Mỹ âm thầm dùng chiến thuật của Iran
Theo Reuters, quân đội Mỹ đã giám sát hàng loạt hoạt động chuyển dầu từ tàu sang tàu nhằm duy trì dòng chảy xuất khẩu năng lượng từ vùng Vịnh. Chiến dịch này sử dụng máy bay không người lái trên không, phương tiện không người lái trên mặt nước và trực thăng để dẫn đường cho các đoàn tàu tiếp cận những tàu chở dầu đang chờ sẵn.
Hoạt động diễn ra ở khu vực gần eo biển Hormuz, áp dụng phương thức vận chuyển "con thoi" mà Iran từ lâu đã sử dụng để né tránh các lệnh trừng phạt.
Theo dữ liệu vận tải và hình ảnh vệ tinh mà Reuters xem xét, chiến dịch bắt đầu từ đầu tháng 5 và đã có ít nhất 116 tàu tham gia các hoạt động chuyển dầu.
Sáng 16/6, hình ảnh vệ tinh cho thấy có 12 cặp tàu di chuyển song song tại Vịnh Oman, trong đó 8 cặp hoạt động ngoài khơi cảng Sohar của Oman và 4 cặp gần Fujairah. Trước đó, ngày 11/6, khi hoạt động được cho là đạt đỉnh điểm, có tới 17 cặp tàu đồng thời thực hiện chuyển tải dầu tại hai địa điểm này.
Hai khu vực chuyển tải nằm ở Vịnh Oman, gần cửa ra của eo biển Hormuz và sát ranh giới do Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư – cơ quan mới được Iran thành lập để quản lý eo biển Hormuz – xác lập.
Trong suốt chiến dịch do Mỹ dẫn đầu, khu vực cảng Fujairah liên tục hứng chịu hỏa lực từ phía Iran. Cuối tuần trước, theo công ty quản lý rủi ro hàng hải Vanguard của Anh, một "vật thể lạ" đã đánh trúng một tàu chở dầu ngoài khơi Oman. Vanguard cho biết toàn bộ thủy thủ đoàn an toàn, vụ việc gây ra một số rò rỉ hàng hóa nhưng không dẫn đến thiệt hại môi trường. Công ty không xác nhận liệu tàu này có tham gia hoạt động chuyển tải dầu hay không.
Iran đã đáp trả cuộc chiến Mỹ - Israel bằng việc đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vốn vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Động thái này gây ra sự gián đoạn nguồn cung năng lượng lớn nhất từ trước đến nay và làm gia tăng áp lực lạm phát trên phạm vi toàn cầu.
Việc chuyển dầu giữa các tàu, dù tiềm ẩn nhiều rủi ro và kém hiệu quả, được cho là một phần trong nỗ lực của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm khôi phục dòng chảy dầu mỏ từ Vịnh Ba Tư. Ông Trump tuyên bố eo biển Hormuz sẽ được mở lại vào ngày 19/6 theo một thỏa thuận hòa bình khung với Iran vừa được công bố trong tuần này, dù các chi tiết cụ thể vẫn chưa rõ ràng.
Một cuộc điều tra của Reuters công bố ngày 20/5 cho thấy Iran đã xây dựng hệ thống riêng để hướng dẫn tàu thuyền đi qua phần eo biển do nước này kiểm soát, bao gồm các trạm kiểm soát trên đảo, các thỏa thuận ngoại giao và trong một số trường hợp là các khoản phí.
Lịch trình di chuyển không theo quy luật cố định
Theo một nguồn tin và các hình ảnh vệ tinh, các tàu chở dầu phải tập kết tại điểm hẹn trước khi tiếp cận eo biển Hormuz, sau đó lần lượt xuất phát với khoảng cách từ 3.000-4.000 mét. Trong quá trình di chuyển, thiết bị phát tín hiệu được tắt và hệ thống chiếu sáng được giảm công suất.
Quân đội Mỹ sử dụng một mạng lưới điểm định vị để theo dõi hành trình của các tàu được chỉ định.
Sau khi đi qua eo biển và ra khỏi khu vực Iran tuyên bố kiểm soát, các tàu chở dầu sẽ áp sát những tàu nhận dầu, phần lớn là các tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC), để tiến hành bơm chuyển hàng. Quá trình này thường kéo dài từ 24 đến 40 giờ. Sau khi hoàn tất, các tàu đã dỡ hàng sẽ quay trở lại eo biển, trong khi các tàu VLCC đầy tải tiếp tục hành trình tới khách hàng quốc tế.
Hoạt động này chỉ có thể diễn ra nhờ một số chủ tàu chấp nhận cho tàu của họ đi qua eo biển Hormuz để chuyển dầu sang các tàu đang chờ sẵn, bất chấp lệnh phong tỏa của Iran.
Tuy nhiên, chiến dịch vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ông Noam Raydan, chuyên gia cấp cao về rủi ro hàng hải tại Viện Washington, nhận định: "Không ai biết khi nào Iran có thể quyết định sử dụng máy bay không người lái hoặc thậm chí tàu chiến để ngăn chặn những con tàu này đi qua eo biển."
Kỹ thuật chuyển dầu giữa các tàu vốn được Iran sử dụng trong nhiều năm để né tránh các lệnh trừng phạt, bởi phương thức này giúp che giấu nguồn gốc thực sự của dầu mỏ. Thông thường, Iran chỉ triển khai một cặp tàu tại một thời điểm nhằm giảm nguy cơ bị phát hiện và do quy mô xuất khẩu trước chiến tranh tương đối nhỏ.
Ngược lại, chiến dịch do Mỹ dẫn đầu áp dụng hình thức chuyển tải hàng loạt, qua đó giúp các nhà sản xuất dầu vùng Vịnh giảm nguy cơ trở thành mục tiêu trả đũa của Iran, đồng thời duy trì hoạt động xuất khẩu dầu thô, condensate và các sản phẩm dầu mỏ tới thị trường quốc tế.
Reuters đã phân tích hơn một chục hình ảnh vệ tinh chụp trong giai đoạn từ ngày 2/5 đến 11/6, cho thấy nhiều hoạt động chuyển tải dầu liên quan tới các đội tàu thuộc sở hữu nhà nước ở vùng Vịnh và các tàu quốc tế tiếp nhận dầu. Dữ liệu vận tải của LSEG và Kpler cũng ghi nhận các cuộc gặp lặp lại giữa những tàu hoạt động trong khu vực trong cùng thời gian.
Dựa trên các hình ảnh thu thập được đến ngày 11/6, Reuters ước tính mạng lưới chuyển tải ngoài khơi này có thể đã vận chuyển ít nhất 90 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ kể từ đầu tháng 5.
Dù vậy, khối lượng này vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình trước chiến tranh, khi khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày.
Trong bản ghi chú công bố ngày 12/6, ông Michael Froman, Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, nhận xét: "Khi các quy tắc cũ đang suy yếu, điều trớ trêu là Mỹ hiện lại học theo những chiến thuật mà Trung Quốc, Nga, Triều Tiên và thậm chí cả Iran từng sử dụng. Chính các 'hạm đội bóng tối' của những nước này là những bên tiên phong áp dụng các phương thức đó để né tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ và Liên Hợp Quốc."
An An (Theo Reuters)
