Sốt rét ác tính - Căn bệnh không dễ chẩn đoán
Ngày 6/7/2026, một người đàn ông 51 tuổi, quê Hà Tĩnh, được chuyển đến Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng sốt cao, rối loạn ý thức.
Qua thăm khám và xét nghiệm, các bác sĩ ghi nhận người bệnh suy đa tạng, với tổn thương não, gan, thận, phổi… Tình trạng nguy kịch đòi hỏi phải khẩn trương hồi sức tích cực và lọc máu để duy trì sự sống.
Tuy nhiên, hồi sức mới chỉ là một phần của cuộc chiến. Muốn cứu được người bệnh, các bác sĩ phải nhanh chóng tìm ra căn nguyên gây bệnh để có phương án điều trị trúng đích. Hơn thế, giữa hàng trăm nguyên nhân có thể gây sốt cao, rối loạn ý thức và suy đa tạng, việc tìm được câu trả lời không hề dễ dàng. Trong khi đó, tình trạng người bệnh tiếp tục xấu đi theo từng giờ.
Trước diễn biến nguy cấp, báo động đỏ được kích hoạt. Một cuộc hội chẩn với sự tham gia đầy đủ các chuyên gia truyền nhiễm, hồi sức, thận - lọc máu, huyết học - truyền máu, dược, vi sinh, điện quang, dinh dưỡng… cùng tham dự.
Hội chẩn toàn viện với nhiều chuyên gia đến từ nhiều chuyên khoa được huy động khẩn trương
Trong quá trình rà soát lại toàn bộ bệnh sử, một chi tiết tưởng như không liên quan đã trở thành chìa khóa mở nút thắt: Gần nửa tháng trước khi nhập viện, người bệnh từng sang Angola thăm người thân.
Angola là quốc gia thuộc vùng lưu hành sốt rét tại châu Phi. Từ yếu tố dịch tễ đặc biệt này, các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới lập tức nghĩ đến khả năng người bệnh mắc sốt rét ác tính và chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét. Kết quả soi máu trực tiếp đã khẳng định chẩn đoán.
Theo các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, sốt rét hiện không còn lưu hành phổ biến tại Việt Nam. Những trường hợp được ghi nhận trong thời gian gần đây chủ yếu là ca bệnh du nhập, liên quan đến người từng sinh sống, làm việc hoặc đi qua các khu vực lưu hành dịch ở nước ngoài.
Những ngày tháng đi qua nguy kịch trở về cuộc sống của người bệnh 51 tuổi
Chính vì hiếm gặp, bệnh sốt rét có thể không được nghĩ đến ngay từ đầu, nhất là khi lịch sử đi lại người bệnh chưa được khai thác đầy đủ. Các triệu chứng ban đầu như sốt, mệt mỏi, đau đầu, rối loạn tiêu hóa cũng dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý khác.
Khi xuất hiện rối loạn ý thức, suy gan, suy thận, rối loạn đông máu hoặc suy đa tạng, người bệnh có thể đã bước sang giai đoạn sốt rét ác tính và bỏ lỡ thời điểm điều trị thuận lợi nhất. Đặc biệt, sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium falciparum có thể diễn biến rất nhanh, thay đổi theo từng giờ và gây tử vong nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời. Với người bệnh 51 tuổi, việc khai thác được yếu tố dịch tễ và xác định đúng căn nguyên trong thời điểm quyết định đã mở ra cơ hội điều trị.
Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt rét của Bộ Y tế, artesunate đường tiêm là thuốc thiết yếu đối với người bệnh sốt rét ác tính. Tuy nhiên, do số ca bệnh trong nước rất ít, nhu cầu sử dụng không thường xuyên, việc dự trữ, mua sắm và điều tiết thuốc gặp nhiều khó khăn. Tại thời điểm người bệnh nhập viện, Bệnh viện Bạch Mai có thuốc để điều trị kịp thời, nhưng cũng chỉ đủ dùng cho người bệnh này.
Chạy đua với thời gian, cả hệ thống Bệnh viện vào cuộc
Trước tình huống của người bệnh 51 tuổi và khả năng sẽ có thêm các ca bệnh trong tương lai, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Giám đốc Bệnh viện, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai và khoa Dược đã khẩn trương liên hệ các đơn vị liên quan trên cả nước: Viện Sốt rét ký sinh trùng và côn trùng, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương…, đồng thời báo cáo khẩn lên Bộ Y tế để tìm phương án hỗ trợ và điều tiết thuốc trong thời gian sớm nhất.
"Trong những tình huống đặc biệt cấp bách, mọi quyết định đều phải được cân nhắc thận trọng, khoa học và đặt dưới sự giám sát nghiêm ngặt. Nhưng giữa sự sống và cái chết, tính mạng người bệnh phải được đặt lên trên hết. Bệnh viện có trách nhiệm huy động mọi nguồn lực, tìm mọi giải pháp có cơ sở chuyên môn để giữ lại cơ hội sống cho người bệnh", PGS.TS. Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nhấn mạnh.
Đúng như dự đoán, khi các bác sĩ vẫn đang dốc lực điều trị cho người bệnh 51 tuổi, và khẩn trương tìm thêm nguồn thuốc, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai lại tiếp tục tiếp nhận một nam người bệnh, 38 tuổi, quốc tịch Trung Quốc, mắc sốt rét ác tính trong tình trạng còn nguy kịch hơn.
