Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Journal of Personality and Social Psychology cho thấy con người có thể đoán được người khác thuộc nhóm thu nhập cao hay thấp chỉ bằng cách nhìn vào gương mặt ở trạng thái bình thường, với độ chính xác cao hơn mức ngẫu nhiên.
Theo nhóm nghiên cứu, nguyên nhân có thể đến từ việc những người có điều kiện tài chính ổn định thường trải qua ít căng thẳng hơn trong cuộc sống. Trạng thái tâm lý tích cực kéo dài theo thời gian có thể để lại dấu vết tinh tế trên khuôn mặt.
Thí nghiệm với 160 bức ảnh
Nghiên cứu được thực hiện bởi Thora Bjornsdottir và giáo sư tâm lý học Nicholas O. Rule tại University of Toronto.
Nhóm nghiên cứu đã mời 81 sinh viên tham gia thí nghiệm. Họ được xem 160 bức ảnh chân dung đen trắng của 160 người trong độ tuổi từ 18 đến 35, gồm 80 nam và 80 nữ. Những người trong ảnh không có hình xăm và không đeo khuyên tai, nhằm hạn chế các yếu tố có thể gây ảnh hưởng đến nhận định.
Các bức ảnh được thu thập từ các trang hẹn hò trực tuyến. Trong đó, một nửa thuộc về những người có thu nhập trên 150.000 USD mỗi năm, được xếp vào nhóm thu nhập cao. Nửa còn lại có thu nhập dưới 35.000 USD mỗi năm, thuộc nhóm thu nhập thấp.
Khi được yêu cầu đoán tầng lớp kinh tế của từng người chỉ dựa trên gương mặt, các sinh viên đạt tỷ lệ chính xác 68%, cao hơn đáng kể so với mức đoán ngẫu nhiên.
Giáo sư Rule cho biết ông bất ngờ với kết quả này, bởi sự khác biệt trên khuôn mặt giữa hai nhóm rất tinh tế. Đáng chú ý, những người tham gia thí nghiệm cũng không thể giải thích họ dựa vào đặc điểm nào để đưa ra phán đoán.
Khác biệt nằm ở mắt và miệng
Khi các nhà nghiên cứu phóng to từng bộ phận trên gương mặt, họ nhận thấy người tham gia vẫn có thể đưa ra phán đoán khá chính xác chỉ bằng cách nhìn vào đôi mắt hoặc miệng, dù mức độ chính xác thấp hơn khi quan sát toàn bộ khuôn mặt.
Theo giáo sư Rule, miệng là nơi thể hiện rõ nhất các cảm xúc tích cực, trong khi đôi mắt có thể lưu giữ dấu vết của nụ cười, chẳng hạn như các vết chân chim.
Bjornsdottir cho rằng những cảm xúc lặp lại trong thời gian dài có thể “khắc” lên gương mặt. Khi các nhóm cơ trên mặt thường xuyên co lại theo một kiểu biểu cảm nhất định, chúng dần làm thay đổi cấu trúc khuôn mặt, tạo ra những dấu hiệu mà người khác có thể nhận ra dù không cố ý chú ý.
Nghiên cứu cũng phát hiện rằng khi những người trong ảnh cố ý mỉm cười, khả năng phân biệt ai giàu và ai nghèo của người tham gia giảm đáng kể. Điều này cho thấy nụ cười có thể làm mờ những dấu hiệu tinh tế liên quan đến trải nghiệm sống.
Ngoài ra, thời gian quan sát ảnh gần như không ảnh hưởng đến kết quả. Dù người tham gia nhìn ảnh trong vài giây hay chỉ thoáng qua trong nửa giây, mức độ chính xác vẫn tương đương. Điều này cho thấy quá trình đánh giá diễn ra gần như vô thức.
Định kiến xã hội có thể ảnh hưởng đánh giá
Trong phần cuối của thí nghiệm, các sinh viên được yêu cầu chọn người có khả năng làm nghề kế toán, một công việc không gắn với tầng lớp xã hội cụ thể. Tuy nhiên, phần lớn người tham gia vẫn lựa chọn những gương mặt thuộc nhóm thu nhập cao.
Kết quả này cho thấy các định kiến về điều kiện kinh tế có thể ảnh hưởng đến cách con người đánh giá năng lực của người khác, ngay cả khi bản thân họ không nhận ra điều đó.
Tham khảo CNBC
Huỳnh Duy
