"Mình thật sự tuyệt vọng. Con trai chửi mình bằng những lời rất nặng, còn ném cốc nước vào mẹ chỉ vì bị cắt wifi" - Đó là chia sẻ đầy đau đớn của một người mẹ ở Trung Quốc có con đang ở tuổi dậy thì.
Chị kể rằng suốt kỳ nghỉ, con gần như chỉ chơi game, không học hành, không chịu nói chuyện. Khi chị cắt mạng và tạm giữ điện thoại, cậu bé nổi giận dữ dội, chửi bới, đập phá rồi lao vào chống đối mẹ như một người hoàn toàn khác. Điều khiến chị đau lòng nhất là mới vài năm trước thôi, đó vẫn là một cậu con trai ngoan ngoãn, biết thương mẹ và từng rất tình cảm.
Không ít phụ huynh từng trải qua cảm giác hoang mang như vậy. Họ không hiểu vì sao chỉ sau một thời gian ngắn, đứa trẻ từng dễ thương, mềm mại lại trở nên cáu gắt, nổi loạn, nói chuyện đầy gai góc và luôn sẵn sàng phản ứng với người lớn.
Theo nhiều chuyên gia tâm lý, 10-15 tuổi chính là giai đoạn “nguy hiểm” nhất trong quá trình trưởng thành của một đứa trẻ. Đây là thời điểm mà cả cơ thể lẫn tâm lý của trẻ đều bước vào một cơn bão thật sự.
Càng bị dồn ép, nhiều đứa trẻ càng phản kháng dữ dội
Tuổi dậy thì thường được mô tả bằng hai chữ: “bốc đồng” và “hỗn loạn”. Ở giai đoạn này, hormone trong cơ thể thay đổi mạnh khiến cảm xúc của trẻ lên xuống thất thường. Nhiều đứa trẻ chính bản thân các em cũng không hiểu vì sao mình luôn thấy khó chịu, dễ nổi nóng, dễ tổn thương và thường xuyên cảm thấy như có một ngọn lửa vô hình bên trong.
Cùng lúc đó, phần não liên quan đến cảm giác kích thích, tò mò và ham muốn trải nghiệm phát triển rất mạnh, trong khi vùng não kiểm soát lý trí và hậu quả lại chưa hoàn thiện. Vì vậy, trẻ tuổi dậy thì thường hành động nhanh hơn suy nghĩ. Các em thích thử cảm giác mạnh, thích tự quyết định, ghét bị kiểm soát và đặc biệt nhạy cảm với việc bị phán xét hay coi thường.
Điều khó khăn nhất là nhiều cha mẹ nhìn thấy sự chống đối ấy rồi lập tức chọn cách siết chặt hơn: quản lý kỹ hơn, cấm đoán nhiều hơn, quát mắng nhiều hơn với mong muốn “uốn con vào khuôn”. Nhưng càng bị dồn ép, nhiều đứa trẻ càng phản kháng dữ dội. Tuổi dậy thì giống như một con nhím đang dựng đầy gai. Bạn càng cố bẻ những chiếc gai ấy xuống, chúng càng đâm ngược trở lại. Có những đứa trẻ không hẳn xấu đi, chỉ là các em đang loay hoay với chính cảm xúc của mình mà không biết cách diễn đạt.
Nhiều chuyên gia tâm lý cho rằng điều đầu tiên cha mẹ cần học khi có con tuổi dậy thì là “chịu được những cái gai của con”. Không phải chấp nhận mọi hành vi sai trái, nhưng cần hiểu rằng phía sau sự khó chịu, cãi lời hay nóng nảy ấy đôi khi là áp lực, là bất an, là nhu cầu được công nhận và được lắng nghe.
Khi cha mẹ chỉ nhìn thấy “một đứa trẻ có vấn đề”, trẻ sẽ càng cảm thấy mình bị hiểu lầm. Nhưng nếu người lớn đủ bình tĩnh để hỏi: “Con đang mệt lắm đúng không?”, “Có chuyện gì khiến con khó chịu à?”, đứa trẻ sẽ cảm nhận được rằng mình đang được nhìn thấy chứ không chỉ bị kiểm soát.
Ở tuổi này, nhiều khi trẻ không cần quá nhiều đạo lý. Các em cần một nơi để trú cảm xúc. Có những lúc thay vì hỏi chuyện điểm số, bài tập hay trách con vô tâm, cha mẹ chỉ cần ngồi cạnh, đưa con đi ăn món con thích, cùng xem một bộ phim hoặc đơn giản là im lặng ở bên con. Điều giữ trẻ ở lại với gia đình không phải lúc nào cũng là những bài giảng đúng sai, mà là cảm giác an toàn khi được yêu thương dù mình chưa hoàn hảo.
Một điều rất quan trọng khác là cha mẹ đừng cố thắng con trong mọi cuộc cãi vã. Với trẻ tuổi dậy thì, cảm giác bị hiểu lầm có thể khiến các em phản ứng cực đoan hơn rất nhiều. Có một câu nói được nhiều chuyên gia khuyên cha mẹ nên thử khi xung đột lên cao: “Ba mẹ không có ác ý với con đâu.” Nghe đơn giản nhưng đôi khi lại có sức xoa dịu rất lớn. Bởi sâu bên trong, nhiều đứa trẻ tuổi dậy thì luôn sợ mình không còn được yêu thương như trước.
Tuổi dậy thì không phải là giai đoạn cha mẹ “điều khiển” được con tuyệt đối. Đó là giai đoạn người lớn phải học cách đồng hành với một tâm hồn đang lớn lên đầy hỗn loạn. Đứa trẻ 10-15 tuổi giống như đang bước vào chuyến hành trình đầu tiên để tìm xem mình là ai. Sẽ có va vấp, nổi loạn, chống đối và cả những lúc khiến cha mẹ đau lòng. Nhưng điều quan trọng nhất không phải là ép con hoàn hảo, mà là để con biết rằng: dù thế nào đi nữa, khi quay đầu lại, vẫn luôn có gia đình ở đó, đủ bình tĩnh để hiểu và đủ yêu thương để đón con trở về.
Hiểu Đan (Nguồn: Sohu)