Theo khai thác bệnh sử, người bệnh từng sinh sống và làm việc hơn một năm tại Cộng hòa Guinea - một quốc gia ở Tây Phi có sốt rét lưu hành. Sau khi trở về Trung Quốc, người bệnh sang Việt Nam ngày 8/7/2026 và lưu trú tại một khách sạn ở Bắc Ninh.
Người bệnh 38 tuổi Trung Quốc trong tình trạng nguy kịch
Trưa 11/7, nhân viên khách sạn phát hiện người bệnh mê man bên cạnh bãi nôn lẫn máu. Người bệnh được đưa tới Bệnh viện Quân y 110 Bắc Giang, kết quả chụp cắt lớp sọ não không phát hiện bất thường, sau đó chuyển đến Trung tâm Tiêu hóa, Bệnh viện Bạch Mai.
Từ yếu tố dịch tễ và tình trạng lâm sàng bất thường, các bác sĩ nhanh chóng chỉ định xét nghiệm máu và phát hiện người bệnh nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ rất cao. Đây là loại ký sinh trùng gây sốt rét ác tính.
Người bệnh đã ở giai đoạn sốt rét ác tính nặng, có biến chứng não, gan, thận; kèm viêm phổi, thiếu máu, giảm tiểu cầu, nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và nhiễm khuẩn huyết… phải đặt nội khí quản, thở máy và lọc máu liên tục.
Khó khăn không chỉ đến từ mức độ nguy kịch của bệnh, mà còn thách thức do người bệnh không có thân nhân tại Việt Nam. Khi bệnh viện liên hệ được với gia đình, người thân lại chưa thể sang. Mọi trao đổi phải thực hiện trực tuyến, thông qua phiên dịch, trong điều kiện có nhiều khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa.
19 giờ 45 phút ngày 12/7, báo động đỏ được kích hoạt hội chẩn toàn viện. Thêm một lần nữa, các bác sĩ đứng trước cuộc chạy đua với thời gian khi nguồn thuốc đặc hiệu chưa thể tiếp cận ngay, cơ hội sống của người bệnh đang mất dần theo từng giờ.
TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, cho biết người bệnh có mật độ ký sinh trùng rất cao, tổn thương nhiều cơ quan và nguy cơ tử vong đặc biệt lớn.
"Chúng tôi hiểu rõ áp lực và trách nhiệm trong từng quyết định điều trị. Nhưng khi người bệnh vẫn còn một cơ hội sống, dù rất nhỏ, người thầy thuốc không thể từ bỏ. Toàn bộ ê-kíp chỉ có một mục tiêu là kiểm soát ký sinh trùng sớm nhất, hồi sức tích cực cao nhất để bảo vệ các cơ quan và đưa người bệnh trở về", TS.BS. Đỗ Văn Thành chia sẻ.
Các chuyên gia đa chuyên khoa liên tục đánh giá diễn biến, thống nhất phương án điều trị và điều chỉnh từng biện pháp hồi sức. Người bệnh được thở máy, lọc máu, kiểm soát nhiễm khuẩn, điều chỉnh rối loạn đông máu, bảo vệ chức năng gan, thận và theo dõi sát từng giờ.
Tổ chức Y tế Thế giới WHO đã trao tặng Bệnh viện Bạch Mai 150 liều artesunate tiêm
Trước báo cáo của Bệnh viện Bạch Mai, trình bày tình trạng nguy kịch của người bệnh, những khó khăn về nguồn thuốc, Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã điều phối artesunate từ nước ngoài về Việt Nam bàn giao cho Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai. Chính nguồn thuốc quý giá này giúp tình trạng của người bệnh Trung Quốc dần cải thiện. Ký sinh trùng trong máu được kiểm soát; chức năng gan, thận và các cơ quan từng bước hồi phục.
Từ trạng thái hôn mê sâu, phụ thuộc vào máy thở và lọc máu, người bệnh đã tỉnh lại, đáp ứng giao tiếp với các y bác sĩ dù chỉ hiểu và nói được tiếng Trung. Qua cuộc gọi trực tuyến, người thân của người bệnh Trung Quốc nhiều lần bày tỏ sự biết ơn đối với các bác sĩ Việt Nam.
Ngày 22/7, hai người bệnh sốt rét ác tính đã được ra viện, sau những ngày giành giật sự sống trong phòng hồi sức. Chúc mừng hai người bệnh bình phục, bà Erin Kenney (Trưởng nhóm Chăm sóc sức khỏe toàn dân & Kiểm soát bệnh tật, Văn phòng Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam) đánh giá cao năng lực chuyên môn và cách thức tổ chức điều trị các ca bệnh nặng của Bệnh viện Bạch Mai, đặc biệt là Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai.
Đại diện WHO cho biết bệnh sốt rét đã được kiểm soát tốt tại Việt Nam, song hàng năm vẫn ghi nhận các ca bệnh nhập khẩu từ những vùng lưu hành sốt rét trên thế giới. Sốt rét nặng có thể gây hôn mê, thiếu máu nghiêm trọng, suy thận cấp, phù phổi cùng nhiều biến chứng đe dọa tính mạng.
"Chẩn đoán kịp thời và điều trị nhanh chóng có ý nghĩa vô cùng quan trọng để cứu sống người bệnh", bà Erin Kenney chia sẻ thêm.
Tuấn Minh
