hợp lý đến lợi ích của chủ sở hữu.
* Kết quả đầu ra của AI không được thay thế thị trường tiêu thụ của đối tượng được sử dụng.
Có thể thấy, với sự nỗ lực của Chính phủ Việt Nam, cùng các cơ quan, đơn vị liên quan, hệ thống pháp luật được sửa đổi, bổ sung gần với thực tiễn và pháp luật quốc tế hơn, môi trường sở hữu trí tuệ Việt Nam cũng đang dần được “làm sạch”, để lại không gian và quyền lợi xứng đáng cho những chủ sở hữu trí tuệ, góp phần thúc đẩy động lực sáng tạo…
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Kế hoạch về việc Triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Kế hoạch được ban hành nhằm triển khai thực hiện hiệu quả tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 38/CĐ-TTg trong việc tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động thực thi pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ; tăng cường công tác kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan tại các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh, xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến bản quyền chương trình máy tính tại các doanh nghiệp và bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử trên môi trường mạng.
Đồng thời, nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp, cộng đồng và toàn xã hội nhận diện, đấu tranh, phòng chống, ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh.
Nguyễn Phượng
