Chương trình Không chiến Toàn cầu (GCAP) của châu Âu vừa nhận được cú hích lớn trong bối cảnh đối thủ cạnh tranh FCAS vẫn đang sa lầy trong những bất định. Mới đây, Thứ trưởng Bộ Tài sản Nhà nước Ba Lan, ông Konrad Golota, thông báo Warsaw đang xem xét nghiêm túc việc gia nhập dự án này.
Trả lời kênh truyền hình quốc gia TVP Info, quan chức Ba Lan cho biết chính phủ đang tìm cách đưa ngành công nghiệp quốc phòng trong nước tham gia vào dự án, đóng góp vào nỗ lực phát triển dòng máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu.
Động thái này nếu thành công sẽ đưa Ba Lan sát cánh cùng Ý, Anh và Nhật Bản để cùng chế tạo một siêu phi cơ thế hệ mới. Đây là bước đi chiến lược nhằm củng cố chủ quyền quân sự cho các quốc gia châu Âu – những nước vốn đang đứng trước lựa chọn đầy áp lực: hoặc tự phát triển, hoặc phải gia nhập một chương trình thế hệ thứ sáu do Hoa Kỳ dẫn đầu.
“Chúng ta cần phải bù đắp những khoảng trống trong lĩnh vực này, bởi trong nhiều thập kỷ qua, Ba Lan đã không tự sản xuất máy bay. Ngành công nghiệp hàng không của chúng ta cần được nâng tầm phát triển,” ông Golota nhấn mạnh. Ông cũng xác nhận các quan chức Ba Lan đã bắt đầu thảo luận với phía Ý và Nhật Bản. Dù các cuộc đàm phán vẫn ở giai đoạn sơ khởi, nhưng các đối tác trong liên minh GCAP đều bày tỏ sự quan tâm và sẵn lòng hợp tác với Warsaw.
Không chỉ là một chiếc máy bay
Chương trình Không chiến Toàn cầu (GCAP) là nỗ lực ba bên giữa Anh, Ý và Nhật Bản nhằm phát triển một hệ thống chiến đấu trên không thế hệ thứ sáu, dự kiến đi vào hoạt động từ năm 2035 để thay thế các dòng kỳ cựu như Eurofighter Typhoon của châu Âu và Mitsubishi F-2 của Nhật Bản.
Được công bố chính thức vào tháng 12/2022, GCAP là sự hợp nhất giữa dự án Tempest (Anh - Ý) và dự án F-X (Nhật Bản). Tương tự như chương trình NGAD của Hoa Kỳ, GCAP không chỉ là một chiếc máy bay đơn lẻ mà là một “hệ thống của các hệ thống” (system of systems). Nó bao gồm:
- Một tiêm kích tàng hình có người lái đóng vai trò trung tâm.
- Các máy bay không người lái hỗ trợ.
- Hệ thống cảm biến tiên tiến và khả năng chia sẻ dữ liệu mạng lưới tốc độ cao.
Mục tiêu của GCAP là thống trị bầu trời một cách an toàn và hiệu quả hơn trước các hệ thống phòng không hiện đại ngày càng dày đặc của các đối thủ lớn như Trung Quốc và Nga. Các quan chức Anh nhấn mạnh rằng dự án sẽ dựa trên nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống đẩy cực mạnh và radar thế hệ mới.
Tại sao châu Âu và Nhật Bản lại khao khát GCAP?
Lý do đằng sau sự ra đời của GCAP bắt nguồn từ mong muốn duy trì chủ quyền vận hành của các đồng minh thân cận của Mỹ. Dù F-35 đang là nền tảng tiêm kích thế hệ thứ năm thống trị phương Tây, nhưng thực tế nó vẫn nằm dưới sự kiểm soát tối thượng của Hoa Kỳ. Từ phần mềm, các bản cập nhật cho đến dữ liệu nhiệm vụ đều do các công ty và chính phủ Mỹ quản lý.
Đối với Anh và Ý, GCAP là con đường để giữ vững ngành công nghiệp hàng không vũ trụ nội địa. Nếu hoàn toàn thuê ngoài các năng lực tác chiến tương lai từ Mỹ, các ngành này có nguy cơ bị suy yếu hoặc đóng cửa. Việc duy trì chuyên môn thiết kế và sản xuất là yếu tố sống còn để giữ vững năng lực cạnh tranh và vị thế dẫn đầu về công nghệ.
Về mặt địa chính trị, chương trình này phản ánh sự chuyển dịch trong nhận thức về mối đe dọa toàn cầu. Các quốc gia châu Âu đang tập trung vào cuộc cạnh tranh dài hạn với Nga, trong khi Nhật Bản phải đối mặt với một lực lượng không quân Trung Quốc đang hiện đại hóa thần tốc. Một nền tảng chung cho phép các nước này tùy chỉnh năng lực theo nhu cầu cụ thể của mình thay vì chỉ phụ thuộc vào những gì Hoa Kỳ cho là cần thiết. Đồng thời, GCAP cũng là phương án thay thế cho dự án FCAS (Pháp - Đức - Tây Ban Nha) vốn đang bị đình trệ vì những bất đồng nội bộ.
Ba Lan sẽ mang lại giá trị gì?
Việc tham gia GCAP sẽ mang lại cho Ba Lan "mũi tên trúng hai đích".
Tiếp cận công nghệ đỉnh cao: Giúp Warsaw tái thiết lập chuyên môn trong lĩnh vực chế tạo máy bay chiến đấu sau nhiều thập kỷ gián đoạn.
Đảm bảo tương lai: Ba Lan hiện đã cam kết mua F-35 và đang cân nhắc thêm Eurofighter Typhoon. Việc gia nhập GCAP giúp họ có một vị trí trong chuỗi cung ứng thay vì chỉ đơn thuần là "người đi mua" các hệ thống nước ngoài.
Ngược lại, Ba Lan cũng mang lại giá trị lớn cho liên minh. Với tư cách là quốc gia tiền tuyến của NATO giáp Ukraine và Belarus, Ba Lan có lợi ích trực tiếp trong việc răn đe Nga. Sự hiện diện của Ba Lan sẽ mở rộng cơ sở công nghiệp và gia tăng sức nặng chính trị cho GCAP trên lục địa già.
Quốc Vinh (Theo 19fortyfive)
